Verlichting varkensstallen verdient meer aandacht

Over de verlichting in varkensstallen is nauwelijks iets bekend. Hoog tijd dat dit verandert, want licht heeft mogelijk flinke invloed op diergedrag en -prestaties.Net als bij mensen beïnvloedt licht ook de werking van het lichaam bij varkens. Maar het heeft ook effect op hun gedrag en het welzijn. Stalverlichting verdient daarom meer aandacht dan dit tot dusver heeft gekregen. Onderzoeker Eddie Bokkers van de Animal Production Systems group van Wageningen UR betreurt het dat er weinig aandacht is voor verlichting in de varkenshouderij. “Er lopen veel initiatieven voor ontwikkeling van meer diervriendelijke en duurzamere stallen, maar licht wordt hierbij vaak buiten beschouwing gelaten. Dit is jammer, want nieuwe inzichten in dierenwelzijn wijzen erop dat licht een positieve bijdrage kan leveren.”Vast staat dat verlichting een grote rol speelt bij de vruchtbaarheid van zeugen. In de dekstal dient daarom veel licht te zijn, vlak boven de dieren. - Foto: Bert JansenEffect op productieIn welke mate dat is, staat nog niet vast, maar het is inmiddels zeker dat licht ook effect heeft op de productie. Dat blijkt vooral in dekstal. Om zeugen aan het einde van de zomer en in het najaar drachtig te krijgen, spelen licht en lichtduur een belangrijke rol. Producenten van verlichting voor de veehouderij stellen vast dat varkenshouders vooral letten op de prijs als ze verlichting aanschaffen. De bedrijven Agrilight en Hato merken dat varkenshouders ten onrechte lage verwachtingen hebben van verlichting. Bovendien leeft het gevoel dat verlichting dikwijls geen lang leven is beschoren in een varkensstal. Ammoniak, vocht en stof tasten de armaturen en lampen aan, zodat veel geld in verlichting steken bij voorbaat al zonde is, is het overheersende gevoel.Project Verlichte varkensOm het belang van verlichting in varkensstallen beter te onderbouwen, is afgelopen najaar het project Verlichte varkens gestart, onder leiding van Bokkers. Het onderzoek, in samenwerking met de bedrijven De Hoeve en Signify (voorheen Philips Lighting), is primair gericht op vleesvarkens. Niettemin hoopt Bokkers fundamentele inzichten te krijgen die ook voor andere diercategorieën toepasbaar zijn. In elk geval wordt gekeken naar het effect van lichtsterkte en kleuren op het gedrag, de diergezondheid en de technische prestaties. Na afloop van het onderzoek moet duidelijker zijn wat de optimale verlichting is voor varkens. De eerste resultaten worden halverwege 2022 verwacht.Onontgonnen terreinDat varkenshouders weinig stilstaan bij verlichting, is deels ook verklaarbaar. Er is gewoon weinig bekend over dit onderwerp. Veel geld steken in luxe lampen en armaturen is niet logisch, zolang onduidelijk is wat de meerwaarde van zo’n investering is. Onderzoeker Jacobine Visser van fabrikant Hato vertelt dat de pluimveehouderij een stapje verder is in de kennis over licht dan de varkenssector. Bij zowel vleeskuikens als legkippen is een duidelijke relatie tussen licht, lichtspectrum en productie. Vleeskuikens groeien het hardst als ze de klok rond verlicht zijn. Dat staat de wetgeving echter niet toe. Ook voor deze dieren geldt dat ze dag- en nachtritme moeten ervaren. Voor varkens geldt dat deze minimaal 8 uur per etmaal licht moeten hebben en de lichtsterkte minimaal 40 lux dient te zijn.Aanbevelingen bij verlichtingskeuzeHato adviseert een lichtsterkte van 100 lux in varkensstallen. In de dekstal mag dit het dubbele zijn en daar dienen de lampen op dierhoogte te hangen. Wel is het advies om te kiezen voor dimmers in de meeste dierenverblijven. Dan is de lichtsterkte ieder moment aan te passen.

Agrilight adviseert bij vleesvarkens een lichtsterkte van 100 lux. In de kraamstal is 100 tot 150 lux het advies. In de dekstal is 200 lux het minimum voor de lichtsterkte, volgens Agrilight.

