Uien bieden graanregio Oldambt kleur en kansen

Tussen het wuivend graan duikt steeds vaker een perceel uien op in de Noordoost-Groningse ‘graanrepubliek’ Oldambt. Variatie in het landschap én kans op een dikkere portemonnee.In 2019 verdubbelde de uienteelt in het Oldambt. De ruim 200 hectare stelt op het landelijke areaal van bijna 28.000 hectare niet veel voor, maar voor de betrokken telers geeft het gewas nieuwe kansen. Lage graanprijzen en een gebrek aan alternatieven zetten deze akkerbouwers lange tijd met de rug tegen de muur. Met goed renderende gewassen als uien kan de streek weer opbloeien. Ter vergelijking; rond het jaar 2000 zat de hele provincie Groningen nog op 200 hectare uien en dat is nu gegroeid naar ruim 2.000 hectare. De uienteelt zet dus door in het Noorden.Succes uien op zware klei met vroege kwaliteitsrassenDat de uienteelt zo’n succes kon zijn op deze zware klei, hadden 10 jaar geleden weinig boeren gedacht. De veredeling maakt de uienteelt echter mogelijk met de ontwikkeling van vroege kwaliteitsrassen. Op deze grond wil je vroeg beginnen en vroeg klaar zijn, want later in het seizoen neemt het oogstrisico toe. Bovendien moet de grond nog worden klaargelegd voor het volgende jaar.Onze omzet is in 10 jaar ruimschoots verdubbeld, naar jaarlijks meer dan 100.000 ton uien (...). Overal waar je hier kijkt, staan de uien goedDat de uien goed zijn, blijkt wel uit de ritten die Arjan van Ramshorst elke twee weken naar de streek maakt. De uieninkoper van verwerker- en exporteur Gebroeders van Liere in Dronten rijdt er 1,5 uur over. Met liefde. “Onze omzet is in 10 jaar ruimschoots verdubbeld naar jaarlijks meer dan 100.000 ton uien. We hebben dus steeds meer uien nodig, vooral in de eerste helft van het seizoen. En overal waar je hier kijkt, staan de uien goed”, legt Van Ramshorst uit._{Lees verder onder de foto.}
Erik Rombouts in zijn Oldambtster uien. Zijn vader nam de teelt 25 jaar geleden van Noord-Brabant mee naar het Noorden. De tak groeide van 3 naar 25 hectare. "Uien geven het landschap meer kleur." - Foto's: Mark PasveerRombouts duikt de planten in om de gezondheid te controleren. "Er zitten wel wat plekken in door vreterij. Trips zijn er ook. Ik ze zojuist met Batavia bespoten."Opdrachtige grondDat de uien overal zo goed staan, zit ’m in de opdrachtige grond. Hij krabt wat met zijn mesje en komt al gauw op donkere aarde uit, ondanks de droogte die Nederland in zijn greep houdt. Bovendien is het maagdelijke grond voor de uienteelt; grote kans dus dat de zaadjes uitgroeien tot gezonde uien. Bewaaruien dus. Hierin wordt geïnvesteerd in de regio. Zo is Erik Rombouts (46) uit Drieborg aan het bouwen. Daar schept hij uiteraard – boer eigen – niet over op.Rombouts vader was een pionier voor de Oldambtster uienteelt. Hij nam de teelt 25 jaar geleden mee uit Brabant en zijn zoon teelt nu 25 hectare. “Meestal gaat de teelt wel goed”, zegt Erik nuchter, die blij is dat steeds meer collega’s het voorbeeld volgen. “Het is een goeie zaak dat de uienteelt in opkomst is. Want alleen is ook maar alleen. Meer telers betekent meer handel en meer kennis. Hoe groter de club, hoe liever het me is.”Ook de variatie in het landschap staat hem aan. “Het Oldambt staat bekend als graanregio, maar uien geven het landschap meer kleur. Dat vindt vooral de jongere generatie, hoor. Ouderen zien toch liever graan.”_{Lees verder onder de foto.}Veel Oldambtster uienpercelen worden omringd door graan; zoals dit perceel, waarin Arjan van Ramshorst en Thom Wieringa lopen.