Varkenshouden in boervriendelijk Overijssel

Overijssel is de vierde grote varkensprovincie en neemt op het gebied van boervriendelijkheid de koppositie in. Er zijn ook beperkingen.Kijkend naar de cijfers, dan is Overijssel met het aantal varkens de vierde provincie, en qua aantal bedrijven de derde van Nederland. De provincie herbergt tijdens de CBS-telling in 2016 ruim 1,6 miljoen varkens en 722 bedrijven met varkens. Dat is respectievelijk 13,1% en 16,3% van het landelijke aantal. Samenvattend in één zin zijn de bedrijven in Overijssel gemiddeld wat minder gespecialiseerd en een maatje kleiner dan in het Zuiden. In buurprovincie Gelderland liggen de aantallen overigens nog wat lager.In de provincie zijn wel grote verschillen tussen gebieden. Alhoewel het niet helemaal overeenkomt met hoe Overijsselaars het zelf noemen, onderscheidt het CBS vier regio’s: in het noorden van de provincie het Weidegebied en Noord-Oost (voornamelijk het Vechtdal), in het Zuiden de bekende gebieden Salland en Twente.Veruit de meeste varkens liggen in Twente, namelijk ruim 790.000 (zie tabel hieronder). Net als in het varkensarme Weidegebied in het Noordwesten van de provincie, is het aantal varkens sinds het jaar 2000 in Twente afgenomen. In Noord-Oost en Salland nam het aantal varkens juist toe. In de gemeente Raalte is de varkenshouderij sterk ontwikkeld en ook in de omgeving Ommen en Hardenberg staan veel moderne varkensbedrijven.Ook de periferie heeft, net als in andere provincies, een sterke ontwikkeling doorgemaakt. Het aantal handelaren is fors afgenomen, waarbij opvallend is dat Schuttert en Dijk, beide behorend tot de grotere varkenshandelaren van het land, zich in Overijssel bevinden. Dat deze ondernemers al vroeg brood zagen in handel met Duitsland, heeft daar zeker aan bijgedragen. Veel regionale voercoöperaties hebben fusies achter de rug, met als eindresultaat ForFarmers, dat tot de grootste mengvoerbedrijven van Europa behoort. Dierenartsenpraktijk de Oosthof is een van de grotere dierenartsenpraktijken van het land.Schaalvergroting toegejuichtVan de bedrijfstypen valt op dat veruit de grootste zeugenbedrijven in Noord-Oost (Vechtdal) staan. In dat gebied zijn de bedrijven sinds 2000 flink ontwikkeld. Ook staan in die regio de meeste bedrijven met veel vleesvarkens. Het aantal varkens op gespecialiseerde bedrijven ligt daar, samen met Salland, op het hoogste niveau.Johnny Hogenkamp, varkenshouder in Dalfsen en kenner van de provinciale varkenshouderij, heeft wel een verklaring voor de verschillen tussen gebieden. “De bovenste helft van Overijssel boert overwegend extensief en bevindt zich dan ook in het niet-overschotgebied. Met name plaatselijke banken waren hier in het verleden zeer terughoudend. In Salland rond Raalte werd schaalvergroting door banken juist toegejuicht.” Maar, vergeleken met de echte varkensgemeenten in Brabant en Limburg, blijven de aantallen nog beperkt. Zo telt Raalte 211.500 varkens; dat is maar een derde van het aantal varkens in het Limburgse Venray, en de helft van het Brabantse Sint Anthonis en Deurne (zie tabel hieronder).Het is een andere ontwikkeling dan in Twente; ondanks dat dit deel van de provincie nog altijd de meeste varkens telt, is de daling sinds 2000 daar veruit het grootst. In 2000 waren er nog bijna 1.600 bedrijven met varkens, in 2016 zijn er daar nog 383 van over. In absolute aantallen is Twente nog steeds dé varkensregio van Overijssel, maar qua omvang van bedrijven is het de regio met de kleinste aantallen zeugen en vleesvarkens per bedrijf. In Twente ligt ook ‘maar’ 89% van de varkens op gespecialiseerde bedrijven.Twente is volgens Hogenkamp van oudsher een gebied met een sterk gemengd karakter. Ondanks dat veel varkenshouders hun melkquotum te gelde hebben gemaakt en hebben geïnvesteerd in de varkenshouderij, is het nog altijd merkbaar. In tegenstelling tot het Oosten van Brabant en het Noorden van Limburg, kent Overijssel veel minder grondloze bedrijven van ondernemers die in de jaren zeventig en tachtig met niks zijn begonnen. Het zijn van oudsher vaker in meer of mindere mate grondgebonden familiebedrijven.Hogenkamp omschrijft Overijssel als een varkensvriendelijke provincie. “Om te boeren in Overijssel is er gedragenheid onder de bevolking en daarmee gemeente- en provinciebestuur.” Het werkt volgens hem van twee kanten: waar – gechargeerd – in andere provincies varkenshouders en adviseurs het randje opzoeken, zijn ondernemers in deze provincie in het algemeen wat voorzichtiger. Ook kent juist het oosten van Nederland een lange traditie van buurtcontacten, het befaamde ‘noaberschap’. Dat maakt dat bedrijfsontwikkeling vaak past in het gebied en wordt gedragen in de omgeving.Nieuwe OmgevingsvisieHet beleid van de provincie is vooral gericht op ruimtelijke kwaliteit en, veel minder dan in Brabant, het tegenhouden van bedrijfsontwikkeling. Op het gebied van milieuwetgeving volgt de provincie Overijssel de landelijke regels, aldus Rob van Woerden, juridisch adviseur ruimtelijke ordening en milieu bij Rombou. “In Brabant heeft