Stalbezetting Boxtel 1 jaar later: boer nog niet veiliger op eigen erf

De stalbezetting in Boxtel door honderden dierenactivisten veroorzaakte veel onrust. Een jaar later is de angst er nog steeds. Boeren worden wel serieuzer genomen. Activisten gaan door, met of zonder strafverzwaring.Bijna een jaar geleden – 13 mei 2019 – werd agrarisch Nederland opgeschrikt door een stalbezetting door grote groep actievoerders van Meat the Victims in Boxtel (N.-Br.). Een ongekende actie, nog nooit eerder was een boerenbedrijf op een dergelijke massale wijze overvallen door actievoerders. 200 tot 250 activisten trokken op naar het varkensbedrijf. Rond het middaguur betrad een groot deel van de demonstranten het erf van de varkenshouder en na het forceren van een deur verschansten zich tientallen dierenactivisten in de varkenstallen. _{Tekst gaat verder onder de foto‘s.} Dierenrechtenactivisten van ‘Meat the Victims’ op het erf van een varkensfokkerij in Boxtel, mei 2019. Doel volgens eigen zeggen: 'de maatschappij te confronteren met het leed' achter de staldeuren. - Foto: ANPTijdens de stalbezetting kwamen actievoerders af en toe naar buiten. Politie was snel aanwezig maar wachtte tot diep in de avond met ingrijpen. - Foto: ANPDe ruim 9 uur durende bezetting had, volgens de actievoerders, tot doel: ‘het aantonen van dierenleed in de bio-industrie’. Met hun actie wilden ze ‘het dierenwelzijn bevorderen’. Het plan was ook dieren ‘te bevrijden’ door er een aantal mee te nemen. Uiteindelijk maakte de Mobiele Eenheid een einde aan de bezetting en werden de stalbezetters aangehouden en afgevoerd naar het politiebureau in Eindhoven. Het bleek te gaan om een groep van 67 personen die uit de stal is gehaald.De actie had grote impact. Boeren voelden zich bedreigd. Het veiligheidsgevoel op het eigen bedrijf was ze ontnomen door een brutale bezetting door een grote groep activisten.Tegendemonstranten die auto van dierenactivisten omduwden worden gezochtOp 21 april verscheen zowel op Twitter als op de website van de politie Oost-Brabant een oproep aan een groep van acht mannen zich te melden, omdat ze tijdens de stalbezetting een auto van dierenactivisten in de greppel duwden. Een dag na de stalbezetting deed de auto-eigenaar aangifte. De oproep van de politie ging in eerste instantie vergezeld van een foto waarop de gezichten van de mannen onherkenbaar waren gemaakt. Omdat geen van hen zich heeft gemeld, staan sinds afgelopen week de mannen herkenbaar in beeld. Dat deze oproep nu pas komt, heeft met prioriteiten en keuzes te maken zegt te politie. Het is niet gelukt de identiteit op een andere manier te achterhalen. “Dit is het uiterste middel dat zeker voor een dergelijk feit – alleen materiële schade – niet zomaar wordt ingezet. Maar het blijft een strafbaar feit dat we willen oplossen”, zegt een politiewoordvoerder._{Tekst gaat verder onder de tweet}.Wie zijn deze mannen? Vorig jaar vernielden zij een auto tijdens de Boxtelse stalbezetting. De groep duwde de auto in een greppel op de Brede Heide in #Boxtel. Wij roepen de mannen dringend op zich binnen 2 weken te melden! Zo niet? Dan delen wij herkenbare beelden van hen online pic.twitter.com/5sAQWOp3oy— Politie Oost-Brabant (@politieob) April 21, 2020Angst overheerst nog steeds bij boerenDat de angst er bij boeren nog goed inzit, blijkt wel als boeren gevraagd wordt naar de gevolgen voor hen van de Boxtelse stalbezetting. De getroffen varkenshouder laat aan Boerderij weten liever niets te willen zeggen over de stalbezetting. Wat er gebeurd is, heeft erin gehakt en hij vreest het gezegde ‘actie is reactie’.Ook andere veehouders die gevraagd worden naar wat deze actie met hun gevoel van veiligheid heeft gedaan, houden om deze reden de boot. “Je kunt bij dit soort zaken beter maar niet je hoofd boven het maaiveld uitsteken. Voor je het weet staan ze in je stal en ben ik de pineut”, aldus een van hen, die niet met name genoemd wil worden.Sinds die grootschalige stalbezetting hebben we veel meer een luisterend oor