Van der Tak: ‘Verdienmodel boeren nu prioriteit’

In een roerige tijd begint Sjaak van der Tak aan zijn voorzitterschap bij LTO Nederland. Hij verbreedt zijn blik van de glastuinbouwsector naar de hele agrarische wereld, met stikstof, corona en verdienmodel als belangrijke onderwerpen.Met anekdotes van boeren en gesprekken uit zijn eerdere carrière illustreert Sjaak van der Tak zijn visie op de landbouw en zijn nieuwe rol als voorzitter van LTO Nederland. Van der Tak heeft z’n huiswerk gedaan, CBS-cijfers over de huidige staat van de landbouw schudt hij zo uit z’n mouw. Aan een grote vergadertafel in het LTO-kantoor in Den Haag neemt hij uitgebreid de tijd om zijn visie uit de doeken te doen, maar moet daarna weer door naar een overleg over de steun aan ondernemers in coronatijd. Hij typeert zichzelf als optimist: “Bij mij is het glas altijd halfvol.” De afgelopen maanden heeft u heel wat boeren bezocht om u voor te bereiden op uw nieuwe rol als LTO-voorzitter. Wat viel u op?“Ik wil de ervaringen van onze boeren meenemen naar de onderhandelingstafels, of dat nu met het ministerie, werkgeversorganisatie VNO-NCW, CBL of de levensmiddelenindustrie, FNLI, is. Ik maak overal aantekeningen van, ik heb een hele stapel met notitieboekjes. Elk gesprek heeft een bepaalde structuur, ik wil iets weten over de historie, punten waar die er voor de boer toe doen en welke zorgen er zijn. En dan ook even kijken naar het bedrijf over vijf jaar.” _{Lees verder onder foto}Sjaak van der Tak (64) is per 1 januari voorzitter van LTO Nederland. Om kennis te maken met de sector gaat hij graag de boer op. - Foto: Roel DijkstraEn wat voor beeld wordt u dan geschetst?“Misschien heb ik wel de top van het peloton te pakken, maar het gaat aardig goed, moet ik zeggen.”Terwijl er ook veel boeren zijn die zeggen juist niet meer te weten hoe de toekomst voor hun bedrijf eruit gaat zien, die een perspectief missen.“Als je met iemand aan de keukentafel praat, komt er altijd meer. Dat is tussen hen en mij, maar ik trek er wel lessen uit. Daarom is het verdienmodel van onze boeren nu prioriteit nummer 1.” En wat is daarvoor de oplossing?“Eén oplossing is geen oplossing. De kostprijs voor boeren stijgt, dan boer je achteruit, maar ik ben van het vooruit boeren. Daarom is het overleg met het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) zo belangrijk. Daar zijn sommige mensen sceptisch over, maar dat het overleg niet geklapt is, vind ik al constructief. En daar willen we voor 1 april een afspraak over. En waarom dan? Dan is het twee weken geleden dat er verkiezingen waren, dus gaan de onderhandelingen in het regeerakkoord beginnen. Dan weet je of een nieuw kabinet aan de slag wil met een vleestaks, suikertaks of groenten- en fruittaks. Duurzaamheid moet beloond worden, maar zo’n taks vind ik zelf minder geschikt. Omdat een deel van die belastingopbrengst dan weer in de schatkist terechtkomt, als gevolg van de pandemie. Dus dan komt het weer niet terecht bij de boeren.” Iedereen gaat op zoek naar het betere verdienmodelWat is dan een alternatief?“We proberen nu tot afspraken te komen met het CBL. Het besef is er in ieder geval bij alle aanwezigen, ze zien allemaal dat de boeren hier een punt hebben en we dus met iedereen op zoek gaan naar dat betere verdienmodel. Maar ik ben uit op meer, ik wil een full swing campagne in de supermarkten voor de Nederlandse boeren. Zet op de schappen, op de boodschappenwagentjes dat de producten gemaakt zijn op de meest duurzame en efficiënte manier door de Nederlandse boeren. En dat drie jaar volhouden. Kijk maar wat er gebeurd is met campagnes over roken, wat daar de impact van is op het publiek. Zo’n boodschap blijft hangen.”‘Polarisatie is de nieuwe pandemie’Bij de presentatie van de nieuwe voorzitter nam Sjaak van der Tak zich voor om als verbinder onder de boeren op te treden. Dat maakt hij nu concreet door bij criticasters van LTO op de koffie te gaan. In november ging hij langs bij FDF-voorman Mark van den Oever. Half januari was hij bij een aantal fanatieke actievoerders uit het oosten van het land. “Je kunt van mening verschillen, maar er zijn altijd zaken waar je het over eens bent. Daar moet je naar zoeken. Polarisatie is wat dat betreft de nieuwe pandemie. Mensen die elkaar niet meer zien staan of vertrouwen. We hebben nota bene een land wat we door willen geven aan de nieuwe generatie. Er woedt een veenbrand op het gebied van polarisatie en dat is niet mijn stijl. Ik kijk naar het gemeenschappelijke belang, dat staat bij mij hoog in het vaandel. Altijd.”En wie moet zo’n campagne betalen?