Schoon water moet schoon blijven

Het drinkwater is op veel bedrijven een ondergeschoven kindje. In nogal wat gevallen wordt met dure toevoegmiddelen het waterprobleem verhuld.Drinkwaterkwaliteit is nog vaak een ondergeschoven kindje op varkensbedrijven. Toch is water belangrijker dan voer want een varken drinkt meer dan twee keer zo veel dan hij eet. Voerrantsoenen worden op twee cijfers achter de komma geoptimaliseerd en van elke vracht voer wordt een monster genomen. Dat staat in schril contrast met de aandacht die er op de meeste bedrijven is voor de kwaliteit van het drinkwater.Eigen waterbronVeel varkenshouders gebruiken een eigen waterbron. Dat water moet meestal, afhankelijk van de samenstelling, behandeld worden om het geschikt te maken. Desondanks is eigen water veelal goedkoper dan water van de waterleidingmaatschappij. Volgens Marcel de Vries van bronboringsbedrijf Remon, ligt het omslagpunt bij enkele duizenden kuubs per jaar, afhankelijk van de samenstelling van het bronwater.Nemen van een watermonster. Om vervuiling te voorkomen, moet de nippel met de binnenkant van het steriele potje worden ingedrukt. - Foto: Bert JansenDat is ook de ervaring van Kasper Snelder, van Verheij watertechniek. “In de meeste gevallen is het voldoende om ijzer, mangaan en kalk uit het water te halen”, vertelt hij. Zijn bedrijf boort steeds vaker twee bronnen naast elkaar om in de bodem ijzer en mangaan te verwijderen door afwisselend uit de ene en de andere bron te pompen en belucht water terug te pompen. Een enkele keer is het grondwater ongeschikt of moeten zoveel kosten worden gemaakt om het te zuiveren dat leidingwater goedkoper is.Kwaliteit is leidendBeide bedrijven maken vooraf een inschatting van de waterkwaliteit en bijkomende behandelingskosten.Daarvoor hanteren zij de normen van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) als uitgangspunt. “Die normen zijn gebaseerd op onderzoeken van GD, internationale onderzoeken en ervaringen op praktijkbedrijven”, vertelt Guillaume Counotte, biomedicus en toxicoloog bij GD. “Dat het water aan het begin van het systeem aan de normen voldoet, is echter geen garantie dat alle varkens over goed drinkwater beschikken”, is zijn ervaring. Dat geldt ook voor water van de waterleidingmaatschappij.In de leidingen in de stal groeien vaak bacteriën waardoor de waterkwaliteit achteruit gaat. De oorzaak ligt in fouten in de aanleg van het leidingnetwerk. Dat signaleert ook Erwin van der Wielen, eigenaar van onderzoeks- en adviesbureau KEWIservices. Wel merkt hij dat de aandacht voor de kwaliteit van het drinkwater groeit.