gekregen bij de politie en de bestuurders ^{Eric Stiphout, vice-voorzitter van Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV)} Eric Stiphout, vice-voorzitter van Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV), herkent die angst, maar concludeert een jaar na dato ook dat er iets in gang is gezet. “We hebben sinds die grootschalige stalbezetting veel meer een luisterend oor gekregen bij de politie en de bestuurders. Men neemt ons sindsdien veel serieuzer. We hebben vóór Boxtel regelmatig aan de bel getrokken vanwege nachtelijke insluipingen in stallen; daar werd maar heel weinig mee gedaan. Dat is echt veranderd. We hebben tegenwoordig korte lijntjes met de politie.”Ontstaan van Farmers Defence ForceDat boeren voor elkaar opkomen, bleek meteen op die bewuste 13e mei 2019. Binnen enkele uren na het begin van de stalbezetting verzamelden zich honderden tegendemonstranten om de eigenaar van het varkensbedrijf en zijn medewerkers te steunen. Stiphout: “Het groepsgevoel is alleen nog maar groter geworden. We hebben een collectieve app waarin honderden mensen zitten, we waarschuwen elkaar als er verdachte situaties zijn. Dat werkt heel goed.” Een ander positief effect van de actie van Meat the Victims die Stiphout ziet, is van een andere orde. “We hebben er natuurlijk ook Farmers Defence Force (FDF) aan overgehouden. FDF heeft in het afgelopen jaar veel goed werk voor ons gedaan. We staan weer op de kaart.”Lijntjes tussen boeren korter sinds stalbezettingEen boer die onraad ruikt, zet een berichtje in de groepsapp, zodat in no-time de hele regio weet waar ze op moeten letten. Sinds de stalbezetting in Boxtel zijn de lijntjes in de sector een stuk korter geworden.Een mijlpaal, vindt Mark van den Oever. Die avond zette hij als antwoord op stalbezetting een Facebook-groep op voor boeren en gelijkgestemden. “Ik was laat thuis, te laat om nog naar Boxtel te gaan. Maar ik wilde iets doen, laten zien dat wij boeren dit niet pikken. Als ik had geweten waaraan ik was begonnen, had ik die hele Facebook-groep niet opgezet”, lacht de voorzitter van Farmers Defence Force (FDF).De groep had als oorspronkelijke doel om elkaar te kunnen waarschuwen als dierenactivisten zich in de regio bevonden. Van den Oever riep eind mei boeren op om met de trekker naar de raadsvergadering van de gemeente Boxtel waar mogelijk activisten zouden inspreken, te komen. Om een tegengeluid te laten horen. Dat de angst er bij boeren een half jaar na de Boxtelse stalbezetting nog goed in zat, bleek begin november. Aan de vooravond van de rechtszaak waar de activisten voor het hekje stonden, gingen de berichten razendsnel rond over een mogelijke nieuwe stalbezetting. Op verschillende plekken in Nederland verzamelden boeren, al dan niet met landbouwvoertuigen om dierenactivisten tegen te houden.Anton Bouw was die avond in Boxtel om zijn steun te betuigen aan de getroffen varkenshouder. Hij boert zelf in Lieshout, een halfuur van Boxtel verwijderd. “Ik kwam redelijk redelijk laat die avond, toen duidelijk werd dat die bezetting wel heel lang duurde. Als zoiets nu weer zal gebeuren, denk ik dat je veel sneller een tegenactie van boeren op touw hebt. Ik ben niet bang dat er binnenkort meer dierenactivisten actief zullen zijn. Ik heb zelf varkens en koeien, maar kan me voorstellen dat grotere zeugenhouders er wat meer vrees voor hebben. Het is goed dat FDF toen is opgericht, ze verkondigen het geluid van veel boeren en hebben mensen met elkaar in contact gebracht.”De focus van FDF lag de eerste maanden na ‘Boxtel’ op het tegenhouden van dierenactivisten en maatschappelijke druk uitoefenen op justitie en politie om de activisten streng te straffen. Dat eerste is wat Van den Oever betreft goed gelukt. “Je hoort nu vrijwel niks meer van die activisten. En als het weer gebeurd, is die stal zo weer leeg, denk ik.”Paniek op boerenerfHoe bedreigend een actie als die Meat the Victims is voor veehouders, blijkt wel uit de opgesomde feiten in de uitspraak van de politierechter. ‘… rond 12.30 