‘Schoutens visie: inhoudelijk erg zwak, maar politiek heel slim’

De landbouwvisie van minister Schouten geeft een dubbel gevoel: teleurstelling vanwege de zwakke inhoud; verbazing over de lof vanuit politiek en sector.Eerst de inhoud. Die valt zwaar tegen. De afgelopen tijd heeft een regen van rapporten over de landbouw gebracht van gezaghebbende instanties zoals de RLI en het PBL. Onophoudelijk wordt er op de boeren ingebeukt: het moet anders, het roer moet om. Als de minister van Landbouw dan een eigen visie aankondigt, verwacht je iets. Geen nieuwe preek dat het allemaal anders moet, maar een programma dat perspectief en concreet houvast biedt. Lees hier de complete visie van SchoutenMaar Schouten brengt juist wéér de boodschap dat het anders moet, met amper een clou over het hoe. Daarbij schuwt ze de clichés niet: een eerlijk inkomen. Meer biodiversiteit. Natuurinclusief boeren. De kringloop centraal. Sympathieke termen, maar geen beleid. Nieuwe verdienmodellen zijn nodig. Ja natuurlijk, maar welke dan?Een greep uit de ergernissenAl lezend in de fraai vormgegeven en gelikt gepresenteerde visie stijgt de de ergernis. Een greep: Kringlooplandbouw is leuk en belangrijk en niemand kan er tegen zijn, maar het idee is totaal niet nieuw. Hamvraag is: hoe geef je dat vorm? Daarover te weinig. En waarom moet Nederland zo nodig weer koploper zijn? Banken moeten anders naar financiering kijken, niet meer naar kostprijs maar naar grondstoffenverbruik. Helaas werkt het zo niet in de economie. Er moeten nieuwe ‘verdienmodellen’ komen. Dat weet iedereen. Maar welke? Je kunt ook zeggen: er moeten oplossingen komen voor problemen. Economie komt verder amper voor in het stuk. Ja, het gaat over een ‘eerlijke prijs’. Weer zo’n vaag en moreel begrip. Wat is dat? Natuurinclusieve landbouw is net zoiets. De minister stelt die op één lijn met kringlooplandbouw. Maar het wordt weinig concreet: ‘…een streven naar zorgvuldig gebruik van natuurlijke hulpbronnen, het duurzaam beheren van de bodem en het minimaliseren van emissies (…), verantwoord gebruik van natuur en natuurlijke processen’. Een boterzacht verhaal. Volgens Schouten zijn er veelbelovende nieuwe initiatieven met agroforestry en permacultuur. Ze noemt dit in een adem met revolutionaire ontwikkelingen aan de andere kant van het spectrum, namelijk precisielandbouw en robotica. Een aanfluiting als je weet hoe weinig de permacultuur voorstelt. Een duidelijk voorbeeld van het iedereen naar de zin willen maken. Het gehamer op de voedselverspilling. Gebruik van reststromen is juist in Nederland enorm ontwikkeld. Kunstmest in de ban. Eindelijk iets concreets, maar wat is er eigenlijk tegen verantwoord gebruik van voedingsstoffen voor planten? De bodem is de basis van de kringlooplandbouw. Maar dat geldt kennelijk niet voor de intensieve veehouderij en glastuinbouw. Daar geen woord over de grond en de verbinding met de natuur. Het lijkt alsof er een schotje komt tussen sectoren: glastuinbouw mag lekker hightech en industrieel los van de grond; intensieve veehouderij mag kringlopen sluiten op afstand, maar melkveehouders moeten koeien in de wei doen en hun eigen voer verbouwen. Dit is geen consistente visie op de grote uitdaging van de landbouw. Dat is: hoe is de intensivering die onvermijdelijk samengaat met technologisering in goede banen te leiden? Waar staat de minister in de discussie: gaan we voor de minste bijeffecten per eenheid product of gaan we voor de maximale natuurwaarde in Nederland? Er is amper aandacht voor een onderwerp waar juist een minister uitdaging in zou moeten zien: de ongelooflijk ingewikkelde en soms tegenstrijdige regelgeving en overheden die elkaar in de weg lopen. Schouten voegt daar juist nog iets aan toe in de vorm van haar 9-puntige meetlat om plannen aan te toetsen. Hoe is het mogelijk dat zoveel verstandige, goed ingevoerde mensen zoveel lof toezwaaien aan zo’n zwak verhaal?Nieuwe kleren voor de keizer?Dan naar het tweede punt: de verbazing. Hoe is het mogelijk dat zoveel verstandige, goed ingevoerde mensen zoveel lof toezwaaien aan zo’n zwak verhaal? Is het een gevalletje ‘nieuwe kleren voor de keizer’? In het publieke debat en in de politiek kunnen mensen meedogenloos zijn. Maar iemand tackelen doe je pas als je daar iets mee kunt winnen. En dat is nu niet zo. Minister Carola Schouten afgelopen maandag op een debat in Zwolle met als thema haar visie op de landbouw die ze zaterdag presenteerde. - Foto: Ruud PloegVolstrekt veilig om visie te omarmenKritiek komt vooral uit linkse hoek en is voorspelbaar. Die willen gewoon een kleinere veestapel, maar zitten niet in de regering. Verder heeft niemand er belang bij om de minister af te serveren; de landbouworganisaties al helemaal niet. Er is geen alternatief. Elk ander kabinet zal alleen maar harder op de landbouw inhakken. Daarnaast is het volstrekt veilig om deze visie te omarmen. Wie kan er tegen de kringloopgedachte zijn? Dat er pas volgend jaar een lijst hoeft te zijn van actiepunten, betekent dat eventuele maatregelen nog lang uit zullen blijven. Voor de landbouwsector veel aaien over de bol en geen concrete pijnpuntenDit stuk is bij nader inzien niet naïef. Politiek is het juist slim. Het is ongevaarlijk voor de coalitie, het past in het regeerakkoord. Het bevat genoeg fraaie woorden om de eigen idealistische CU-achterban te paaien. Het is net-aan genoeg om de linkse oppositie en de natuurbeweging aan de praat te houden. Voor de landbouwsector heeft het veel aaien over de bol en geen concrete pijnpunten. Boeren willen het liefst maar één ding: geen nieuwe regels en ‘gewoon’ hun bedrijf uitoefenen. Deze visie houdt het praatcircuit lekker bezig en verder niks. Als dat de bedoeling is, is het toch ook een briljant stuk.