‘Meer invloed op inkomen’Het areaal is dus verdubbeld, en zo ook het aantal percelen; van 10 naar 22. Gerko Wieringa (50) in Midwolda is echter een beetje tegendraads; vorig jaar teelde hij 9 hectare, nu 6. “Ik had zo’n voorgevoel dat het niks ging worden dit jaar”, stelt hij. Dit is zijn vierde uienseizoen. “Een keer wat anders, uien. Goed voor de vruchtwisseling en een mooie uitdaging. Met uien heb je zelf meer invloed op je inkomen.”Ik heb vaak beregend en dat loopt in de kosten. Je bent er al gauw te laat mee. Niet uit het raam blijven turen dus; gewoon haspelenEen normale opbrengst is 60 ton. Vorig jaar bleef het bij Wieringa, die boert met zoon Thom (22), door de droogte steken op 50 ton. “Ik heb vaak beregend en dat loopt in de kosten. Je bent er al gauw te laat mee. Niet uit het raam blijven turen dus; gewoon haspelen. Dit jaar heb ik één keer beregend. Al met al ben ik tevreden over de uienteelt. Ze hebben me nog geen geld gekost.”Beregenen zien we verderop, op de uien van Niels Evers in Drieborg. “Het was me te droog”, verklaart hij. Van Ramshorst demonstreert hoe mooi de grond valt in het Oldambt. “Dit is de zwaarste grond van Nederland, maar kijk eens hoe mooi het uit elkaar valt. Bijzonder.” De grootste vijand van deze streek is overvloedige neerslag. Dan is hier niks meer te beginnen._{Lees verder onder de foto.}
Thom Wieringa (links) en Arjan van Ramshorst bespreken het uienperceel. Er zitten best veel trips in. Wieringa wacht met Batavia toepassing tot de luzerne-oogst.Hoewel de bovenlaag droog is, hoef je niet diep te graven voor vochtige grond.Evers controleert de stand van zijn uien. "Elk jaar teel ik iets meer. Het is een leuke uitdaging."‘Kans op haspel gelijk gepakt’Met beregening houden telers controle over het water. “Ik kreeg beschikking over die haspel en heb die kans gelijk gepakt”, zegt Evers (36), die zijn 10 hectare op 1 april zaaide. Daarvoor was het nog te nat. Het is zijn vijfde uienseizoen. Steeds een beetje groei. “Het is heel leuk, de uienteelt. Echt topsport ook. Zaad in de grond stoppen wil niet zeggen dat het goed komt.”Van Ramhorst voegt toe: ”Het is meer een tuindersproduct, eigenlijk. Uienteelt vraagt specifieke kennis. Die is er steeds meer, maar de druk van ziekten en plagen komt ook op. Ik heb hier bijvoorbeeld nog nooit zoveel trips gezien.”Wieringa ziet dat ook en hij heeft Batavia in de kast staan. “Verderop staat luzerne, een waardplant voor trips. Ik krijg een seintje als dat wordt geoogst en dan zet ik het middel in.” Evers: “Hier in de regio wordt veel luzerne geteeld, dat is een risicofactor.”_{Lees verder onder de foto.}Niels Evers greep de kans om te beregenen met beide handen aan. "Ik vond het te droog."‘Vroeg zaaien is vroeg oogsten’Op de rand van het Oldambt staan we in de uien van Willem Dinkla (28) uit Bellingwolde. Een imposant blok van bijna 10 hectare. Het is zijn vijfde teeltseizoen. Trots stuurde hij appjes rond van zijn gewas. “Ik heb 28 februari gezaaid, toen kon het net. Vroeg zaaien is vroeg oogsten.” Nu staat het heel uniform.Dinkla werd met het uienvirus besmet tijdens zijn verblijf in Nieuw-Zeeland. “Ik zag het direct zitten op onze zware grond. We krijgen de teelt steeds beter in de vingers hier, ook dankzij de adviseurs die vaker komen.”Nieuwe, vaak jonge telers denken goed na over de uienteeltNiet alleen in het Oldambt groeit het uienareaal. Drenthe explodeert bijna, maar ook in Limburg en in de rest van Groningen groeien de oppervlakten gestaag door. In Zeeland wordt de uienteelt, bij gebrek aan beregeningsmogelijkheden, de laatste jaren steeds lastiger. “Nieuwe, vaak jonge telers denken goed na over de uienteelt”, merkt Van Ramshorst. “En wie drie jaar geleden in de vroege uien is begonnen, heeft er al drie jaar goed aan verdiend. Dat motiveert om door te gaan.”_{Lees verder onder de foto.}Erik Rombouts (46) in Drieborg (Gr.) teelt 25 hectare uien. Wit en rood. "Meestal gaat dat goed, we leren steeds bij."‘Klimaat en veredeling maken de uienteelt hier mogelijk’Vader Rombouts was de eerste uienteler in het Oldambt, met 25 jaar geleden 3 hectare. Zoon Erik teelt nu 25 hectare, waarvan voor het tweede jaar ook een deel rood.Erik Rombouts pakt een handje grond in zijn vuist. “Hier zit nog wel vocht in. Toch gaan we dit binnenkort wel beregenen”, licht hij toe. “We hebben samen met een collega een beregeningsinstallatie. Eind van de week zijn we aan de beurt, denk ik. Deze opdrachtige grond heeft soms ook wat hulp nodig.”Het perceel van Rombouts is 850 meter lang op het langste stuk. Het leidt tot een zee van uien. Eind februari zijn ze gezaaid. “Ze hebben een klap gehad van overvloedige neerslag en de scherpe oostenwind. Ook hebben springstaarten wat vraatschade veroorzaakt, in de vorm van plantenwegval. Trips zitten er ook in, die heb ik net met Batavia bestreden. Het komt wel goed. Meestal komt het wel goed met de uien hier. Vorig jaar hadden we 50 ton, ondanks de droogte. 