uur betrad een grote groep personen behorende tot de actiegroep ‘Meat the Victims’ het erf van het slachtoffer, een deel van die groep drong te stal binnen door een toegangsdeur te forceren, waarbij een medewerker aan de kant werd geduwd. Medewerkers belden in paniek de eigenaar. Na enkele uren verzamelden zich steeds meer personen die steun betuigden aan de staleigenaar. De gemoederen raakten steeds verder verhit, er werd een soort ‘tegenprotest’ gevoerd, ook werden voertuigen van activisten in de sloot geduwd. De openbare orde dreigde ernstig verstoord te raken.’Boete en voorwaardelijke gevangenisstraf voor stalbezettersEen halfjaar later, op 6 november 2019, stonden 66 van de 67 aangeklaagde dierenactivisten van Meat the Victims voor de politierechter van de rechtbank Oost-Brabant in Den Bosch. Na een tumultueuze rechtszaak, waarbij tien tolken ter plekke alles vertaalden, werden alle stalbezetters – ondanks dat ze niet als groep maar als individu werden aangeklaagd – collectief veroordeeld. Voor het ‘wederrechtelijk binnendringen van en vertoeven op’ de varkenshouderij in Boxtel, een vorm van lokaalvredebreuk. Alle activisten werden veroordeeld tot een geldboete van € 300 en een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee weken met een proeftijd van twee jaar.Van de 67 veroordeelden zijn er uiteindelijk 24 in hoger beroep gegaan. Een woordvoerder van het Hof Den Bosch, dat de zaak behandelt, meldt dat de dossiers binnen zijn. Enig zicht op de behandeling van het hoger beroep is er echter nog niet. “Door de coronacrisis zijn er bijna geen zittingen, dat leidt tot verdere vertraging.” Een hoger beroep moet binnen ‘redelijke termijn’ behandeld worden, volgens de woordvoerder betekent dat een behandeling binnen twee jaar. De kans is klein dat voor 2021 het hoger beroep zal plaatsvinden.Het innen van de boetes is een verantwoordelijkheid van de het Centraal Justitieel Incassobureau CJIB. Helaas bleek het CJIB niet in staat binnen twee weken te laten weten hoe het met de inning van de boetes staat.Dierenactivisten willen doorgaan ondanks dreigende straffenDe kans dat dierenactivisten hun strategie hebben gewijzigd na alle negatieve reacties op de stalbezetting door actiegroep Meat the Victims in Boxtel, lijkt erg klein. Organisaties zoals Compassion in World Farming en Wakker Dier hebben sowieso al een volstrekt andere manier van aandacht vragen. Zij voeren campagne via onder meer posters, handtekeningenacties, flyers en spotjes op tv. Op deze manier actievoeren is legaal, ook al is het geschetste beeld ongenuanceerd.Animal Rights heeft wel een andere aanpak. Een van hun manieren is om ongezien en zonder toestemming stallen binnen te dringen om er vervolgens te filmen. Zonder toestemming ergens binnengaan is verboden, maar het weerhoudt leden er niet van om dit te blijven doen. Woordvoerder Erwin Vermeulen: “Wat Grapperhaus gezegd heeft over strafbaarheid, is een hoop geblaat maar weinig wol. Voor ons is er in elk geval niets veranderd. We zullen blijven filmen, omdat het volgens ons de enige manier is om te laten zien wat er echt gebeurt in stallen. Ik zie het niet als extremisme en illegaal, maar meer als burgerlijke ongehoorzaamheid. Een beetje vergelijkbaar met wat boeren doen als ze zonder toestemming met hun trekkers de snelweg opgaan. Dat is ook burgerlijke ongehoorzaamheid.”De bezetting op 13 mei vorig jaar van het varkensbedrijf in Boxtel werd uitgevoerd door Meat the Victims, in 2016 opgericht door de Australische Leah Doellinger. Ze wilde laten zien wat er achter gesloten staldeuren plaatsvindt en de enige manier om dat te doen, is door er gewoon naar binnen te gaan en dieren ‘te redden’, zo zei ze in verschillende interviews. Sinds de oprichting van Meat the Victims is ze al zeker 22 keer aangehouden, 12 keer is er beboet en dreigt er celstraf.De wet in Australië is recent aangepast zodat activisten die de wet overtreden, maximaal 12 maanden de cel ingaan ‘om zo boeren te beschermen’, aldus de Australische overheid. Doellinger