‘Vakmanschap: boer bepaalt of we verantwoord produceren’

Vaak wordt hoogproductieve landbouw geassocieerd met nadelige gevolgen voor het milieu en laagproductieve, extensieve landbouw met een milieuvriendelijk manier van boeren.Het algemene gevoel is dat hoogproductieve landbouw veel meer input vereist en zo zou er ook veel meer verspilling van grondstoffen en uitstoot van stoffen naar de omgeving plaatsvinden. We kunnen eens proberen te onderzoeken of dit gevoel voor de akkerbouwsector klopt of dat de wereld toch een beetje genuanceerder en complexer in elkaar zit.Voor een goede opbrengst moeten alle productiefactoren in evenwicht zijnOm dit duidelijk te maken, grijp ik vaak terug op het zogenoemde ‘duigenmodel’ dat ik tijdens het eerste jaar van mijn studie uitgelegd kreeg. Dit model beschrijft een regenton met verticale duigen. Als al deze duigen even lang zijn dan kan deze ton tot het randje gevuld worden met water. Is een van de duigen echter een stuk korter dan kan de ton maar met water gevuld worden tot het er over de kortste duig uitstroomt. Met andere woorden het niveau tot waar de ton gevuld kan worden, hangt af van de kortste duig. Verspilling hangt meer samen met hoe een boer in staat is om productiefactoren optimaal op elkaar af te stemmenDe overeenkomst met het telen van gewassen is dat het opbrengstniveau afhangt van de factor die het meest limiterend is. Je kunt bijvoorbeeld enorme hoeveelheden (kunst)mest aan een gewas geven, maar als een gewas watertekort heeft dan zal dit laatste de opbrengst van een gewas bepalen. Het idee was dat het opheffen van de limiterende factor ervoor zorgde dat het opbrengstniveau omhoog gebracht kon worden. De ideale situatie krijg je dan als alle factoren die de opbrengst bepalen in precies de goede verhouding aanwezig zijn zodat de opbrengst optimaal is, of zoals in het geval van de regenton deze tot het randje gevuld kan worden.Verspilling hangt niet samen met soort landbouwsysteemIn het bovenstaande voorbeeld wordt de te veel gegeven mest gezien als verspilling, het wordt niet opgenomen door het gewas en gebruikt voor gewasproductie met het risico dat het uitgestoten wordt naar de omgeving. In minder ontwikkelde gebieden vind je landbouwsystemen waar juist het omgekeerde gebeurt. Daar is meer water dan mest waardoor de laatste nutriënten aan de grond worden onttrokken, deze verarmt en kan zelfs zo degenereren dat deze niet meer geschikt is om op te boeren. Hieruit kunnen we dus concluderen dat verspilling niet zozeer samenhangt met hoe intensief of hoe extensief een landbouwsysteem is. Verspilling hangt meer samen met hoe een boer in staat is om op zijn akker productiefactoren als (kunst)mest, gewasbescherming, grond en water optimaal op elkaar af te stemmen om een gewas te produceren. Niet het systeem, maar de kennis en het vakmanschap van de boer bepalen of we op een verantwoorde manier kunnen produceren. Helaas hebben veel stuurlui aan wal en politici dit inzicht niet.