Seinen op rood: AVP nadert Duitsland

Afrikaanse varkenspest (AVP) heeft zich vorige maand 300 kilometer richting het westen verplaatst. Daardoor zit Duitsland in de gevarenzone. Een uitbraak van AVP in Duitsland heeft effect op de hele Europese varkenshouderij.Zowel onder mensen binnen als buiten de Duitse varkenshouderij wordt er ernstig rekening mee gehouden dat AVP binnen afzienbare tijd optreedt. Eind 2018 ging het goed. Toen zat er een virushaard in de Belgische provincie Luxemburg. Deze bleef in België. Nu komt het gevaar uit oostelijke richting. Sinds een maand zit het virus in West-Polen, slechts 40 kilometer van de Duitse grens.Een geval van AVP in Duitsland zal voor de hele Europese varkenshouderij gevolgen hebben, maar in de eerste plaats voor buurlanden Denemarken en Nederland. Uit de opsomming hieronder blijkt hoe sterk de varkenshouderij in beide landen is verweven met de Duitse sector. Miljoenen Deense en Nederlandse biggen en slachtvarkens gaan jaarlijks naar Duitsland.Duitse varkenshouderij in cijfers25,9 miljoen varkens, waarvan 1,8 miljoen zeugen11 miljoen importbiggen per jaar2,7 miljoen import-slachtvarkens, tot oktober56,5 miljoen geslachte varkens in 20185.3 miljoen ton varkensvleesproductie in 2018890.000 ton vleesexport in 2018 naar niet-EU-landenLeef hygiëneprotocollen strikt naZodra het virus Duitsland aandoet, ligt de levende export stil. Jan Vernooij, voorzitter van de commissie varkens- en biggenhandel van branchevereniging Vee&Logistiek Nederland, hoopt vanzelfsprekend dat Duitsland AVP-vrij blijft. Vernooij: “Anders hebben wij ook een probleem. Dan gaan de grenzen dicht en komt naar voren hoeveel contacten wij met Duitsland hebben. De varkens die daarheen gaan, krijgen wij niet eens geslacht in Nederland. Ook zakt de prijs in Duitsland met twee tot drie kwartjes. Dit geeft in Nederland ook druk op de prijs ondanks dat wij dan nog wel naar China kunnen exporteren.”Tijdens een vergadering van Vee&Logistiek Nederland is onlangs weer opgeroepen niet te verslappen en de hygiëneprotocollen strikt na te leven. Denk daarbij aan reiniging en ontsmetting van vrachtwagens.In de strijd om AVP buiten de deur te houden is goede reinging en ontsmetting van veewagens van groot belang. Vooral als deze in Oost-Europa zijn geweest.AVP in Duitsland is dus ook een groot probleem voor Nederland. Het land is immers de grootste producent en exporteur van varkensvlees in Europa en is daarvoor afhankelijk van grote aantallen importvarkens. Het land fungeert als draaischijf voor varkens en vlees.Preventie opvoerenVooral in de Duitse deelstaat Brandenburg is de hoogste alarmfase van kracht. Deze deelstaat grenst aan het besmette gebied in West-Polen. Afgelopen week maakte verantwoordelijk minister in Brandenburg, Ursula Nonnemacher, extra maatregelen bekend om AVP te weren in Duitsland. De maatregelen moesten dezelfde week nog ingaan.Zo wordt de jacht op wilde zwijnen opgevoerd. Ook wordt in een strook van 15 kilometer langs de grenzen extra gezocht naar aangereden wilde zwijnen. Hoe sneller een eventueel besmet kadaver wordt gevonden, hoe groter de kans om de verspreiding van AVP te beperken. Overwogen wordt ook een mobiel hekwerk te plaatsen in bepaalde gebieden langs de grens om Poolse zwijnen te beletten Duitsland in te komen. Sinds begin december is de vergoeding al verhoogd voor het melden en testen van zwijnenkadavers op AVP. Deze vergoeding is € 50 en was € 30 per geval.
