‘Verlies van autonomie op platteland’

De stem van boeren en plattelanders voor Brexit en Trump blijkt weinig op te leveren.Vorige week hebben we het laatste college gegeven in een serie over platteland. Het ging over de bijzondere uitslagen van verkiezingen in allerlei landen. Zowel bij Brexit, bij Trump als in Frankrijk speelde het platteland een grote rol. Het platteland is ontevreden, om het kort te zeggen. Veel plattelanders, daaronder veel boeren, stemden uit protest op partijen die gouden luchtkastelen beloven. In elk geval op partijen die zich tegen de bestaande overheid zeggen te richten. Een Engelse collega heeft dat vorig jaar mooi laten zien met veel kaartjes en grafieken, hij noemde het ‘de geografie van de ontevredenheid’. Het liet zien dat de proteststemmen vooral op het platteland en in verarmde stedelijke gebieden zaten. Vaak gebieden en mensen die juist erg van de overheid afhankelijk zijn.Bijzonder stemgedragWe hebben proberen na te gaan waar dat bijzondere stemgedrag vandaan komt. Het woord dat boven kwam drijven was ‘autonomie’, of eigenlijk vooral het verlies ervan. Plattelanders, en boeren in het bijzonder, worstelen met verlies aan zelfbeschikking. Niet alleen vandaag, dat proces loopt al veel langer. De wereld is gaandeweg het platteland en de boerderij binnengekomen. De overheid is zich steeds meer met de landbouw gaan bemoeien. Dat was al zo in de tijd van boer Koekoek, en dat is nog steeds zo. Bij Koekoek ging het om de invloed van het Landbouwschap op het boerenbedrijf, waar dan ook nog eens verplicht een heffing voor moest worden betaald. Dat was een zichtbaar verlies van autonomie. Tegenwoordig leidt voor veel boeren in de westerse wereld de verschuiving van lokale markt naar wereldmarkt tot verlies van autonomie. Datzelfde geldt ook voor het machtiger worden van grootwinkelbedrijven en andere grote afnemers: prijs en leveringsvoorwaarden worden naar het lijkt eenzijdig opgelegd. Meer algemeen betekent de toegenomen invloed van ‘anderen’ op de landbouw en platteland een verlies van greep op de eigen situatie. Het gaat dan om de invloed van de stad op traditionele gebruiken van het platteland, zoals de jacht. Dat speelt in het bijzonder in Engeland. Maar ook natuur- en milieuwetgeving, actiegroepen voor dierenwelzijn, verplichte aangifte van gegevens over het eigen bedrijf, het is allemaal verlies van autonomie.Tegenstem werkt nietHet verlies van zelfbeschikking is geen tijdelijk iets, het gaat niet weer over. De wereld is ingewikkelder geworden, en de machtsbasis is naar de steden verschoven. De proteststem lijkt weinig te helpen. Trump is bezig het budget voor landbouw weg te strepen, in Groot-Brittannië verliest de landbouw wellicht de hectaretoeslag, en kunnen ze geen goedkope Oost-Europese werkers meer inhuren. De tegenstem levert dus geen gouden bergen op, en het verleden komt niet weer terug.