Varkenspestdreiging neemt toe

Het risico dat AVP ons land binnenkomt groeit. De import van besmet vlees is moeilijk te voorkomen en ligt buiten de invloed van de varkenshouderij.Hoewel de dichtstbijzijnde besmettingshaarden van Afrikaanse Varkenspest (AVP) nog ver van de Nederlandse grens liggen, nemen de risico’s op insleep toe. Gezien de afstand is insleep door wilde zwijnen op korte termijn niet realistisch. Het grootste risico voor Nederland ligt bij werknemers uit landen waar AVP heerst die vleeswaren van huis meenemen en resten hiervan in de natuur achterlaten. Denk bijvoorbeeld aan vrachtwagenchauffeurs en buitenlandse werknemers. Het virus kan tot wel enkele maanden actief zijn in vleesproducten.Rusland kampt al meer dan tien jaar met Afrikaanse Varkenspest. De ziekte treft geleidelijk aan steeds meer landen in Europa. Behandeling van zieke dieren is niet mogelijk, net als preventieve vaccinatie. Een uitbraak betekent onvermijdelijk handelsbelemmeringen.Hoewel met varkenspest besmette varkens wettelijk niet tot vlees en vleesproducten verwerkt mogen worden, is dat geen garantie dat dat niet gebeurt. De Russische veterinaire waakhond Rosselkhoznadzor verweet vorig jaar kleine Russische varkenshouders dat zij besmette dieren illegaal slachtten en het vlees op de markt brachten.Ontsmetten van een varkensstal op een backyard farm in Rusland. Volgens de Russische autoriteiten vormen backyard farms een reservoir voor varkenspest. De kleine boeren wijten de verspreiding aan corrupte overheidsdiensten. - Foto: Iwona Markowska-DanielBesmet vleesDit jaar vond de dienst AVP-virus in worstjes in winkelschappen in twee Russische regio’s. De worstjes kwamen van een vleesverwerker in Moskou. Rosselkhoznadzor meldt niet hoe de vleesverwerker besmet varkensvlees heeft kunnen verwerken. De vondsten maken duidelijk dat de controles in Rusland allerminst waterdicht zijn en dat mensen een grote rol spelen bij de verspreiding van het virus.Menselijk handelen is, volgens de Tsjechische autoriteiten, ook de oorzaak van de uitbraak van AVP in Tsjechië afgelopen zomer, onder wilde zwijnen in de bossen rond Zlìn. Het dichtstbijzijnde geval van AVP lag 400 kilometer verder in Oekraïne en dat sluit overdracht via wilde zwijnen uit. De Tsjechische autoriteiten hebben het gebied meteen hermetisch afgegrendeld met een electrische afrastering en hebben de wilde zwijnen rond het gebied intensief bejaagd. Deze aanpak lijkt vruchten af te werpen want het virus is nog steeds geïsoleerd binnen dit gebied.Besmet varkensvlees is het grootste risicoOok bij de recente uitbraak van AVP in Polen in het district Legionowski, zo’n 30 kilometer ten noorden van Warschau, spelen mensen een rol, volgens de Poolse autoriteiten. Het gebied was tot nog toe vrij van AVP en de afstand tot de dichtstbijzijnde besmettingshaard was in dit geval te groot voor overdracht via wilde zwijnen.Zorg om wilde zwijnenGrootste zorg van de Poolse autoriteiten zijn echter de wilde zwijnen die vanuit Wit-Rusland het land binnentrekken. Deze dieren zijn een continue aanvoer van ‘nieuw’ virus onder de Poolse wilde zwijnen. Het Wit-Russische ministerie van Landbouw meldt dat sinds de zomer van 2014 AVP niet voorkomt in het land. Onafhankelijke media maken echter met enige regelmaat melding van ruimingen van varkensbedrijven, vermoedelijk vanwege AVP.Wit-Rusland is risico bij gezamenlijke aanpak Afrikaanse VarkenspestDaarom wil de Poolse overheid een hek bouwen langs de oostgrens met Wit-Rusland en Oekraïne. Dat moet de trek van wilde zwijnen naar Polen tegenhouden. De totale lengte wordt geschat op 1.020 kilometer en de kosten voor de aanleg zijn geraamd op ruim € 31 miljoen. De Polen willen volgend jaar beginnen met de bouw en het moet in 2021 klaar zijn. Een amendement op de nationale jachtwet moet intensieve bejaging op wilde zwijnen mogelijk maken in combinatie met extra vrije dagen voor jagers.Minder besmette bedrijvenDe politieke bemoeienis komt nadat het aantal besmettingen onder wilde zwijnen in Polen weer stijgt. Lichtpuntje is dat het aantal besmettingen op varkensbedrijven daalt. Desondanks hebben de Poolse varkenshouders tot nu toe weinig vertrouwen in de aanpak van AVP door de