’Tijdbom Afrika’

Vorig jaar verdronken 5.000 mensen, vooral Afrikanen, in het massagraf van de Middellandse Zee. Dat is geen tijdelijk verschijnsel, maar de voorbode van een veel groter drama.Volgens de VN zal de Afrikaanse bevolking in deze eeuw groeien van 1,2 naar zo’n 4 miljard. De landbouwproductie stijgt veel minder snel. Afrika heeft zich in één generatie ‘ontwikkeld’ van nettovoedselexporteur tot -importeur. Die import zal alleen maar groter worden, waardoor de bevolking steeds minder geld zal overhouden voor andere zaken dan voedsel. Landbouw verwaarloosdWat zijn de oorzaken van deze scheefgroei? Niet alleen burgeroorlogen en toenemende droogte. Terwijl productiviteitsgroei in de landbouw vaak de motor is geweest van economische ontwikkeling, hebben de meeste Afrikaanse regimes hun landbouw verwaarloosd. Ook de Wereldbank en het Nederlandse ontwikkelingsbeleid hebben daaraan bijgedragen. Bovendien heeft de Wereldbank landen gedwongen hun importheffingen af te schaffen en hun deuren open te zetten voor goedkope voedselimporten – ook uit de EU, die zijn landbouw subsidieert met hectaretoeslagen. ‘Het goedkope voedsel was funest voor de Afrikaanse boeren die afzetmarkten verloren’Het goedkope voedsel was prettig voor de stadsbevolking, maar funest voor de Afrikaanse boeren die afzetmarkten verloren. Eén voorbeeld: kippenpoten uit Nederland drukten Ghanese pluimveehouders uit hun thuismarkt. Zulke importen leidden tot armoede, ondervoeding (ook onder boeren), grotere kindertallen, trek naar de stad en werkloosheid. Veel regimes vonden het best, want het goedkope voedsel hield de stadsbevolking rustig. Intussen gingen mensen smokkelaars betalen voor een hachelijke reis naar Europa. Drie maatregelenWat kunnen wij hieraan doen? Ik noem drie maatregelen:Druk zetten op Afrikaanse regeringen om hun landbouw te steunen met infrastructuur, kennis, meststoffen en landrechten. Druk zetten op de Wereldbank om landen ruimte te geven hun boeren te beschermen met importheffingen. Dat heeft de EU ook decennialang gedaan.Niet meer, maar minder voedsel naar Afrika exporteren, en zeker minder (indirect) gesubsidieerde producten zoals zuivel. Wel doorgaan met de export van zaaizaad, pootgoed en onze kennis van landbouw, coöperaties, verwerking en recycling van fosfaat. Zulk beleid kan de Afrikaanse landbouw helpen om productiever te worden en een motor te worden van economische ontwikkeling. Verwacht neveneffect: vrouwen zullen minder kinderen krijgen. Deze combinatie kan de emigratie afremmen.