Steeds meer techniek voor microklimaat in kraamstal

Nieuwe ontwikkelingen maken onderkruipen en warmtebronnen in de kraamstal steeds geavanceerder. Het is echter geen noodzaak om een goed microklimaat voor de jongste biggen te creëren.In de kraamstal is de temperatuur altijd een compromis. Voor een hoge voeropname hebben zeugen voldoende aan een temperatuur van 18 tot 20 graden na het werpen. De biggen hebben de eerste dagen echter een temperatuur van circa 35 graden nodig. Na de geboorte zijn biggen thermolabiel en kunnen ze gemakkelijk verkleumen. Daarom heeft een microklimaat voor de biggen de laatste decennia opgang gemaakt.Onderkruip en warmtebronHet creëren van een microklimaat kan op verschillende manieren maar in de basis zijn twee elementen vereist: een onderkruip en een warmtebron. Een belrondje langs een aantal leveranciers laat een gevarieerd beeld zien van oplossingen om een microklimaat te maken. Warmte kan boven via een lamp of via de vloer elektrisch of via warm water, wel of niet regelbaar. Onderkruipen kunnen op maat zijn gemaakt of prefab, doorzichtig of dicht en in verschillende modellen voor plaatsing in de hoek of langs de kant. Een overzicht van de belangrijkste typen staat in de kaders verderop in dit artikel._{Tekst gaat verder onder de foto}Biggencabines zijn een nieuwe ontwikkeling rondom het creëren van een microklimaat in de kraamstal. Het systeem is vooral bekend geworden dankzij Prodromi; het eerste concept voor vrijloopzeugen. - Foto: Henk RiswickZeug profiteert meestDe keuze voor een bepaald systeem is sterk afhankelijk van mogelijkheden in de stal, maar ook van persoonlijke voorkeuren. Daarnaast hebben leveranciers afhankelijk van het productaanbod eigen visies op de systemen, zoals over wel of niet doorzichtige materialen. Dat is ook het geval met de warmtebron; zo benadrukken aanbieders van lampen dat de warmte ‘als een deken’ voelbaar is, terwijl bedrijven die vloerverwarming verkopen de voordelen van een goed verdeelde warmte benadrukken. In het buitenland is wat ervaring met infraroodpanelen, maar die maken hier (nog) geen opgang._{Tekst gaat verder onder het kader}Aandachtspunten voor een goed microklimaatBegin na enkele dagen met het afbouwen van de nesttemperatuur. Het liggedrag van de biggen is een belangrijke indicator of de temperatuur van het biggennest in orde is.Controleer de temperatuur van de vloerverwarming. De eerste dagen is 35 graden Celsius nodig. Het meest nauwkeurig is een infraroodthermometer.Voorkom dat er tocht bij de biggen onder een onderkruip komt. Vooral lucht die voor de kop van de zeug is bedoeld, kan voor een vervelende luchtstroming bij de biggen zorgen.Pas de vorm en uitvoering van de onderkruip aan op de plaats in het hok, ook met het oog op controle. Als zeugen met de kop naar de voergang staan is een dicht nest niet handig.Zorg voor voldoende isolatie en gelijke warmteverdeling bij gebruik van vloerverwarming. Ook bij lampen is een goede verdeling van de warmte een aandachtspunt.Een vloer van kunststof heeft het voordeel ten opzichte van metaal dat het altijd behaaglijker aanvoelt, zeker als (door fouten) de temperatuur te laag is.Houd bij nieuwbouw rekening met grote tomen. Een nest van 0,6 vierkante meter is al snel te klein.Van eenvoudig tot luxeJan van den Brink, klimaatspecialist bij ForFarmers Farmconsult, ziet in de praktijk allerlei creaties, van eenvoudig tot luxe. Een uitgesproken voorkeur voor één systeem heeft hij niet. “Microklimaat hoeft ook echt niet hightech te zijn. Het is wel belangrijk dat het goed functioneert. Ik kom nog te vaak fouten tegen in de constructie.” Nog meer maken aandacht en vakmanschap van de ondernemer in zijn ogen het verschil._{Tekst gaat verder onder de foto}Warmte voor het biggennest kan zowel via de vloer als een lamp bij de biggen komen. Beide systemen hebben voor- en nadelen. Bij moderne uitvoeringen is de afgifte van de warmte regelbaar. Bij zogenoemde IR-sturing, zoals het VengSystem van Coppens Stal-techniek, hangt een infraroodsensor boven de biggen die de temperatuur meet. Daarmee wordt de kracht van de biggenlamp aangestuurd. - Foto: Peter RoekZeug profiteert het meestVan den Brink benadrukt dat de zeug het meeste profiteert van een microklimaat. “Voor de biggen is het eigenlijk niet nodig, die kunnen ook prima opwarmen zonder een onderkruip. Maar het maakt het wel mogelijk om de afdelingstemperatuur te verlagen.” Uit Frans onderzoek blijkt ook een voordeel van lagere temperaturen op de ammoniakemissie, en dus ook de kwaliteit van de lucht.Warmte regelbaar makenHet microklimaat staat onder invloed van ontwikkelingen in de varkenshouderij. De intrede van het vrijloopkraamhok noopt ontwikkelaars na te denken over de beste plaats van het biggennest. Ook zijn wanden vaak hoger, wat gevolgen heeft voor de constructie van de onderkruipen. Dat geldt ook de revival van het kraamopfokhok.Verder zijn tomen steeds groter en de oppervlakte van het nest verschuift gestaag van 0,6 naar 0,8 vierkante meter. Arbeid is een steeds belangrijker vraagstuk, zeker op bedrijven met personeel. Controle en biggen vangen moet daarom eenvoudig gaan. Energiebesparing is steeds meer een item.Warmte in het nest via een lamp of vloerverwarmingWarmte komt van boven via lampen of van beneden via verwarming in de vloer. Van beide zijn er verschillende uitvoeringen mogelijk. In alle gevallen is het belangrijk dat de warmte goed verdeeld bij de biggen komt en regelbaar is.