overheid. Zij willen dat de overheid effectievere maatregelen inzet. Om hun eisen kracht bij te zetten, hielden ze begin december een demonstratie in Warschau.Pools landschap met schrikdraad tegen wilde zwijnen. - Foto: Peter RoekNet als in Polen, neemt ook in de Baltische Staten het aantal gevallen van AVP onder wilde zwijnen toe en daalt het aantal besmettingen op varkensbedrijven. In de Baltische Staten is de ziekte vrijwel geheel over deze landen verspreid, behoudens het westen van Litouwen en een klein puntje in het zuidwesten van Letland. Het feit dat de ziekte hier opdook in 2014 was voor Rusland aanleiding om de grens te sluiten voor Europees varkensvlees, ondanks dat het land zelf al met AVP kampt sinds 2008.Siberië besmetDe Russen krijgen het virus niet onder controle. Begin december 2017 is het virus de Oeral gepasseerd en is het vastgesteld in vijf Siberische regio’s, Chelyabinsk, Irkutsk, Omsk, Tyumen en Krasnoyarsk Krai. In deze laatste regio werd eerder dit jaar met varkenspest besmet varkensvlees in een supermarkt gevonden. Het is niet bekend of de recente uitbraken hiermee verband houden.In de tien jaar dat Rusland kampt met Afrikaanse Varkenspest zijn meer dan 2 miljoen varkens afgemaakt. In 2017 werden 160 besmettingen vastgesteld, tegen bijna 300 in het recordjaar 2016. Toen ruimde de veterinaire dienst meer dan 300.000 varkens. De dienst wijt de onophoudelijke stroom van nieuwe gevallen aan de kleine varkensboeren vanwege hun gebrekkige hygiëne. Die zien echter geen verband tussen de verspreiding van AVP en kleine bedrijven. Volgens hun voorman, Alexander Rondin, ligt de oorzaak in de lakse houding van en de corruptie binnen controlerende overheidsinstanties. Omdat een verbod op backyard farms juridisch niet mogelijk is, heeft het Russische ministerie van Landbouw een omschakelsubsidie voor backyard farmers die overstappen op andere dieren. Varkensindustrie bezorgdDe grote varkensbedrijven delen de zorgen van de veterinaire dienst. In de regio Omsk, waar 12% van de Siberische varkensstapel huist, financieren zij een opkoopregeling. Zij kopen de varkens van de kleine bedrijven op tegen aantrekkelijke prijzen en stimuleren ze om over te stappen op het houden van andere diersoorten met steun van de overheid. Begin december werd een bedrijf met 24.000 vleesvarkens van Ruslands grootste varkensintegratie, Miratorg in de oblast Belgorod in het zuidwesten van Rusland, getroffen. In deze regio ligt bijna éénvijfde van de Russische varkensstapel. Verspreiding van AVP in dit gebied is een groot gevaar voor de hele Russische varkenssector omdat alle grote varkensvleesproducenten hier varkensbedrijven hebben.Lees ook: Varkenspest verspreidt oostwaarts in RuslandOok naar het zuiden, in Oekraïne, waart het virus nog volop rond sinds de eerste uitbraak in 2011. De meeste meldingen van Oekraïne betreffen wilde zwijnen en backyard farms. Via wilde zwijnen verspreidt het zich geleidelijk naar Moldavië (2016) en Roemenië (2017). De Hongaarse autoriteiten maken zich zorgen om het toenemende aantal uitbraken in Oekraïne, langs de grens met Hongarije. Hongarije is tot nu toe nog vrij van AVP.EU bereidt zich voorNet als in Hongarije nemen ook in andere Europese landen de zorgen over verspreiding van AVP toe. De Europese voedselveiligheidsdienst, EFSA, concludeerde onlangs dat een nauwe samenwerking essentieel is om AVP te bestrijden. De dienst maakte een model, op basis van een analyse van de historische verspreiding in Polen en de Baltische Staten, dat voorspelt hoe de ziekte zich waarschijnlijk zal verspreiden zonder aanvullende maatregelen te nemen.Dit model wordt nauwkeuriger naarmate meer gegevens beschikbaar zijn. De Europese lidstaten werken dan ook zo veel mogelijk samen bij de bestrijding van AVP. Daarbij wisselen ze informatie uit over het verloop van de verspreiding van de ziekte.In Duitsland is een grootscheepse communicatieoefening gestart rond een simulatie van een uitbraak van Afrikaanse Varkenspest. Dat moet duidelijk maken op welke onderdelen de communicatie tussen federale overheidsdiensten en die van de deelstaten verbetering behoeft. In Nederland liggen de draaiboeken klaar. Hopelijk kunnen ze in de kast blijven.