Tekort aan praktijkkennis geeft averechts beleid

Om goed beleid te voeren, is praktijkkennis nodig. Dat is pijnlijk aan de oppervlakte gekomen in de stikstofcrisis. Het ministerie moet praktijkkennis in huis halen om te zorgen dat beleidsregels niet averechts uitpakken.Stel het ministerie wil maatregelen treffen in de landbouw. Dan zou je denken dat ambtenaren bekijken wat de effecten zijn van de regels, en of de regels ook wel echt doen waarvoor ze bedoeld zijn. Maar toen in oktober van het vorig jaar de provincies en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de eerste beleidsregels opstelden, schortte het aan praktijkkennis.BotsproevenPas toen de regels al waren aangekondigd en boeren tot hun ontsteltenis lazen dat ze een deel van hun vergunde rechten konden kwijtraken en daartegen gingen protesteren, begonnen provincies en het ministerie een aantal praktijkgevallen door te nemen, om te zien wat het effect van de regels waren. Botsproeven, werden die situaties genoemd.Er waren sessies die tot diep in de nacht werden voortgezet, om de effecten in beeld te krijgenToen ontdekten ambtenaren bijvoorbeeld dat de voorgestelde regels voor boeren die hadden geïnnoveerd nadelig uitpakten, omdat ze hun latente ruimte kwijt zouden raken als ze nog verder gingen met de innovatie. Dat was nou niet niet de bedoeling. Maar tot die botsproeven werden gedaan, had niemand het opgemerkt.Had niemand daar vooraf over nagedacht? Jawel. Bij het ministerie hadden ambtenaren op basis van wat ze zelf konden bedenken, beredeneerd wat de effecten van de beleidsregels konden zijn. Er waren sessies die tot diep in de nacht werden voortgezet, om de effecten in beeld te krijgen. Maar de verzamelde ambtenaren konden toch niet doorgronden hoe de regels in alle praktijksituaties zouden doorwerken.17.000 melkveebedrijvenToen bleek hoe divers de landbouw eigenlijk is; en dat het feitelijk onmogelijk is om te doorgronden wat effecten van de regels in de praktijk zijn, omdat er 17.000 melkveebedrijven zijn, waarvan er niet twee precies hetzelfde zijn. Het ministerie kreeg tal van vragen voorgelegd, die op het departement nooit waren voorzien en waaruit een beeld naar voren kwam dat de aanvankelijke beleidsregels toch niet zo evenwichtig waren.ProductschappenWat kan de minister hier uit leren? Dat bij elke beleidsmaatregel ook moet worden geredeneerd vanuit het perspectief van de boer en niet alleen vanuit de regels die moeten worden nageleefd. En zelfs als vanuit dat perspectief regelgeving is gerealiseerd, zal uiteindelijk blijken dat de praktijk toch nog diverser en complexer is.In het verleden kon het ministerie in zulke situaties terugvallen op de productschappen. Nu moet het ministerie het doen met de landbouwkennis in eigen huisLandbouwminister Carola Schouten zei daarover eind vorig jaar in Boerderij dat vroeger de productschappen een waardevolle tussenschakel tussen het beleid van het ministerie en de praktijk van alledag waren. Die tussenlaag is weg. Nu moet het ministerie het doen met de landbouwkennis in eigen huis, aangevuld met wat er vanuit de praktijk op de ambtelijke burelen komt.En om die kennis op peil te houden en te brengen, zal het contact met de praktijk moeten worden versterkt.