De Denen hebben al een hek om wilde zwijnen te weren. De Duitse minister Nonnemacher in deelstaat Brandenburg overweegt een mobiel hekwerk te plaatsen in gebieden waar zwijnen de grens kunnen passeren. -Foto: Vincent ter BeekPersoneel van de veterinaire dienst in de Duitse deelstaat Saksen ruimen een dood zwijn op tijdens een oefening waarbij ze zich voorbereiden op een mogelijke uitbraak van Afrikaanse varkenspest in het oosten van Duitsland. Duitsland oefent regelmatig om klaar te zijn voor een AVP-besmetting. - Foto: Sebastian WillnowWaarschuwen voor AVP via sociale mediaDesondanks zijn mensen in de varkenssector nog niet tevreden over de maatregelen die Nonnemacher voorstelt. Jaarlijks komen enorme aantallen vrachtwagenchauffeurs, arbeiders en toeristen vanuit besmette gebieden in Oost-Europa naar Duitsland.Een paar cijfers; in het vakantieseizoen in 2017 kwamen 1,6 miljoen toeristen uit besmet gebied naar Duitsland. In 2016 waren 286.000 geregistreerde vakantiekrachten in de Duitse landbouw werkzaam. Bij varkensbedrijf LFD-Holding pleit men ervoor deze mensen voor vertrek, in hun eigen taal, te wijzen op het risico dat zij per ongeluk het virus meebrengen. Dat moet dan via sociale media. Het gebruik van sociale media, zoals Facebook, is hoog onder de doelgroep. Mensen waarschuwen met borden op parkeerplaatsen langs snelwegen is onvoldoende en eigenlijk te laat. Er bestaan inmiddels wel plannen voor een digitaal project om reizigers uit Oost-Europa te wijzen op het insleeprisico van AVP. Dit gaat echter op zijn vroegst in april 2020 van start. Voor de varkenshouderij kan dit wel eens te laat zijn. Want als het virus zich over grotere afstand verplaatst, zoals in 2018 naar België en vorige maand naar West-Polen, dan is het zeer aannemelijk dat menselijk handelen daarbij een cruciale rol speelt.Jörn Göbert is directeur van varkensbedrijf LFD dat 55.000 zeugen houdt op 11 bedrijven, verspreidt over Duitsland. LFD-Holding zet de Duitse bedrijven voort die Adriaan Straathof bezat. - Foto: Henk Riswick‘Ik vrees dat we moeten leren omgaan met AVP onder wilde zwijnen’Afrikaanse varkenspest rukt op het virus lijkt ook Duitsland aan te doen. Directeur Jörn Göbert van varkensbedrijf LFD vermoedt dat het bedrijf moeten leren omgaan met een situatie dat AVP onder wilde zwijnen zit.Hoe groot is de angst dat het virus Duitsland bereikt?“We zijn niet bang, maar verwachten komende tijd wel een uitbraak in Duitsland. Het lijkt erop dat Duitsland eind 2020 AVP-gebied is.”Hoe leeft het thema in de sector?“Duitse varkenshouders zijn verwonderd dat het virus niet uit België naar ons kwam. Iedereen beseft dat het virus iedere dag Duitsland kan bereiken. Door de enorme vraag naar vlees uit Azië en daardoor hoge varkensprijs zitten varkenshouders nu niet in een kramp.”Zijn jullie, voor zover mogelijk, voorbereid op AVP?“Ja, we hebben de bioveiligheid maximaal verhoogd. Zo zijn levensmiddelen met daarin vlees uit de stallen verbannen en laten we regelmatig, vrijwillig dieren onderzoeken op AVP.”Wordt AVP voldoende serieus genomen door de Duitse overheden?“Ik geloof van niet. Iedereen hoopt vooral dat Duitsland geen AVP krijgt. Het zou goed zijn als meer voorlichting wordt gedaan om te voorkomen dat mensen het virus meebrengen van elders. Ook wordt nog onvoldoende gejaagd op wilde zwijnen.”Wat zou nu verstandig zijn?