Varkenshouden gebeurt in de provincie

Varkensland Nederland bestaat niet, want varkenshouden gebeurt in de provincies. In een serie neemt Boerderij deze gebieden nader onder de loep.Ondanks dat Nederland een klein land is, heeft elke provincie een eigen karakteristiek voor de varkenshouderij. Verschillen in cultuur, omgeving en wetgeving komen terug in het aantal en de aard van de bedrijven. In het oosten van Brabant en noorden van Limburg heeft de varkenshouderij zich vanaf de jaren 70 sterk ontwikkeld in de ontginningsgebieden, en ontstonden de grondloze varkensbedrijven. Mede door deze factoren heeft in het zuiden snel specialisatie plaatsgevonden, geholpen door een periferie en volksaard die – gechargeerd – sterk gericht is op handel en ondernemen.Het oosten van Nederland kent juist een langere traditie van gemengde bedrijven en is daardoor nog steeds wat kleinschaliger. In het noorden en westen zitten relatief veel gemengde bedrijven, maar ook nieuwkomers uit de andere varkensrijke provincies. In het noorden is nog een redelijke specialisatie, maar in het westen heeft meer dan de helft van de bedrijven met varkens een andere tak erbij, blijkt ook uit de statistieken (zie tabel).De provincies Noord-Brabant, Limburg, Gelderland en Overijssel hebben de meeste varkens en worden apart behandeld. Voor de andere provincies gebeurt dat als gebied West en Noord.Strengere normenEr zijn meer verschillen tussen provincies. Milieubeleid heeft landelijke kaders, maar wordt deels provinciaal ingevuld. Bekend zijn de strenge normen die de provincie Noord-Brabant hanteert op het gebied van emissie. In deze provincie is het waarschijnlijk eerder dan in andere provincies nodig om de ammoniakuitstoot verder te reduceren. Ook werkt de provincie aan een eigen plan voor mestverwerking. Brabant herbergt bijna de helft van het aantal varkens van Nederland en is feitelijk en qua mentaliteit sterk verstedelijkt. Dat is geen gunstige combinatie.Ook op het gebied van ruimtelijke ordening, zoals mogelijkheden van vestiging en bouwblokgrootte, zijn er verschillen tussen provincies. Nieuwvestiging van varkensbedrijven is op weinig plaatsen meer mogelijk, maar de maximale ruimte voor bestaande bedrijven om vol te bouwen is wisselend. De meeste provincies hanteren maximaal 1,5 hectare, maar er zijn ook provincies waar meer mogelijk is, vaak onder bepaalde voorwaarden.'De omgevingsdialoog gaat in bijna alle provincies een belangrijke rol krijgen'Herman Litjens, specialist omgeving bij ZLTO, ziet in milieuwetgeving en ruimtelijke ordening de provinciale besturen steeds grotere stempels drukken op het beleid. “Maar het is zeker niet voor iedereen slechter geworden. Er zijn ook mogelijkheden gekomen voor ontwikkeling, waar dat 20 jaar geleden niet kon.” Wel is de specifieke locatie van het varkensbedrijf steeds meer bepalend voor de mogelijkheden.Ook in andere provincies worden de teugels aangehaald. Met het ‘Gelders Plussenbeleid’ krijgt Gelderland een variant op de Brabantse Zorgvuldigheidscore Veehouderij. Deze is echter minder ver doorgevoerd en is meer gericht op kwaliteit dan kwantiteit, aldus Michel Haarhuis, manager bij FarmConsult van ForFarmers. Haarhuis merkt op dat de houding en het beleid van gemeenten in dezelfde provincie wel sterk bepalend zijn voor de mogelijkheden van ondernemers, met name op het gebied van geurwetgeving. “De omgevingsdialoog gaat in bijna alle provincies een belangrijke rol krijgen.”'Het oprichten van het Nieuw Gemengd Bedrijf was in Brabant nooit gelukt'Als de belangrijkste varkensprovincies op volgorde worden gezet van minste naar meeste ontwikkelingsmogelijkheden, is het lijstje volgens Haarhuis als volgt: Brabant, Limburg, Gelderland, Overijssel. Litjens ziet ook dat Brabant veruit de strengste is qua regelgeving, maar benadrukt het verschil met Limburg. “Daar zit de varkenshouderij in minder verstedelijkte gebieden. Er zijn nog echt plattelandsgebieden met minder maatschappelijke druk. Dat heeft ook gevolgen voor de varkenshouderij. Het oprichten van het Nieuw Gemengd Bedrijf (grootschalig varkens- en pluimveebedrijf, red) was in Brabant nooit gelukt.”Lagere mestkostenQua kosten en opbrengsten maakt de regio een verschil. Tot enkele jaren geleden lagen de mestafzetkosten in het oosten van het land onder die van het zuiden. De laatste jaren is de mestverwerking in het zuiden juist sneller gegaan, waardoor de mestmarkt minder gespannen is dan in delen van Oost-Nederland. De traditionele, sterke regionale afzet is bovendien verstoord door de toename van rundveemest. Varkenshouders in het noorden en zuidwesten profiteren van lage mestafzetprijzen in het akkerbouwgebied en de aanwezigheid van voergrondstoffen. In de varkensarme gebieden zijn er meer mogelijkheden voor hoge gezondheid/SPF.Daarentegen profiteerden bedrijven in het oosten eerder dan elders in het land van de afzet van biggen en vleesvarkens naar Duitsland. Het is niet alleen de afstand, maar de hele cultuur die op handel met Duitsland is gericht. De laatste jaren vindt export vanuit heel Nederland plaats en is meer het type bedrijf (zoals omvang en kruising) en ondernemer bepalend voor de afzet dan de regio.'5% lagere bouwkosten in het zuiden'Een klein voordeeltje hebben ondernemers in het zuiden met de bouwkosten; Haarhuis schat dat die daar zo’n 5% lager zijn dan in het oosten. Dat komt door een grotere concentratie bouwbedrijven die gespecialiseerd zijn in stallenbouw.Verschillen zijn ook, in meer of mindere mate, zichtbaar in de varkensinfrastructuur. In sommige regio’s is de hand van een bepaalde voerfabrikant, handelaar, bouwbedrijf of subfokker nog duidelijk terug te zien.Aan de andere kant zijn kennis en diensten veel minder regiogebonden dan 20 jaar geleden; dierenartsen, voerfabrikanten en handelaren crossen heel Nederland door. De locatie is geen beperking voor het beste resultaat. In elke provincie zitten ondernemers die het heel goed doen, onafhankelijk van de locatie. Mochten ze al regionale nadelen ondervinden, dan weten de betere ondernemers daar toch wel een oplossing voor te vinden.