Schouten: kabinet doet boter bij de vis

Het klimaatakkoord kan boeren helpen om tot toekomstbestendige bedrijven te komen, vindt minister Schouten. Voorzitter Pieter van Geel van de landbouwtafel spreekt van een ‘faire deal’.Een hogere ambitie, maar ook meer geld. Dat is de kern van het landbouwdeel van het klimaatakkoord. Landbouwminister Carola Schouten en voorzitter Pieter van Geel van de Sectortafel voor landbouw en landgebruik presenteerden de plannen vrijdag.Minister Carola Schouten (LNV) en Pieter van Geel, voorzitter van de klimaattafel landbouw en landgebruik. - Foto: Roel DijkstraBent u tevreden met het resultaat?Schouten: “Ik ben blij dat dit gelukt is en dat we met het klimaatbeleid nu ook de toekomst van onze landbouw en landgebruik kunnen vormgeven. Je kunt bij het klimaatakkoord megatonnen CO₂-reductie gaan zitten becijferen, maar uiteindelijk gaat het veel meer om wat nodig is voor de toekomst voor landbouw en landgebruik. De uitdagingen voor de land- en tuinbouw lagen er toch al. Het kabinet doet nu boter bij de vis om boeren te helpen om tot toekomstbestendige bedrijven te komen.”Van Geel: “Voor ons als sectortafel was het politieke proces best spannend. We hadden een ontwerpakkoord opgesteld, waarna het politieke proces begon en dat onttrok zich aan onze verantwoordelijkheid en aan onze waarneming. Uiteindelijk zien we de toevoegingen die het kabinet heeft gedaan als een versterking en een verbetering van het klimaatakkoord. Dat komt door de aanzienlijke financiële middelen die beschikbaar zijn gesteld, zeker in verhouding tot andere sectoren. Dat levert ook meer CO₂-reductie op.”De landbouwparagraaf van het klimaatakkoord is voor 95% het conceptvoorstel dat de landbouwtafel eerder opstelde. Het ministerie voegde extra maatregelen rond Natura 2000-gebieden toe, waaronder een stoppersregeling.Schouten: “Bij Natura 2000-gebieden staan veel boeren al voor grote uitdagingen. Je kan dan als overheid zeggen: het is klaar, stop er maar mee. Maar ook: we stellen middelen beschikbaar en kijken hoe we een ondernemer kunnen helpen, door te kijken of bijvoorbeeld verplaatsen of stoppen een optie is. We willen boeren de keuzemogelijkheid bieden, zonder dat de ze op een gegeven moment helemaal klem zitten en geen kant meer op kunnen.”Veel boeren in veenweide- en bij Natura 2000-gebieden zien zelf wel dat ze lastig zittenHoeveel boeren verwacht u met de € 100 miljoen te kunnen laten stoppen?“Er is € 100 miljoen beschikbaar voor stoppers en omschakelaars in de veenweidegebieden en € 100 miljoen voor Natura 2000-gebieden, waarvan een deel voor veehouders en een deel voor natuurversterking is. Een exacte verdeling hiertussen is nog niet gemaakt. Beide regelingen zijn op basis van vrijwilligheid. Hoewel de exacte regeling nog uitgewerkt moet worden, staat vast dat er bij de stoppersregeling ook fosfaat- of dierrechten uit de markt worden genomen.”Kan een boer ook kiezen om gewoon door te gaan?“Ja. Maar ik denk dat veel boeren in veenweidegebieden en in de buurt van Natura 2000-gebieden zelf wel zien dat ze lastig zitten.”Sommige organisaties en politieke partijen zullen teleurgesteld zijn dat u niet actief ingrijpt in de omvang van de veestapel.Schouten: “Het doel is ervoor te zorgen dat de landbouw klaar is voor de toekomst. Bij de warme sanering van de varkenshouderij en bij de stoppersregeling in de veenweidegebieden zullen wel rechten uit de markt gehaald worden. Ik heb altijd gezegd dat het niet mijn doel is om de veestapel te verkleinen, maar het kan wel de uitkomst van het beleid zijn. Dat is hier ook de gedachtegang.”Van Geel: “Het feit dat ook de groene organisaties instemmen, geeft aan dat er een evenwichtig pakket ligt.”Welke stok heeft u achter de deur om ervoor te zorgen dat de verplichtingen ook nagekomen worden?Schouten: “Als we afspraken maken, ga ik ervan uit dat deze ook nagekomen worden. Als blijkt dat er helemaal niks gebeurt, zal het geld ook niet eindeloos op de plank blijven liggen.”En als het geld wel gebruikt wordt, maar de doelen worden niet gehaald?“De effecten meten we uiteraard tussendoor. Als je dan ziet dat het niet gehaald wordt, gaan we bijsturen.”We hanteren niet de stok, maar de wortelHoe worden boeren gemotiveerd om maatregelen te nemen?Van Geel: “Een boer moet een reden hebben om iets te doen. Hij doet pas iets als hij er toekomst in ziet. Er moet een verdienmodel achter zitten.” Schouten: “De kracht van het akkoord is dat er vanuit de boer en de tuinder is gedacht, door te kijken wat er nodig is zodat zij ermee aan de slag kunnen en dat zij verder kunnen. De tuinbouwsector heeft bijvoorbeeld zelf een akkoord gesloten en daar zijn we dicht tegenaan gaan zitten en we faciliteren zaken met geld of ruimere regelgeving.” De uitvoering van de CO2-reductie wordt geborgd aan de hand van de Carbon Footprintmonitor. Deze monitor staat nog in de kinderschoenen. Is dat wel verstandig?Van Geel: “De sector heeft het systeem zelf opgepakt en aangegeven dat ze hiermee verder willen gaan. Het moet ook juridisch houdbaar worden. De wens is dat mensen individueel afgerekend kunnen worden, zodat mensen gemotiveerd worden en dat free-riders uit het systeem worden gehaald.” Schouten: “En hiermee kunnen boeren die extra inspanningen doen om CO₂-reductie te behalen, ook beloond worden. En dat is ook zeer terecht. We hanteren niet de stok, maar de wortel.”De melkveehouderij wist zich niet aan het plafond te houden. Waarom gaat de sector dit wel uitvoeren?Schouten: “Dit gaat niet alleen over de veehouder. De hele keten moet zich committeren aan het klimaatakkoord.”Is het klimaatakkoord goed nieuws voor de boer?“Dit gaat niet alleen over klimaat, maar ook over de toekomst van de land- en tuinbouw. Dan liggen er zeker uitdagingen voor de toekomst, maar die lagen er toch al. Hiermee hebben we de zaken bij elkaar gepakt van onderop en het kabinet doet boter bij de vis. Dan denk ik dat je die kans niet voorbij moet laten gaan.”Van Geel: “Ja, dit is goed voor de land- en tuinbouw. De sector die wel eens wat kritiek krijgt, laat hier zien dat ze een hoger ambitieniveau aan kan om een maatschappelijk doel te dienen, en er ook actief aan werkt om meer te doen dan gevraagd is. Dat is een goed signaal naar de rest van de samenleving. Het is een faire deal.”