“Ik vrees dat we zullen moeten leren omgaan met AVP onder wilde zwijnen in Duitsland. Daarom moet de wilde zwijnenpopulatie sterk worden verkleind, vrije uitloop worden verboden, hobbybedrijven worden gesloten en is de behoefte aan een entstof groot. Ik verwacht overigens dat China snel met een vaccin komt. Ook is een fonds nodig om getroffen boeren te steunen in geval van AVP.”Dan komt het goed?“Nog niet. We moeten in Duitsland deze periode van hoge prijzen benutten voor een sterk, nationaal varkensvleesconcept met duidelijke meerwaarde. Na deze periode van hoogconjunctuur komt namelijk een periode met sterke concurrentie.”Wachten op AVP-uitbraak onder wilde zwijnen in DuitslandVarkenshouder Leon van Dijck boert in het Oost-Duitse Düben en zit tevens in het bestuur van de Duitse varkensvakbond ISN. Hij houdt er ernstig rekening mee dat AVP binnen afzienbare tijd onder wilde zwijnen in Duitsland zit. Hij hoopt natuurlijk dat het niet zover komt, maar raakt ook niet super in paniek bij het idee als het wel gebeurt. Van Dijck: “Ik denk dat de varkensprijs dan instort en 2 à 3 maanden laag blijft. Daarna treedt weer herstel op omdat varkensvlees wereldwijd hard nodig is.”Van Dijck is banger dat zijn bedrijf na een AVP-uitbraak onder zwijnen in een toezichtsgebied terechtkomt. Dan beslissen anderen namelijk wat hij wel en niet mag op zijn bedrijf. Dat geeft veel onzekerheid.Mocht AVP onder wilde zwijnen in Duitsland opduiken dan heeft het land een probleem. Het wemelt namelijk van de zwijnen. Volgens cijfers van het nationaal landbouwministerie in Berlijn worden jaarlijks 600.000 zwijnen geschoten in Duitsland, terwijl de populatie niet krimpt. Minder wilde zwijnen is wel een belangrijke preventiemaatregel bij AVP, stelt hetzelfde ministerie.Onderscheidende aanpak bij AVP onder wilde zwijnen of gehouden varkensNa de vondst van AVP in de Belgische provincie Luxemburg vorig jaar september schreef landbouwminister Carola Schouten aan de Kamer dat haar ministerie voorbereid is op een mogelijke AVP-uitbraak in Nederland. Voor zowel AVP onder wilde zwijnen als onder gehouden varkens ligt een plan klaar. Bij een uitbraak van AVP onder boerderijvarkens treedt het beleidsdraaiboek KVP/AVP van het ministerie in werking. LNV is eindverantwoordelijk voor de bestrijding.

Het beheer van wilde zwijnen is een verantwoordelijkheid van de provincies. De bestrijding van een AVP-uitbraak onder wilde zwijnen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het ministerie en de provincies. Voor de bestrijding van AVP onder wilde zwijnen is sinds 12 oktober 2018 een plan van aanpak beschikbaar.

Zodra AVP Nederland aandoet of dit wordt vermoed, treedt een serie maatregelen in werking. Een greep uit de maatregelen bij een besmetting onder gehouden varkens:een algeheel transportverbod (standstill) van varkens, voer en varkensmest gedurende 72 uur na de eerste uitbraak;er wordt een beschermings- en toezichtsgebied ingesteld van respectievelijk drie en tien kilometer rond de uitbraak; ruimen alle varkensbedrijven in straal van 1 kilometer rond de besmetting;afhankelijk van de situatie wordt Nederland ingedeeld in regio’s met zo nodig verschillende maatregelen per gebied; niet-EU-landen kunnen een importverbod instellen voor varkens en varkensvlees uit Nederland.Bij een besmetting onder wilde zwijnen gaan onder meer deze maatregelen gelden: aanwijzen van een besmet gebied met daarom heen een bufferzone; varkensbedrijven in besmet gebied komen onder toezicht en voor het vervoer van dieren en sperma gelden maatregelen; in een besmet gebied kunnen extra maatregelen gaan gelden om geen verstoring van de zwijnenpopulatie te veroorzaken; afschot van wilde zwijnen in de bufferzone.