zei tegen de Australische krant Daily Mail dat ze hier wel bang voor is, maar dat het geen reden is om met de acties te stoppen. Dieren in de bio-industrie hebben het immers nog erger, aldus de activiste die tevens klaagde over bedreigingen aan haar eigen en haar moeders adres, terwijl ze zelf ‘tegen alle vormen van geweld is.’De Nederlandse tak van de organisatie reageert niet op e-mails met vragen van Boerderij, maar hun visie komt overeen met die van Leah. De Facebook-pagina meldde kort na de stalbezetting vorig jaar in Boxtel: ‘Ja, wij hebben een wet gebroken (lokaalvredebreuk), maar daar nemen we volle verantwoordelijkheid voor. We hebben ons overgegeven, hebben gemiddeld ruim 13 uur gezeten en moeten voorkomen. Maar door deze wet te breken, hebben wij andere wetsovertredingen vast kunnen stellen. (…) We zullen door blijven vechten voor de dieren, totdat ze vrij zijn. En eerder stoppen we niet.’Verontwaardiging bij politiciVrijwel de voltallige Tweede Kamer reageerde meteen verontwaardigd op de stalbezetting in Boxtel. De dag na de bezetting was het dringen bij de interruptiemicrofoon om minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid te bevragen over de kwestie. Kamerleden ergerden zich vooral over de lange duur van de bezettingsactie. Grapperhaus reageert dat het een hele bewuste keuze was, alle inzet tegen de activisten zou averechts kunnen werken.De woorden die politici gebruikten over de stalbezetting waren zonneklaar: ‘Onacceptabel’ (minister Schouten), ‘Volstrekt ontoelaatbaar’ (CDA-Kamerlid Geurts) ‘Dit mogen we niet tolereren’ (VVD-Kamerlid Lodders), ‘Te gek voor woorden’ (SGP-Kamerlid Bisschop), ‘Verschrikkelijk’ (ChristenUnie-Kamerlid Dik-Faber). Alleen PvdD-Kamerlid Esther Ouwehand gebruikte wat gematigder woorden. Ze keurt geweld en overtreding van de wet af, maar staat wel achter acties tegen de veehouderij. Kamerleden reageren ook met frustratie. Sommige partijen hebben al meermaals om strengere aanpak van dierenextremisme gevraagd, maar kregen tot dan toe nul op het rekest.Extra maatregelen tegen dierenactivismeMinister Grapperhaus kondigt kort na het Kamerdebat extra maatregelen tegen dierenactivisme aan. Het ministerie en het Openbaar Ministerie hebben met de landbouworganisaties LTO en POV afspraken gemaakt over uitwisseling van informatie en het instellen van contactpunten, zodat in geval van een actie snel gehandeld kan worden. Ook is er een specifiek handelingskader opgesteld voor de lokale autoriteiten (burgemeester, politie en OM), zodat sneller geschakeld kan worden bij incidenten rond boerderijen. Daarnaast is er factsheet gemaakt voor boeren over hoe ze acties kunnen voorkomen en hoe ze tijdens of na een actie het beste kunnen handelen. De politie monitort actief dierenrechtenactivisme op landelijke schaal. Mogelijke signalen worden snel landelijk gedeeld.De voorgenomen maatregelen zijn met name voor CDA en VVD nog niet voldoende. Ze vinden dat er strafverzwaring moet komen voor actievoerders die met specifieke motieven de veiligheid of openbare orde verstoren. In november meldt Grapperhaus dat hij laat onderzoeken of strafverzwaring mogelijk en effectief is. Het onderzoek moet duidelijk maken wat de voor- en nadelen zijn van het opnemen van een strafverzwarend motief in de wetgeving. De uitkomsten van dit onderzoek worden in de loop van het jaar verwacht.Grapperhaus voegt er aan toe dat in de tussentijd bij overtredingen met kwalijke extremistische motieven bij de strafbepaling rekening gehouden zal worden gehouden met de motieven voor het bepalen van de strafbepaling en -oplegging. Dat geldt overigens ook voor de eventuele (economische) schade die het gevolg is van de gedraging (zie de richtlijn voor strafvordering vernieling, art. 350 en 352 Wetboek van Strafrecht).Sinds Boxtel is op het gebied van regelgeving dus nog weinig gebeurd. De samenwerking tussen politie, OM en boeren om verdenkingen te melden is wel versterkt en werkt volgens POV vice-voorzitter Stiphout beter dan vóór Boxtel.