Stress belangrijkste oorzaak sterfte zeugen

Het aantal vragen over en onderzoeken naar zeugensterfte stijgt. Een aparte groep voor jonge zeugen vermindert stress en sterfte.In Nederland is de zeugensterfte redelijk constant rond 6% sinds de start van de registratie van dit kengetal in 2013. Veekijker van Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) krijgt echter wel meer vragen over dit onderwerp. In 2006 ging iets meer dan 2% van de vragen over sterfte en uitval van zeugen, in 2016 is dat percentage opgelopen tot ruim 7.Lees onderaan het artikel 3 tips om stress bij zeugen te voorkomenIn Denemarken loopt een langjarig project om de sterfte van zeugen terug te dringen. Sinds de start van de campagne in 2008 is de uitval gedaald van ruim 15% naar 11,3% in 2016. De doelstelling voor 2018 is om op 9% uitval te zitten. Uit cijfers van Landwirtschaftskammer Schleswig-Holstein blijkt een zeugensterfte van net geen 8% in die deelstaat.Denemarken is niet het enige land dat aandacht heeft voor zeugensterfte. In de Verenigde Staten steeg het gemiddelde sterftepercentage van zeugen met 4, naar 9% in 2016. Een programma om de sterfte terug te dringen is daar in de maak.Zeugensterfte Verenigde Staten stijgt door prolapsOok buiten Europa staat de sterfte van zeugen in de belangstelling. In de Verenigde Staten is de sterfte gemiddeld 9%, met uitschieters naar meer dan 15%. In de afgelopen drie jaar is de gemiddelde sterfte met 4% gestegen. Uit analyse van de oorzaken blijkt dat de grootste stijging van de sterfte onder zeugen is te wijten aan prolaps, het uitwerken van de baarmoeder of de anus rond het werpen. Enkele grote zeugenbedrijven melden een toename van de zeugensterfte met meer dan 50% door prolaps.Gezien de slechte prognose voor herstel en de grote kans op herhaling worden deze zeugen geëuthanaseerd. Monique Pairis-Garcia, assistent professor Dierwetenschappen van de universiteit van Ohio, wijst op het belang van een snelle en humane manier van euthanasie voor deze dieren. Daarnaast doet ze een beroep op de sector om geld beschikbaar te stellen voor onderzoek naar de achterliggende oorzaak van de forse toename van prolaps.Volgens Pairis-Garcia is wel duidelijk dat een integrale benadering van de problematiek nodig is. Zij hoopt door een analyse van onder andere het bedrijfsmanagement, behoeftes van de zeug rond werpen, voeding en overige omstandigheden, de risicofactoren in beeld te krijgen. Daarmee kan gericht gewerkt worden aan een oplossing van dit probleem.
Zeugensterfte in NederlandOf het groeiende aantal vragen bij Veekijker een indicatie is voor een stijgende sterfte onder zeugen kan Theo Geudeke, dierenarts en specialist varkensgezondheid bij GD, niet zeggen. “Het probleem zit in de definitie. Het is niet duidelijk hoe individuele zeugenhouders een zeug registreren die geëuthanaseerd is. Dat kan onder ‘sterfte’ maar ook onder de reden voor euthanasie, bijvoorbeeld kreupelheid.Naast het gestegen aantal vragen bij Veekijker vertoont het aantal zeugen dat wordt aangeboden voor pathologisch onderzoek, sinds 2010 ook een licht stijgende lijn. De meest vastgestelde doodsoorzaken zijn acute dood door hartfalen of stress (18%) en darmdraaiing, maagzweer, miltdraaiing of gescheurde milt (18%). Met name het aantal zeugen waarbij hartfalen of stress is vastgesteld, neemt toe.Dat is een duidelijk verschil met Denemarken. Daar zijn beenwerkproblemen doodsoorzaak nummer 1 onder zeugen. Daarbij speelt mee dat Deense zeugenhouders vaak euthanasie