Het is volgens Hato ook zinvol om stil te staan bij het lichtspectrum. Een varken neemt niet alle kleuren waar. Met rood licht kan een varken weinig, vertelt Visser. Het licht moet meerdere kleuren bevatten en met blauw en groen in het spectrum kan een varken juist wel wat. Over de effecten van de kleur van het licht op de varkens is echter niets bekend. Bijvoorbeeld het effect op de productie of het gedrag van dieren.LichtduurHet voornaamste dat tot dusver bekend is over licht bij varkens, heeft betrekking op de duur, vertelt Bokkers. Uit onderzoek blijkt dat een toename van daglicht de voeropname en de groei kan stimuleren. Het verkorten van de lichtperiode leidt tot meer agressie, maar heeft wel een positief effect op de reproductie. Dan gaat het over de lichtduur in de drachtstal. Bekend is ook dat varkens graag rusten in schemerlicht en mogelijk hun behoeften graag doen op een plek waar meer licht is.Ledverlichting interessant voor varkensstallenLedverlichting heeft meerdere eigenschappen die het interessant maken voor varkensstallen. Led gaat lang mee, gebruikt weinig energie, is minder gevoelig voor stof dan de andere lamptypen en met de juiste technologie is het goed te regelen. Denk aan het regelen van de lichtsterkte, periode en kleurenspectrum. Volgens Visser van Hato komen met ledlampen de kleuren echter over. Het wordt meer als daglicht ervaren door dieren. En dat is voor mensen die in de stal werken natuurlijk ook fijn. Bokkers hoopt na zijn onderzoek lichtschema’s te ontwikkelen die goed zijn voor het dier, de productie, met een lage milieubelasting en prettig voor de boer. De leveranciers van stalverlichting zien dat ledverlichting inmiddels het meest wordt toegepast in stallen. Dat wordt mede gestimuleerd door de fiscale maatregelen.LichtplanHet maken van een lichtplan is bij nieuw- en verbouw van stallen aan te raden. Aan de hand van het stalontwerp bepaalt een technicus waar lampen moeten hangen, hoe hoog en met welke intensiteit. Een lichtplan draagt bij aan de goede verdeling van het licht, zodat er geen schaduwplekken in een stal zijn. Enerzijds maken schaduwplekken de diercontrole lastiger en zetten deze mogelijk aan tot onjuist liggedrag van de varkens. Anderzijds kan een schaduwplek varkens ook uitnodigen om te gaan liggen. Een varken is tevens slecht in staat om diepte te zien, zo wordt door sommige deskundigen verondersteld. Dat is ook een reden om te voorkomen dat een hok schaduwplekken heeft. En ten slotte werkt een goed verlichte stal prettiger. De verlichting mag in de buurt komen van een kantoor en is zeker geen onbelangrijk detail. Visser legt uit dat verlichting van invloed is op de interactie tussen varkens, van invloed kan zijn op de voeropname en bijdraagt aan het bioritme en schone hokken. Er zit dus wel best veel in verlichting. Kaf onder het korenVolgens de leveranciers is bij stalverlichting het nodige kaf onder het koren. Verlichting die is gemaakt voor industriële doeleinden, kan niet tegen het klimaat in een varkensstal. Dat wordt sowieso afgeraden. Een goede lamp is in ieder geval potdicht afgesloten, zodat deze stof- en waterdicht is. De lamp dient ook goed geseald te zijn, IP67 is de norm volgens Hato. Deze IP-norm garandeert een lange levensduur en maakt de lampen geschikt om schoon te maken.Varkens niet overstuur door flikkerlichtIn Nederland lopen adviseurs rond die met klem betogen dat flikkerlicht bij varkens catastrofale effecten heeft op de productie en het diergedrag. Wetenschappelijk is daar echter totaal geen onderbouwing voor. Bij pluimvee zijn er aanwijzingen dat dieren flikkeringen waarnemen, bijvoorbeeld van oude, laagfrequente TL-buizen. Bij varkens bestaat de indruk dat ze flikkeringen niet waarnemen, tenzij de lampen niet goed functioneren, legt Eddie Bokkers van WUR uit. In dat geval is de flikkering voor mensen ook goed zichtbaar. Een varken zal deze flikkering mogelijk als onprettig ervaren, net als dat voor mensen geldt. Maar wetenschappelijk staat dat helemaal niet vast.

Ook Jacobine Visser van Hato sluit zich aan bij deze uiteenzetting van Bokkers. Bij varkens is nooit aangetoond dat flikkerende verlichting nadelig is, vertelt ze. Ze kan zich wel voorstellen dat een slechte lamp die gaat flikkeren als onplezierig wordt ervaren door een varken. Het blijft dus vooral bij het gevoel dat dit oproept.