“De supermarkten hebben het afgelopen jaar heel aardig verdiend. Dus kom op, over de drempel! Als derde is het idee van FDF, een afdracht in een fonds stoppen, daar afspraken over maken met de supermarkten. Dat is een goed uitgangspunt.”Een ander punt waar boeren perspectief missen, is stikstof.“Het doel van 26% emissiereductie, wat er nu ligt voor 2030, is voor de sector haalbaar. Met technische maatregelen als kunstmest uit dierlijke mest en mestscheiding. Maar die 50% in 2035 is niet reëel, daar proberen we nog verandering in te brengen via de Eerste Kamer. Daar heeft de overheid ook nog geen euro voor opzij gezet. Bovendien moet er een andere manier van stikstofregistratie komen, geef de boer de mogelijkheid om op zijn bedrijf de stikstofuitstoot te meten. Dat deden ze in de glastuinbouw ook, met CO₂. Daar moeten mogelijkheden komen.De overheid moet doelen stellen. Bedrijven krijgen de mogelijkheid om dat zelf in te vullenDat brengt mij bij m’n volgende filosofie, om het zo te noemen: de overheid moet geen maatregelenwetgeving maken, de overheid moet doelen stellen. Bedrijven krijgen de mogelijkheid om dat zelf in te vullen, want iedere boer is anders. Weg met maatregelenwetgeving.”Dus dat zou betekenen dat het hele mestbeleid van tafel mag?“Ik snap dat er elke vier jaar doelen zijn en dat die gehaald moeten worden. Maar geen gekkigheid met allerlei maatregelen. Dan houd je onze boeren klein. De overheid handelt vanuit wantrouwen. Natuurlijk moet er gecontroleerd worden, dat hoort ook. Maar met vertrouwen win je altijd meer.” Sommige boeren wantrouwen niet alleen de overheid, maar ook LTO.“Ja dat hoor ik ook. We moeten dan wel duidelijk maken dat we verder kijken dan vandaag. Bijvoorbeeld over de stikstofwet. Daar hebben we best wat binnen gehaald: de legalisatie van de PAS-melders, er is geld voor innovatie en het reductiedoel is min of meer haalbaar. En bovendien zijn er meer sectoren die hiermee verder willen, zoals de woningbouw, die gaan daar ook tegen lobbyen. Er is meer dan alleen radicaliteit, soms moet je ervoor kiezen om 50 centimeter verder te komen. Als ik daar aan de keukentafel over praat, is daar bij boeren echt wel begrip voor. Ik zit hier twee dagen in de week in m’n ivoren toren en drie dagen in de week ga ik de boer op. Werkbezoeken doen ertoe. Natuurlijk hebben we de lijn van LTO, we voeren de inhoudelijke gesprekken met de vakgroepen. Met elkaar gaan we naar de toekomst kijken. In Rotterdam heb ik een havenplan gemaakt, met Glastuinbouw een Greenportvisie voor alle tuinbouwgebieden in Nederland. Er moet een strategisch plan agrarisch Nederland 2030 komen.” _{Lees verder onder foto}Sjaka van der Tak: "De overheid handelt vanuit wantrouwen. Natuurlijk moet er gecontroleerd worden, dat hoort ook. Maar met vertrouwen win je altijd meer." - Foto: Roel DijkstraEn hoe gaat dat eruit zien?“In beginsel moet zo’n plan bij de sectoren vandaan komen, uit de vakgroepen. Zo’n plan bestaat uit vier hoofdstukken die je nu al in grote lijnen uit kunt zetten: verdienmodel, dierenwelzijn, plantgezondheid, maatschappelijk draagvlak en wat ook van invloed is, is de groei van de wereldbevolking. 70% van onze fantastische boerenproducten gaat de grens over. En dat is belangrijk, want honger leidt tot oorlog.”Is de wereld voeden een taak die Nederland op zich moet willen nemen?“Nederland is het beste in efficiëntie, dierenwelzijn, gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Als je het hebt over de wereld voeden, hebben we Nederlandse boeren en tuinders nodig. Als we straks de wereld weer over mogen reizen, met een mondkapje op, komt iedereen in Nederland kijken hoe het moet. En de jonge boeren willen met hun bedrijf écht daarmee verder, die zijn trots op het bedrijf van hun familie. Nederland heeft altijd de wereldzeeën bevaren, waarom moeten we nu ineens een kringlooplandje worden? Dat leidt alleen maar tot armoede. Kijk maar naar de brexit, dat had onze boeren 800 miljoen kunnen kosten, als er geen akkoord was gekomen.” Die open grenzen leiden ook wel tot kritiek op wat er allemaal geïmporteerd wordt.“Ik ben er fel op tegen als spullen op de Europese markt komen die niet aan onze standaarden voldoen. Er moeten in EU-verband, of in ieder geval met grote landen als Duitsland en Frankrijk, importnormen komen. Dat is ook doelenwetgeving. Als de Green Deal een rol gaat spelen, heeft Frans Timmermans er ook voor te zorgen dat aan de buitengrenzen van Europa dezelfde eisen gelden. Daarvoor ga ik de barricaden op.”