‘Stikstofmaatregelen: veel geld en maar half werk’

Veel geld wordt uitgetrokken om de stikstofuitstoot te verminderen via uitkoop van bedrijven. Dat geld kan beter benut worden om de veehouderij om te vormen tot een sector passend bij Nederland, vindt de Dierenbescherming.Vrijdag 24 april kondigde de minister van Landbouw Carola Schouten aan maar liefst € 5,1 miljard uit te trekken om de stikstofuitstoot terug te dringen, waarvan € 1,8 miljard bestemd is om direct de uitstoot vanuit de landbouw terug te dringen. Dat is heel veel geld. Toch wordt hiermee in 2030 het aantal natuurhectares dat overbelast is met stikstof ‘slechts’ gehalveerd. Doel van dit single-issue-beleid lijkt niet de veehouderij om te vormen tot een sector passend bij Nederland, maar om met wat aanpassingen zoveel mogelijk door te boeren op de huidige weg. Het mag toch zo langzamerhand wel duidelijk zijn dat dit een doodlopende weg is voor dieren en natuur, maar ook voor boeren. De veehouderij moet haar ontwikkeling niet zoeken in groei in volume, maar in groei in kwaliteit: een beter dierenwelzijn, een schoner milieu, meer biodiversiteit, betere volksgezondheid en een betere maatschappelijke en financiële positie van de boer.Het aantal dagen en uren weiden kan nog flink omhoog, vindt Bert van den Berg. - Foto: Herbert WiggermanNatuurwaarden beschermenNederland heeft zich Europees gecommitteerd om natuurwaarden te beschermen en heeft hiervoor 160 Natura 2000-gebieden aangewezen. In 118 van deze gebieden blijken de natuurwaarden echter achteruit te zijn gegaan door een te hoge stikstofdepositie. Minister Schouten kondigt nu aan het aantal overbelaste natuurgebieden tegen 2030 te willen halveren. Dat is half werk. Het streven moet zijn een eind te maken aan de overbelasting in alle Natura 2000-gebieden en ook daarbuiten, want stikstof tast ook daar natuur en volksgezondheid aan.Saneren,stoppen of omvormen veehouderijNaast uitbreiding van het budget voor sanering van de varkenshouderij, met € 275 miljoen, kondigt de minister een landelijke beëindigingsregeling van € 1 miljard aan om bedrijven met de hoogst berekende stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden uit te kopen. De regeling is staatssteungevoelig en moet daarom eerst door de Europese Commissie goedgekeurd worden. Naar verwachting kan de regeling begin volgend jaar opengesteld worden. Bijkomend voordeel: de klavers in het kruidenrijk grasland binden stikstof uit de luchtHet zal bij deze sanering vooral om melkveebedrijven gaan. De uitkoop kan per bedrijf wel eens veel geld kosten, zodat je uiteindelijk met € 1 miljard maar weinig stikstofproductie saneert. Dan lijkt de € 175 miljoen die de minister uittrekt om veehouders over te laten schakelen naar biologische landbouw en andere vormen van duurzamere landbouw beter besteed. Daarmee maak je bedrijven extensiever en natuurinclusiever.Minder krachtvoer en lagere melkproductieDe minister wil het eiwitgehalte in veevoer verlagen en het aantal uren weidegang van melkvee uitbreiden. Op dit moment geven melkveehouders hun koeien meer krachtvoer dan nodig is. Ook met minder krachtvoer kunnen koeien de huidige hoge melkproducties halen. Die krachtvoergift kan dus best omlaag, maar daarnaast zou ingezet moeten worden op een lagere melkproductie per koe per jaar, door voor andere, robuustere rassen te kiezen. Op die manier daalt de stikstofuitstoot en verbetert het dierenwelzijn, omdat het risico op productiegerelateerde aandoeningen afneemt. Ook kunnen robuustere koeien ouder worden. Dat is voor veehouders voordelig, omdat koeien op latere leeftijd makkelijker melk geven en er minder jongvee opgefokt hoeft te worden. Zo’n minder producerende koe heeft ook geen monocultuur van zeer eiwitrijk gras nodig, maar kan goed gedijen op kruidenrijk grasland, wat weer goed is voor de biodiversiteit. Bijkomend voordeel: de klavers in het kruidenrijk grasland binden stikstof uit de lucht.Meer weidegang is winst voor dier, boer en milieuEen positief punt uit de plannen is om meer weidegang te stimuleren. Melkveehouders krijgen al een premie als zij hun koeien minstens 120 dagen, minimaal 6 uur per dag weiden, dat is 720 uur. Weidegang is goed voor het welzijn van de koe en zorgt voor minder ammoniakvorming, omdat mest en urine niet bij elkaar komen. Meer weidegang is dus winst voor dier, boer en milieu. Als je bedenkt dat het weideseizoen van april tot november loopt, kan het aantal dagen en uren weiden nog flink omhoog. De focus moet liggen op kwaliteit in plaats van kwantiteit, ook in de producten die de veehouderij voortbrengtDe minister wil naar 1.898 uur vanaf 2022. Ze trekt geld uit om veehouders, met onvoldoende grond bij hun bedrijf om te weiden, met herverkaveling aan de benodigde weidegrond te helpen, en dat is een goede zaak. Het zou goed zijn als de minister afspreekt, of desnoods regelt, dat eventuele meerkosten van kruidenrijk grasland en weidegang door de retail en de horeca aan de melkveehouders vergoed worden en dat zij die meerkosten aan de consumenten doorberekenen.Brongerichte aanpak stikstofproblematiekDe minister en de provinciebesturen hebben de mond vol over het aanpakken van emissies bij de bron en er worden ook projecten gefinancierd om brongerichte aanpak te ontwikkelen. In het pakket aan stikstofmaatregelen kondigt de minister onder de vlag van verduurzaming van stallen echter aan dat zij de emissienormen voor stallen per diergroep gaat aanscherpen. Op dit moment liggen die normen voor varkens, pluimvee en kalveren al zo hoog dat deze vrijwel alleen met een luchtwasser kunnen worden gehaald. Alleen zijn luchtwassers een end-of-pipe-techniek, geen brongerichte aanpak. Bij luchtwassers neemt de uitstoot naar buiten af, maar de luchtkwaliteit in de stal blijft voor de daar aanwezige dieren en de boer even ongezond. Luchtwassers kosten ook veel energie, water en chemicaliën en zijn vaak minder effectief dan wordt beweerd. Als brand uitbreekt in een stal kan deze zich via de kanalen van de luchtwasser razendsnel verspreiden. Het is dan ook beter dieren zo veel mogelijk buiten te laten lopen en voor de tijd dat ze op stal staan hun mest en urine gescheiden op te vangen en uit de stal af te voeren.Focus op kwaliteit niet op kwantiteitHet is belangrijk dat de stikstofuitstoot uit de veehouderij afneemt, maar de aanpak daarvan zou integraal moeten zijn en mag niet leiden tot een slechter dierenwelzijn. In plaats van door te gaan op de huidige weg, moeten we naar een veehouderij passend bij Nederland. Met extensievere, natuurinclusieve veehouderijbedrijven waar de dieren een beter welzijn hebben. De focus moet liggen op kwaliteit in plaats van kwantiteit, ook in de producten die de veehouderij voortbrengt. Daarin zal de overheid de regie moeten nemen en duidelijke sturing moeten geven.