Subotnik: laat niet als dank!

Zwerfvuil is hier in Kazachstan een echte plaag geworden. Mijn eenmans-opruimactie lokte onverwachte reacties uit.Ik herinner me nog de ANWB-poster met laat niet als dank voor het aangenaam verpozen de eigenaar van het bos de schillen en de dozen! Er was een tijd dat ook in Nederland het heel gewoon was om na een picknick je rommel gewoon achter te laten. Gelukkig hebben prullenbakken, informatiecampagnes en sociale controle dat probleem fors verminderd.

In Kazachstan lopen mensen op straat nog niet zo lang fast food te kauwen en te drinken. Fast food komt snel op met veel kiosken langs de weg die ijsjes, dranken en snacks verkopen. En net zoals in de vijftiger en zestiger jaren in Nederland gaat dat gepaard met de opkomst van grote hoeveelheden zwerfvuil. De hoofdweg naar het vliegveld wordt elke week wel geveegd en er staan prullenbakken. Maar wat verder weg is het bedroevend gesteld met het schoonhouden.Containers worden doorzochtBij flats staan containers die in een kort tijdsbestek volkomen verhabbezakt zijn. Mensen lopen ’s ochtends met een plastic zakje afval de flat uit en dumpen dat in de container. Dan volgt er een stoet van mensen en dieren die daar iets van hun gading in gaan zoeken. Die zakken moeten open en worden leeggeschud. De selectie verloopt ‘slordig’, dus nog meer zwerfvuil is het resultaat.

Huishoudens zetten op gezette tijden hun afval in dozen, doosjes, zakken en bundels aan de weg. Voordat de gemeentevrachtwagen dat opgehaald heeft, hebben de lokale recyclers vaak de zakken al opengemaakt om te kijken of er nog wat bruikbaars in zit. Op deze manier worden flessen, karton, plastic flessen, maar ook oud brood en etensresten uit het huisvuil gefilterd.Verplicht gezamenlijk opruimenVroeger in de Sovjet-tijd was er subotnik: op zaterdag werd iedereen dan geacht gezamenlijk de woonomgeving schoon te maken en op te knappen. Dat principe wordt soms nog wel eens gepromoot door een aankondiging in de flat op te hangen, maar helaas: daar reageert niemand meer op.

Ik was het laatst zat en besloot grote zakken te kopen en het laantje naar de hoofdweg schoon te maken. De sneeuw was gesmolten en het vuilnis van voor, tijdens en na het smelten was weer zichtbaar. Dat was mij een doorn in het oog.
De meeste mensen liepen strak voor zich uit kijkend de eenzame vuilraper voorbij. Eén meneer meldde dat ik bij hem thuis gratis zijn flessen mocht komen ophalen als dat was wat ik zocht. Een vrouw vroeg waarom ik dat deed. Op mijn antwoord dat ik moeilijk kon wachten tot de Lieve Heer het zou doen, kwam er een gelukzalige glimlach op haar gezicht: “U bent ook een christen, dan help ik u even!” Dat was een opsteker.

Die zaterdagavond had ik 10 zakken in de container kunnen legen en stonden er nog eens tien zakken met afval naast de containers. Trots op mijn bijdrage begon ik mijn weekend. De volgende dag sprak een buurvrouw me aan en vroeg me dat nooit meer te doen. Wat was het geval? Die nacht hadden de recyclers de tien zakken naast de containers geleegd om de zakken mee te nemen. De containers zouden pas twee dagen later geleegd worden, dus mijn acties zorgden voor een berg afval dicht bij de flat en ergernis bij de mensen dat de containers vol waren. Waarom had ik niet gewoon de boel de smeerboel gelaten? Nee, subotnik is dood en begraven hier in Almaty! Ik hoef ook niet meer zo nodig.