Tijd voor een revolutie!

Nog geen jaar na frauduleuze verkiezingen krijgt de wereld de rekening gepresenteerd: opstanden in Kirgizië en regime change.Ik zou in april een evaluatie uitvoeren van een FAO-programma in Kirgizië. Dat werd uitgesteld, want op 7 april brak hier in Kirgizië de pleuris uit. De mensen waren de graaiende politici weer meer dan zat en de oppositie zag haar kans schoon en nam de macht over. Helaas ging dat deze keer met schieten en doden gepaard en dat was toch een schok voor de meeste mensen hier. In 2005 was het hier namelijk maar één dag chaos en vielen er geen doden tijdens de Tulpenrevolutie. De huidige revolutie is anderhalve maand gaande en er vielen al tegen de 200 doden.Heimwee naar communistische tijdDeze keer ging en gaat het er nog steeds veel erger aan toe dan toen. De werkloosheid in het land is hoog. Veel van de gastarbeiders komen terug uit Rusland of sturen geen geld meer op. Een groot deel van de bevolking, vooral de ouderen, leidt een miserabel bestaan en denkt met heimwee terug aan de communistische tijd, toen alles voor hen nog goed was. Veel jongeren willen emigreren. Kortom: men ziet weinig toekomst in eigen land.Geopolitiek in de Tien Shan-bergenWaarom is de wereld politiek geïnteresseerd in dit landje onder Kazachstan, tegen de Chinese grens? Dat gaat voornamelijk om militaire bases. De Amerikanen huren er een bij het vliegveld van Manas, de Russen gebruiken er een niet ver van de hoofdstad Bisjkek en zijn bezig om er nog een te bouwen in het Zuiden. Daarmee kunnen ze Oezbekistan beter in de gaten houden.Toeristen en torpedo’sVroeger testte de Sovjet-Unie nieuwe torpedo’s in het Issykul-meer en delfden de Russen er uranium zonder pottenkijkers. Nu is het meer een belangrijke toeristentrekpleister met helaas hier en daar lekkende mijndumps, maar daar mag je niet over praten.Speelbal van de wereldpolitiekHet land is dus een speelbal geworden in de wereldpolitiek en krijgt daar nu rekening voor gepresenteerd. Lang leve de globalisering!
Iedereen wist dat de verkiezingen in juli vorig jaar niet eerlijk verlopen waren. Toch was er weinig commentaar van de waarnemers en internationale fora. Waarschijnlijk was dat omdat Bakiev voor het Westen onze man was. Hij verlengde de Amerikaanse huur van een vliegbasis en aanpalende militaire basis. En dat ondanks de belofte van Rusland om een paar honderd miljoen cash te investeren en grote kredieten te verstrekken als het contract met de Amerikanen zou worden opgezegd.Centraal-Aziatisch kruitvat: Ferghana-valleiIn het zuiden van Kirgizië ligt de Ferghana-vallei, een vruchtbare strook land die op een letterlijk kromme wijze verdeeld is tussen Tadzjikistan, Kirgizië en Oezbekistan. Het democratische gehalte van de buren is niet erg hoog. Omdat deze landen beducht zijn voor export van volksopstanden, sloten ze allemaal de grenzen met Kirgizië. Tadzjikistan en Kirgizië hebben in hun bergen grote voorraden water, die Kazachstan en Oezbekistan nodig hebben voor hun geïrrigeerde landbouw (voornamelijk katoen). De stuwmeren zijn echter lang niet vol. Daar wordt de elektriciteit voor Tadzjikistan en Kirgizië gegenereerd, waarvan ze vooral in de winter veel nodig hebben voor verwarming.
Kazachstan en Oezbekistan kijken met lede ogen toe hoe dat schaarse water buiten het groeiseizoen naar het al bijna opgedroogde Aralmeer stroomt en niet gebruikt kan worden.
Het waterbeheer is een groot twistpunt in de regio geworden. De grens met Kazachstan ging (een maand na de sluiting) weer open nadat Kyrgyzstan ten einde raad het irrigatiewater naar Zuid-Kazachstan afsloot: oog om oog, tand om tand. Die afsluiting hoefde maar één dag.Groeiende spanning in het land en de regioAfgelopen donderdag brak de pleuris weer uit in Osh: brandstichting, groepen die op elkaar schieten. Via Skype heb ik direct contact met vrienden daar en kan ik het schieten horen. Niemand weet wie verantwoordelijk is of hoe het in bedwang te krijgen. Het heeft te maken met de armoede en uitzichtloosheid van het bestaan van mensen. Dan wordt het makkelijk om mensen te ‘kopen’ om rotzooi te schoppen. Of dat nou in Kyrgyzstan is of in Afghanistan. Minder geld voor ontwikkelingssamenwerking? Daar ben ik het mee eens, als er dan ook maar meteen veel meer kansen op de wereldmarkt gecreëerd worden voor dit soort landen. Het is beter dat ze zelf hun broek ophouden dan dat ze hun hand ophouden voor onze aalmoezen! Maar dat kost ons waarschijnlijk nog meer dan die ontwikkelingshulp in verloren marktaandeel, dus gaan we maar door met onze WTO-onderhandelingen en spelletjes, want aan het einde van de dag levert dat ons het meeste op!Boeren hadden geen tijd voor revolutieOndertussen is de evaluatieklus weer klaar. Gelukkig hadden de boeren geen tijd voor revoluties. De etnisch-Oezbeekse burgemeester van de plattelandsgemeente Khadamzay kan nog steeds zijn werk doen en zijn schouders ophalen over de ‘bardak’ (nonsens). De kuddes koeien en schapen liepen weer op de autowegen, op weg naar de bergweiden, en de boeren stonden hun opkomende aardappelen en mais te schoffelen. Boeren praatten over de effecten die de beperkingen voor het grensverkeer hebben op de prijzen. Natuurlijk kan hier het meeste nog steeds de grens over, maar dat geeft toch weer extra overhead-kosten, om het maar zacht uit te drukken. Het enige wat zij willen is dat die onzin ophoudt en dat ze hun producten weer kunnen afzetten.Foto's: Anton van Engelen