Veel gebruikt is nog altijd de traditionele warmtelamp met of zonder infrarood. De meeste lampen zitten tussen 100 en 150 Watt. Met een halveringschakelaar of dimmer zijn tijd en temperatuur snel te verlagen. Inclusief armatuur en aansluiting is een richtprijs € 30 tot € 40 per nest.Geavanceerder is zogenoemde infraroodsturing zoals het VengSystem van Coppens Stal-techniek. Er hangt dan een infraroodsensor boven de biggen die de temperatuur meet. Daarmee wordt de kracht van de biggenlamp aangestuurd. De prijs inclusief regelunit voor twee nesten, lamp en onderkruip begint bij ongeveer € 200 per nest.Vloerverwarming met water kan met slangen of elementen (waterbed). Vloerverwarming kost globaal € 75 tot € 90 per biggennest.Elektrische verwarming kan in matten of geintegreerd in de vloer zoals bij Vereijken. Nieuwe uitvoeringen zijn regelbaar voor de temperatuur. Deze zijn bij MS Schippers verkrijgbaar vanaf circa € 100 per nest exclusief controller.Regelbaar maken van temperatuurTechnisch zit de belangrijkste ontwikkeling rondom het microklimaat vooral in het regelbaar maken van de temperatuur. Zo heeft MS Schippers een regelbare elektrische mat. Daarmee is de temperatuur van het biggennest per afdeling via een curve in te stellen. Ook is een koppeling mogelijk met het klimaatsysteem. Mart Smolders, directeur HyCare bij MS Schippers, is overtuigd. “Het gaat echt die kant op. Verwarmen met warm water kan ook, maar er is veel minder snel bij te sturen.” Bovendien noemt hij een energiebesparing van 60 tot 80% ten opzichte van warmtelampen. Smolders noemt andere voordelen als minder brandgevaar en restwarmte dan bij lampen.Geavanceerde verwarmingMeer geavanceerde verwarming gebeurt ook bij de warmtelamp. Bij het zogenoemde VengSystem van Coppens Stal-techniek op basis van infrarood (IR)-sturing hangt een infraroodsensor boven de biggen. De sensor meet de vloer- en/of huidtemperatuur van de biggen en regelt de intensiteit van de lamp op basis van de werkelijk gemeten temperatuur en de ingestelde (gewenste) temperatuur. Volgens Arnold Veldman, verkoopadviseur bij Coppens, zijn vloer- en ruimteverwarming niet meer nodig. Hij ziet dat meer dan de helft van de situaties waar de leverancier de inrichting van de kraamstal mag verzorgen, met dit slimme systeem is. “Uit ervaringen van zeugenhouders blijkt het bij te dragen aan een hogere voeropname bij de zeugen en verlaging van de biggenuitval.”Onderkruipen zijn er in diverse vormen en matenOp de markt is een grote variatie aan onderkruipen te koop, zowel in toepassingsmogelijkheden als prijs. Veelgebruikte Nederlandse standaardmodellen zijn afkomstig van Vereijken, Nijenkamp en Verbakel. Ook worden buitenlandse kappen aangeboden, onder andere modellen van het Spaanse Rotecna.

Het meest eenvoudig is een (eigengemaakte) plaat boven het nest. Deze zijn voor een paar tientjes te maken. Nog goedkoper is folie spannen voor eenmalig gebruik, een zogenoemde wegwerponderkruip.Standaardmodellen van fabrikanten kosten zo’n € 50 tot € 80 per stuk. De betere onderkruipen zijn van stevig, reinigbaar materiaal (HDPE of transparant), scharnierbaar en goed afgewerkt zodat de warmte erin blijft. Modellen voor twee nesten zijn per nest goedkoper; een hoekversie is meestal wat duurder.Leveranciers bieden soms de mogelijkheid tot maatwerk wat de prijs ook wat hoger kan maken.Een nieuwe ontwikkeling is een biggencabine op de voergang voor de kop van de zeug zoals de Nanny van Vereijken en Wellnest van Verbakel. Prijzen zijn sterk afhankelijk van de uitvoering maar een richtprijs is € 400 tot € 500 per plaats inclusief aansluiting en verwarmingselement.Uitwisselen van dataEen andere innovatie voor een microklimaat is een zogenoemde biggencabine. Vanuit het Prodromi-project (loslopende kraamzeugen) is een losstaand afgesloten biggennest op de voergang geplaatst. Volgens Bart Hooijer, directeur van Vereijken en één van de leveranciers van dit systeem, gaat de ontwikkeling van deze cabines door. Daarbij ontstaan ook varianten die in het hok zelf zijn te plaatsen, en is er meer nadruk op energiebesparing. De prijs en inpasbaarheid maken dat zeugenhouders nog terughoudend zijn.DoorontwikkelingHooijer ziet in het algemeen een doorontwikkeling in het slim aansturen van de warmtebron en het uitwisselen van data tussen de diverse onderdelen in de kraamstal. Vereijken is daarvoor betrokken bij een Nederlands-Frans onderzoeksproject. Het gaat verder dan een optimale, regelbare temperatuur; het streven is een zelflerend systeem dat afhankelijk van de omstandigheden binnen en buiten de stal automatisch de beste curve bepaalt. De data van het biggennest zijn via een oorchip gekoppeld aan elke big die in het nest heeft gelegen en dienen als informatiebron voor de rest van de keten.