Strijd voor gave krulstaarten

In Duitsland doet men veel om het aantal ingrepen te verminderen. Varkens met lange staarten in een gangbare stal valt echter niet mee.Hoezeer ze ook hun best doen, het lukt op het Duitse proefbedrijf Futterkamp niet om het gros van de varkens met ongeschonden krulstaarten op aflevergewicht te krijgen. Het meest dramatisch in dit opzicht is een afdeling met 225 vleesvarkens, allemaal beren, waar nog een derde van de varkens loopt met een onaangetaste staart.Voldoende afleidingIn deze grote groep voor vleesvarkens zijn beren opgelegd met intacte staarten en staarten die 30% zijn gekort. Aan zowel de hele staarten als de gecoupeerde staarten is gevreten. Aan speeltjes geen gebrek in de afdelingen. Er hangt een hele serie afleidingsmateriaal, tot aan ruiven met ruwvoer toe. Ruimte is er ook voldoende. De varkens zijn opgelegd op 1,05 vierkante meter; dan komt het proefbedrijf in aanmerking voor € 8 welzijnspremie per afgeleverd varken, in het kader van Initiative Tierwohl.Uiteindelijk kon bedrijfsleider Harm Kruse niet anders dan 30% van de varkens uit die afdelingen verhuizen naar een lege afdeling met kleine hokken. Dit zijn dieren waarvan de staart het meest beschadigd is.Welzijn speerpunt op proefbedrijf FutterkampLeer- en proefbedrijf Futterkamp is onderdeel van de Landwirtschaftskammer in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein. Dierenwelzijn en in het bijzonder het verminderen van het aantal ingrepen bij dieren staat volop in de aandacht in Duitsland. Het proefbedrijf steekt daarom veel energie in het houden van varkens met intacte staarten en beren mesten.In 2012 is een vleesvarkensstal gebouwd met 1.500 plaatsen. In de stal zijn diverse hoktypen te vinden, van hokken met negen varkens tot grote groepen met sorteerstations voor 225 dieren. Deense en PIC-zeugenFutterkamp houdt 400 zeugen, Deense en PIC-zeugen. Het bedrijf verkoopt jaarlijks ruim 8.000 biggen. De rest mest men zelf af. Ook in de biggenstal zijn diverse hokuitvoeringen te vinden, allemaal met volledig kunststof roostervloer.Staart bijten gebeurt ook bij grote groepen met gelten. Wel zijn gelten en borgen rustiger in grote groepen, ervaart Kruse. Beren rijen continu op elkaar in de grote groepen. Dat blijkt ook wel in de afdeling als drie varkens op elkaar zitten. Beren houden in groepen tot 25 dieren gaat duidelijk beter dan in grote groepen, is de ervaring op Futterkamp. Als de rangorde eenmaal vastligt, blijft het rustiger met kleinere groepen. De groei van de varkens in grote groepen ligt gemiddeld 40 gram per dag lager dan in de hokken met maximaal 25 dieren. De voederconversie ligt 0,1 hoger met grote groepen.Het verstrekken van stro blijkt tot dusver het beste middel om staartbijten te beperken, is de ervaring op Futterkamp. Stro vormt echter geen garantie tegen staartbijten. Het proefbedrijf heeft zes identieke afdelingen met hokken voor negen varkens om proeven te doen. Foto: Henk RiswickAfleidingsmateriaal niet de oplossingAangaande het houden van varkens met lange staarten moet Kruse erkennen dat zij nauwelijks dichter bij de succesformule komen. Hij probeert van alles: voer met meer ruwe celstof, ruwvoer verstrekken of extra afleidingsmateriaal aanbieden. Desondanks blijft staartbijten voorkomen. In de afdelingsdeuren zitten ramen. Dat is erg handig om de varkens ongestoord aan de gang te zien, betoogt de bedrijfsleider. De staart van de varkens is een goede welzijnsindicator, ervaart Kruse: “Als de staart