toepassen bij kreupele dieren. Het Deense programma richt zich, met een 10-puntenplan van aanpak, dan ook op het voorkomen van kreupele zeugen om de sterfte in te dammen.Gezien de resultaten die de Denen hebben bereikt, lijkt de extra aandacht voor het verlagen van de zeugensterfte zijn vruchten af te werpen. In 8 jaar tijd wisten Deense zeugenhouders het percentage uitval met bijna 4 te verlagen. Dat is een daling van meer dan 25%. Als de afname van het sterftepercentage in hetzelfde tempo doorgaat, realiseren de Denen ongeveer 10% uitval in 2018. De doelstelling was 9%.Geen relatie met productieHoewel de sterfte in Nederland constant is, deed GD onderzoek naar mogelijke oorzaken om antwoord te kunnen geven op vragen van varkenshouders en hun begeleiders. Is er een verband tussen zeugensterfte en de hoge productiviteit van moderne zeugen? Of houdt de sterft verband met de omschakeling van individuele naar groepshuisvesting? Agressie en stress spelen vaak een rol bij het samenstellen van de groepen.Uit een enquête van GD blijkt dat de gemiddelde uitval 6% is en dat de spreiding tussen bedrijven varieert van 1 tot 16%. Op 10% van de bedrijven bleek de sterfte boven 10% te liggen. GD vond geen relatie tussen sterfte en het type zeug. Evenmin was er een relatie tussen de gemiddelde toomgrootte en de uitval van zeugen door sterfte.Er is geen aantoonbaar verband tussen toomgrootte en sterfte van zeugen. De gevonden verschillen zijn niet significant.Onder de groep bedrijven met meer dan 10% sterfte waren geen hoogproductieve bedrijven. De gevonden verschillen zijn dermate klein dat ze, gezien de spreiding in uitvalspercentage, waarschijnlijk op toeval berusten, concludeert GD.Ook een vergelijking tussen bedrijven met verschillende soorten groepshuisvesting leverde geen verschillen op in het percentage sterfte onder zeugen. Bij alle typen huisvesting, stabiele groepen met of zonder boxen of grote wisselgroepen, ligt het sterftepercentage van de zeugen tussen 5,5 en 6%.Groep met jonge zeugen. Uit een enquête van GD onder zeugenhouders blijkt dat bedrijven met een aparte groep voor jonge zeugen, minder zeugensterfte hebben. - Foto: jan Willem SchoutenJonge zeugen apart houdenWat wel een verschil maakt is of bedrijven een aparte groep voor jonge zeugen hebben. Uit de analyse van de enquête komt naar voren dat bedrijven die werken met aparte geltengroepen een significant lagere zeugensterfte realiseren dan de bedrijven die dat niet hebben. Volgens Geudeke is de kans groot dat meer stress ontstaat door rangordegevechten als gelten en oudere zeugen bij elkaar in één groep zitten. In zo’n situatie is het risico groter dat een zeug uitvalt.

Geudeke merkt op dat in incidentele gevallen wel een duidelijk aanwijsbare oorzaak is voor een hoge sterfte onder zeugen, zoals een uitbraak van acute PIA of acute App. “Maar de meeste gevallen van sterfte bij zeugen zijn niet gerelateerd aan een infectieziekte”, benadrukt hij.3 tips om stress bij zeugen te voorkomenStress heeft een negatieve invloed op zeugen en kan ervoor zorgen dat de zeugensterfte oploopt. Maatregelen om stress te voorkomen zijn:Voorkom voercompetitie. Een varken ervaart veel stress als hij niet het gevoel heeft dat hij rustig kan eten.Zorg voor vers, smakelijk en schoon voer. Een goede kwaliteit en samenstelling van het voer is van belang. Oude, schimmelige voerresten zijn uit den boze.Koel stallen in de zomer om hittestress bij hoogproductieve zeugen (einde dracht en kraamstal) te voorkomen.