‘Van Natura 2000 naar Natuurverkaveling 2020’

De oplossing voor de stikstofimpasse is een ruilverkaveling, toegespitst op natuur, betoogt Ton Uijttewaal.De Nederlandse boeren voelen zich door de geplande stikstofmaatregelen in hun bestaan bedreigd. Ze trokken massaal naar het Malieveld in Den Haag of naar de provinciehuizen om hun stem te laten horen. De patstelling rond stikstof en Natura 2000-gebieden laat de eindigheid zien van onze zeer succesvolle economische model van de afgelopen zestig jaar. De groei heeft wereldwijd haar grenzen bereikt. De huidige economische situatie kenmerkt zich onder andere door ecologische kaalslag en uitputting.Positie van landbouw uiterst kwetsbaarDe positie van de landbouw is door de almaar gepropageerde richting van specialisatie en schaalgrootte uiterst kwetsbaar. Die schaalgrootte en specialisatie hebben er toe geleid dat de gehele keten zeer efficiënt werkt en uiterst duurzaam is per eenheid product. Dat is inderdaad een prestatie van wereldformaat. Laten wij daarom de kip met de gouden eieren niet de dood in jagen. Een oplossing gaat echter niet uit de markt komen. De mogelijkheden van beïnvloeding van het consumentengedrag zijn in Nederland zeer beperkt. Daar bovenop heb je ook nog de machtspositie van een beperkt aantal zeer grote inkooporganisaties, en dan weet je zeker dat het discussiëren over meer marge aan de basis een zinloze exercitie is. Nieuw verdienmodelWat mij betreft is er toch een weg uit deze patstelling; ondergetekende heeft na veertig jaar intensieve landbouw namelijk een nieuw verdienmodel in de steigers staan. Je moet de natuur niet alleen faciliteren rond de Natura 2000-gebieden, maar daar waar ze van oudsher altijd gezeten heeft. Louter korten op latente ruimte is blijk geven van bestuurlijke onmacht anno 2019Economisch verlies moet daar dan fiscaal worden gecompenseerd. Niet de markt, maar de overheid heeft het instrumentarium voorhanden. Zij kan regisseren op ‘natuurverkaveling’ en fiscaliseren op efficiëntie. Louter korten op latente ruimte is blijk geven van bestuurlijke onmacht anno 2019.Verkavelen van natuurVerkaveling van de natuur is vergelijkbaar met de opzet van de ruilverkaveling die medio vorige eeuw een enorme impuls gaf aan de voorheen zeer versnipperde agrarische bedrijfsstructuur. Er werd toegewerkt naar een maximale economische bedrijfsoppervlakte door het uitruilen van percelen. Dit clusteren van percelen kan ook op natuurwaarden. Neem bijvoorbeeld de weidevogels die één op één te koppelen zijn aan laaggelegen natte percelen. Inventariseer per gebied de kansrijke percelen en verplaats niet de natuur naar Natura 2000 gebieden, maar verplaats in dit geval de grasproductie. Compensatie op goed ruwvoer of uitruil van jongvee moet dan komen van ‘gebiedscollega’s’ die niet hoeven in te zetten op natuur, omdat hun grond die natuurkwaliteit niet heeft. Zo koppel je intensief aan extensief.Samenwerking in de regioEen stoppende boer, verpachter of zelfs projectontwikkelaars kunnen hun grond aanbieden aan ‘natuurcollectieven’. In ruil voor het onttrekken aan intensief gebruik, kan een bouwcontingent elders verkregen worden. Zo ontstaat een directe lijn naar gemeente en provincie, waardoor de samenwerking in de regio is gewaarborgd.Natuurinclusieve werkwijzeDeze natuurinclusieve werkwijze kan worden samengebracht in een natuurcoöperatie. De onafhankelijke leden of de coöperatie zelf genieten financieel voordeel door nieuw op te stellen fiscale regels. De verwerkende industrie kan extra belast worden over de ‘intensieve omzet’ of fiscaal gecompenseerd over de omzet van die ‘natuurproducten’, waardoor de meerprijs niet direct bij de consument op het bordje komt. Winst voor natuur én boer. Daar wordt toch iedereen blij van?De overheid kan op haar beurt de kosten financieren uit de nieuw te vormen fondsen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU. Zo weet ze zich gelijk verzekerd van Europese dekking. Winst voor natuur én boer. Daar wordt toch iedereen blij van?