vrijwel elke gemeente een geurverordening met aanvullend geurbeleid, en geldt een norm voor cumulatie van geur. In Overijssel is dat nog niet het geval. Ik sluit echter niet uit dat op termijn ook Overijsselse gemeenten strengere normen voor geurhinder gaan hanteren. De normen van 8 en 14 odour units per kuub lucht als maximale geurbelasting in het buitengebied, staan (landelijk) ter discussie.” Vooral op bedrijven met biggen en vleesvarkens kan dat voor problemen zorgen.Verder werkt Overijssel aan een nieuwe provinciale Omgevingsvisie en -verordening. Daarin wordt de maximale bouwblokgrootte van 1,5 hectare voor varkensbedrijven losgelaten. De provincie wil aspecten als duurzaamheid, landschappelijke inpassing en dier- en milieuvriendelijke stalsystemen laten meewegen in de ontwikkelingsruimte. Ze zit daarmee op hetzelfde spoor als Gelderland met het zogenoemde plussensysteem. Het is fundamenteel anders dan de Brabantse Zorgvuldigheidsscore Veehouderij (BZV), want die schept alleen maar voorwaarden om überhaupt te mogen uitbreiden, ook binnen het bestaande bouwblok. Van Woerden ziet dat de provincie Overijssel mogelijkheden voor bedrijfsontwikkeling wil blijven geven.” Toegang tot Duitse marktOndanks individuele verschillen bij bedrijfsontwikkeling, mogen varkenshouders niet klagen over hun provincie. Volgens Michel Haarhuis, manager bij FarmConsult van ForFarmers, biedt Overijssel van alle varkensprovincies de meeste ontwikkelingsmogelijkheden. Nog voor Brabant en Limburg, maar ook voor Gelderland. “Ik verwacht dat die verschillen ten opzichte van het zuiden blijven.” Door de aantallen varkens, maar ook door de positievere houding van politiek ten opzichte van de varkenshouderij. “De provinciale ambitie is een innovatieve en concurrerende agro- en foodsector. Daarvoor hebben ze stimuleringsmaatregelen in het leven geroepen voor innovaties gericht op verduurzaming van agro en food. Tevens bieden ze ruimte voor ontwikkeling, mits de ondernemers investeren in onder andere ruimtelijke en sociale kwaliteit.”Als varkensprovincie heeft Overijssel meer voordelen. Varkenshouders hebben gemakkelijk toegang tot de Duitse markt en er is veel kennis en ervaring in handelen met Duitsland. Verder zijn vanuit de meeste gebieden de afstanden tot de mestafzetgebieden in de Flevopolder en het noorden relatief kort. Daardoor lagen ophaaltarieven altijd onder het landelijk gemiddelde. Voor bedrijven in het oosten van de provincie is het een ander verhaal en wreekt zich de achterstand op het gebied van mestverwerking.Nadeel van varkenshouden in OverijsselVerder zijn afstanden tot andere bedrijven meestal groot genoeg om een hoge gezondheidsstatus te behouden. Een nadeel van varkenshouden in Overijssel, is dat de meeste adviesdiensten en bouwbedrijven voor de varkenshouderij in het zuiden van het land zitten. Maar dat hoeft voor de echte ondernemers geen beperking te geven.Lees ook: Varkenshouden gebeurt in de provincie‘Gemiddeld wat gemakkelijker dan in Brabant’Jan Doeschot (38). Plaats: Ambt-Delden (Ov.). Bedrijf: circa 1.000 zeugen met moeder en broer en 4.000 vleesvarkens met schoonouders. - Foto: Ronald HissinkVarkenshouder Jan Doeschot ziet voordelen van ondernemen in Overijssel. Toch wil hij geen beeld schetsen van een provincie waar alles kan.Doeschot kan goed vooruit in Overijssel. Een paar jaar geleden bouwde hij een vleesvarkensstal en een nieuwe uitbreiding is in aanvraag. “Ik denk dat het in Overijssel gemiddeld wat gemakkelijker is dan in Brabant. Maar ook hier gelden de milieuwetten. En uiteindelijk kan één ambtenaar of een buurman een uitbreiding flink vertragen.” Ook in Overijssel merkt hij dat burgers vaker problemen hebben met de varkenshouderij dan vroeger. Wel is de kans op probleemsituaties door minder varkens en mensen een stuk kleiner. “Ze staan echt niet te juichen als je hier een stal bouwt. Maar het hoeft ook geen probleem op te leveren.”Van de nabijheid van de Duitse markt profiteert hij alleen via afzet van de biggen; de vleesvarkens blijven in Nederland voor het Beter Leven-concept. Ook lage mestprijzen zijn hier verleden tijd. Wel merkt hij dat de provincie positief staat tegenover initiatieven voor mestverwerking, zoals momenteel met het plan van Twence. “Een gemeente kan wel dwarsliggen, maar de provincie wil meewerken.” Doeschot verwacht in Overijssel iets minder van lagere voerkosten door gebruik van bijproducten te profiteren, omdat de meeste producten uit het Zuiden komen en dus hogere transportkosten nodig zijn.Bedrijf verder uitbouwenDoeschot gaat ervan uit dat de toekomstgerichte bedrijven de komende jaren verder ontwikkelen. Misschien een tandje minder hard dan in het zuiden, maar de ontwikkeling gaat door. Ook zijn eigen bedrijf wil hij de komende jaren verder uitbouwen. Bij de bouw van nieuwe stallen houdt hij alvast rekening met de omgeving. Aangezien de provincie geen extra emissie-eisen stelt, kan hij uit de voeten met goedkopere emissiearme systemen. “Toch kiezen we voor luchtwassers, om in de buurt geuroverlast zoveel mogelijk te beperken.”