60 tot 70 ton opbrengst per hectare is normaal.”Sinds zes jaar groeit de uienteelt in het Oldambt en daar is hij maar wat blij mee. “Steeds een paar telers erbij in dit graangebied. Dat vind ik een goeie zaak, want daarmee komt er ook meer kennis en meer handel in de streek”, stelt de Groninger. “Het klimaat verandert in ons voordeel. Met de vroege rassen die nu beschikbaar zijn, kunnen wij in droge periodes goed produceren en oogsten. De veredeling heeft ons hierbij goed geholpen. Ik heb Hypark en Red Baron gezaaid. Gemiddeld is uien een hoger salderend gewas dan granen en dat ziet de jongere generatie ook. Bovendien is het veel beter voor de vruchtwisseling.”Voor half september moeten de uien eruit zijn, stelt Rombouts. “Dan worden de dagen korter en het risico op natte periodes groter. Als het gaat regenen, kom je er niet meer bij.”Hij is een nieuwe bewaarschuur aan het bouwen. Rombouts teelt ook fritesaardappelen. In de schuur is plek voor zowel aardappelen als uien. Bewaren geeft meer afzetmogelijkheden. “Ik kan de uien prima tot in juni laten zitten, mist de kwaliteit goed is natuurlijk.”Rombouts heeft 245 hectare akkerbouw; het bedrijf omvat in totaal 25 hectare uien (10 hectare rode uien)._{Lees verder onder de foto.}Willem Dinkla (28) in Bellingwolde (Gr.) teelt dit jaar 9,8 hectare uien. Het is zijn vijfde uienseizoen.‘We krijgen de uienteelt steeds beter in de vingers’Willem Dinkla in Bellingwolde teelt dit jaar weer iets meer uien; bijna 10 hectare. Het gewas staat er begin juli opvallend mooi bij.Dinkla staat tussen zijn uien aan de Nieuwlandseweg. Een perceel omringd door tarwe, zoals je hier veel ziet. De ontwikkeling van dit perceel is indrukwekkend. Uniform en onkruidvrij. Dinkla heeft zowel lichte als zware grond, maar de uien komen op de zware stukken. “Dit perceel is 58% afslibbaar, één van onze beste blokken.” Zetmeelaardappelen hebben potentie op de lichtere gronden, dus die komen daar.Hij pikte net het goeie moment eruit om te zaaien, eind februari. “Dit is het ras Hybound, vanwege de vroegheid”, licht hij toe. “Vroeg zaaien, is vroeg oogsten. Dat is ons motto op deze grond. Ik rouleer 1 op 7 of 8.”Trips zijn hier niet te vinden. “Ik heb ertegen gespoten en beregend”, vertelt de jonge boer. “Beregenen ga ik komende week ook weer doen.”
Dit is het vijfde uienseizoen voor Dinkla. “Ik was zes jaar geleden in Nieuw-Zeeland en ben daar met de uienteelt besmet. Het is een heel nieuwe teelt voor ons gebied en zag het direct zitten. Onze zware grond slibt niet snel dicht. Het afgelopen droge najaar is een groot voordeel.”In de uienstudieclub van tien man zoeken ze samen naar de finesses van de teelt. “We krijgen het steeds beter in de vingers. Uien zijn goed voor ons bedrijfssaldo. De graanprijs is over het algemeen niet echt top. Als de jeugd in de maatschap komt, zie je vaak beweging in het bouwplan. Wij zoeken ook naar uitdagingen in het bedrijf. Gelukkig heeft mijn vader daar alle vertrouwen in en zegt hij: ga je gang.”Op 1 september wil hij de oogst binnen hebben. “De aardappelen moeten ook nog worden geoogst. We telen zetmeelaardappelen en TBM-pootgoed.” Dinkla kan zijn uien kort bewaren. Hij verwacht dit seizoen half augustus te kunnen rooien. 70 tot 75 ton is voor hem een normale opbrengst. Vorig jaar teelde hij op een perceel zonder beregeningsmogelijkheid en toen haalde hij nog 58 ton. In de toekomst wil hij graag verder vernieuwen, Dinkla overweegt hiervoor de sjalottenteelt.Het bedrijf van Dinkla omvat 180 hectare akkerbouw, met 9,8 hectare uien. Die uien zijn op 28 februari gezaaid.
Willem Dinkla is trots op zijn gewas. "Dit is een van onze beste percelen." Hij kon vroeg zaaien en zet vroege rassen in.De uien van Dinkla zijn al flink aan het bollen op 1 juli.