in de krul zit en de varkens er lekker mee zwaaien, gaat het goed met de dieren. Als de staart gaat hangen, maak ik me zorgen en dreigt er wat mis te gaan of is dat al gebeurd.”Meer arbeidZodra wordt staart gebeten of de varkens daarmee dreigen, neemt de arbeidsbehoefte toe. Varkens houden met lange staarten vraagt dus duidelijk meer arbeid, is de ervaring op het proefbedrijf. Er wordt vaker en langer een rondje door de stal gemaakt. De varkens krijgen meer afleidingsmateriaal en soms zijn behandelingen met antibiotica nodig. In de grote afdeling met beren met lange staarten zijn op advies van de dierenarts alle dieren met antibiotica behandeld. Als een ontsteking als gevolg van staartbijten verder het varken in trekt, bestaat het risico op verlamming van varkens. Bij Futterkamp hebben ze daar ervaring mee.Meer ruimte is ook niet de oplossingIn een gangbare varkensstal, zoals bij Futterkamp, voorkom je staartbijten niet met afleidingsmateriaal. Zoveel is inmiddels wel duidelijk. Ook meer ruimte voor de varkens is niet de oplossing. Stro vanaf het begin van de opfok tot in de meststal verkleint het risico op staartbijten wel, is de ervaring van Kruse. Niettemin blijven ‘ongelukken’ voorkomen als varkens stro krijgen en wordt toch staart gebeten.
Een hok met beren met slachtoffers van staartbijten. Soms zijn de staarten alleen aangevreten, maar zijn ze niet korter. Soms is een stuk van de staart afgevreten. Het risico van staartbijten is dat een ontsteking ontstaat die het varken in trekt, zodat een verlamming optreedt bij de varkens. Foto's: Henk RiswickRijgedrag bij beren in de grote groepen komt continu voor. Dit zorgt voor onrust in de stal en risico op verwondingen. Ook het penisbijten bij beren komt voor, merkt men op Futterkamp. Gelten in grote groepen bijten niet minder staart dan beren, is de ervaring op het proefbedrijf.Het proefbedrijf probeert door verhoging van het percentage ruwe celstof in het voer de agressie bij varkens te verminderen. Er wordt gebruikgemaakt van sojahullen, suikerbietenschilfers en haverzemelen. Het risico van meer ruwe celstof is achterblijvende energieopname.Heel doeltreffend om het gedrag van varkens te observeren is een raam in de afdelingsdeur. Zonder de varkens te storen in hun activiteiten kan de verzorger zien wat de dieren uitvoeren. Uit het gedrag van varkens is vaak af te leiden dat er iets niet goed zit in de stal.Voer met dubbele hoeveelheid ruwe celstofEr lopen proeven op Futterkamp met biggen en vleesvarkens die de dubbele hoeveelheid ruwe celstof in het voer krijgen. Het idee is dat varkens met een verzadigd gevoel rustiger zijn en minder agressief. Het percentage ruwe celstof in het proefrantsoen wordt opgevoerd tot 8. Belangrijk is het type ruwe celstof. Er wordt gewerkt met sojahullen, suikerbietenschilfers en haver. Extreem hoge concentraties ruwe celstof mogen er niet toe leiden dat de voeropname achterblijft of de varkens maagklachten krijgen. In het eerste geval blijft de groei achter en zijn meer dierplaatsen nodig. De onderzoekers zijn van mening dat met voeding nog veel meer mogelijk is om het risico op staartbijten te verkleinen.PenisbijtenIngrepen achterwege laten in een gangbare stal gaat niet zomaar, is de ervaring op Futterkamp. De onderzoekers hebben nog geen maatregel gevonden om staartbijten en rijgedrag van beren te voorkomen. De ervaring is tot dusver dat het leidt tot meer arbeid, meer verwondingen, waaronder penisbijten door beren, en hoger antibioticagebruik.