*^{Er is geen absolute ondergrens voor de aanwezigheid van gisten en schimmels. Er zitten ook nuttige gisten en schimmels in. Bij een waarde boven 10.000 zitten er te veel ‘slechte’gisten en schimmels in.}
Op veel varkensbedrijven overschrijdt het aantal bacteriën de norm. Stilstaand water is de meest voorkomende oorzaak van een te hoog kiemgetal. Toevoegingen overbodigVolgens hem worden veel problemen opgelost met toevoegmiddelen. “Dat kost continu geld en is slecht voor het milieu. Daarnaast beïnvloeden ze de smaak en daardoor de opname van water”, is zijn bezwaar. Als het leidingsysteem goed is aangelegd zijn toevoegingen niet nodig, vindt van der Wielen.Ook Counotte is van mening dat de continue inzet van toevoegmiddelen niet nodig is om goed drinkwater te maken. “Schoon water moet schoon blijven”, is zijn uitgangspunt. De basis is een goed aangelegd leidingnet van de juiste materialen. Stilstaand water vormt een ideale omgeving voor bacteriën. Daarom is het zaak om te zorgen voor voldoende doorstroming door onnodige bochten en doorzakkende leidingen te vermijden. Onderin de ‘zak’ blijft water stil staan. Dode leidingen zijn uit den boze. Een rondpompsysteem voorkomt dat water stilstaat ook als dieren niet drinken.Daarnaast is het belangrijk dat de leiding is gemaakt van materiaal met een hoge dichtheid om te voorkomen dat ammoniak en kooldioxide uit de stal er door dringen en in het drinkwater komen. Ammoniak wordt in water omgezet in ammonium en dat is een goede voedingsbodem voor bacteriën waardoor al snel een aanslag in de leiding ontstaat.Lees ook het artikel over het bedrijf van Hans Verhoeven, waar het leidingsysteem goed is aangelegd: Goed drinkwater basis voor gezonde varkensBiggen extra gevoeligJonge biggen zijn extra gevoelig voor kiemen in het water. De risico’s op vervuiling zijn daar juist het grootst, want zij drinken weinig, dus is er amper doorstroming, en in de afdelingen is het lekker warm. Dat zijn ideale omstandigheden voor bacteriën. Daardoor verdient de waterkwaliteit bij jonge dieren extra aandacht, zeker als er geen rondpompsysteem is. Dan is een tussentijdse reiniging van de leidingen, zodra de wateropname stijgt, het overwegen waard.Naast kwaliteit is ook de beschikbaarheid van drinkwater belangrijk om goede resultaten te halen, vindt Anita Hoofs, onderzoeker dierenwelzijn bij Wageningen Livestock Research. Zij onderscheidt drie soorten waterverbruik bij varkens: De waterbehoefte (zie tabel), de overmatige opname en de vermorsing van water. Het is zaak om de behoefte te dekken en vermorsing en overmatig waterverbruik te voorkomen.Behoefte varieertVolgens Counotte en Hoofs varieert de waterbehoefte met de leeftijd, de ruimte, temperatuur, de relatieve luchtvochtigheid (rlv.) en de stress die een varken ervaart (zie tabel hieronder). Hoogproductieve dieren, zoals dieren die hard groeien en lacterende zeugen, hebben een grotere waterbehoefte per kilo lichaamsgewicht omdat ze meer verbranden. Dat komt overeen met het effect van een stapje meer stress. Varkens en biggen met diarree hebben meer water nodig dan gezonde dieren.^{* Alle hoogproductieve dieren ervaren één stressniveau meer; ** Varkens ervaren lichte stress bij 25 graden en een relatieve luchtvochtigheid van 80%; *** Varkens ervaren matige stress bij 30 graden en een relatieve luchtvochtigheid van 80%}
Een lacterende zeug van 200 kilo met 12 biggen bij een temperatuur van 25 graden en 80% relatieve luchtvochtigheid heeft een waterbehoefte van 39 liter per dag.Het is belangrijk dat varkens hun dagelijkse waterbehoefte makkelijk op kunnen nemen. Varkens zijn sociale dieren en doen het liefst alles samen. Daarom moeten de nippels voldoende water afgeven en moeten er voldoende drinkpunten aanwezig zijn. Varkens Innovatie Centrum (VIC) Sterksel adviseert één drinkplaats per tien gespeende biggen en vleesvarkens. Gedurende de eerste twee tot drie dagen na spenen luidt het advies om een drinkplaats per vijf biggen extra te maken door een waterkom bij te plaatsen.Wanneer varkens onvoldoende drinken, blijft de voeropname achter. Daarnaast is ook het gedrag van dieren een indicator voor de wateropname. Volgens Hoofs zijn varkens die te weinig (kunnen) drinken overactief. Dat leidt tot onrust in de hokken wat makkelijk kan overgaan in bijtgedrag met oor- en staart beschadigingen tot gevolg.