Russische boer krijgt oog voor bodem

In de Russische agrarische sector is tegenwoordig meer geld te verdienen dan in de olie-industrie, maar daardoor komt de bodemkwaliteit onder druk te staan.Het is wrikken. De spade gaat maar 10 centimeter diep. Hij zet zijn voet erop, duwt, wrikt en haalt de schep weer omhoog. Een hoopje zwarte aarde belandt op de luzerne naast het te graven gat. Nick van Eekeren zucht, haalt zijn mouw langs zijn gezicht. In Nederland gaat het makkelijker, is zijn ervaring.De onderzoeker van het Louis Bolk Instituut is op uitnodiging van graszaadproducent Barenbrug afgereisd naar Rusland. Hier zal hij zijn expertise delen met Russische collega’s.Hij zet met flinke kracht de schep nogmaals in de zwarte aarde. De grond is droog en gezien de bodemstructuur zou het hem niet verbazen als ze hier voortdurend met vrachtwagens langs de hakselaar rijden tijdens de oogst. De grond is vanaf 15 centimeter erg verdicht._{Lees verder onder de foto.}Agronomist Michail Stasevitch: 5%-6% organische stof, neerslag is de beperkende factor hier. - Foto: Niels Damsgaard HansenVan Eekeren herkent de grondsoort: chernozem. Rusland staat bekend om deze vruchtbare zwarte aarde, ontstaan door de eeuwenlange steppe die ooit het landschap aanzicht gaf. Ook hier in Serebryanye Prudy, zo’n 200 kilometer ten zuiden van Moskou, op het land van het agrarisch bedrijf Ferma Rosta. “Deze grond is vruchtbaar”, zegt agronomist van het bedrijf, Michail Stasevitch. Hij schat het percentage organische stof tussen 5 en 6. “Het enige nadeel is droogte. We krijgen maar zo’n 500 millimeter regen per jaar. Dat is onze beperkende factor.”Luzerneteelt voor vijfde jaar op rijHet bedrijf zit op de overgang van het zanderige Moskou naar de bekende zwarte aarde. Hier wordt nu voor het vijfde jaar luzerne geteeld. Voor Nederlandse begrippen misschien te lang. Het is dun en er staat veel onkruid tussen. “Aangezien Russische boeren net wat extensiever met hun grond omgaan en niet per se het onderste uit de kan hoeven of willen halen, kan ik me voorstellen dat ze luzerne een jaar langer telen”, zegt Van Eekeren.Hij is inmiddels op 40 centimeter. Hij pakt hij een kluit. “Kijk hier. De wortels groeien horizontaal. Verdichting is dus een punt van aandacht.” Maar toch. Daar kruipt ineens een grijze regenworm langs de rand van het gat. Een goed begin, stelt hij._{Lees verder onder de foto.}Eggen na de oogst van wintertarwe en voor de inzaai van luzerne. - Foto: Marjolein van WoerkomBodemgezondheid wint ook in Rusland aan gewichtBodemgezondheid wordt ook in Rusland steeds belangrijker. Nu de agrarische sector aan een flinke opmars bezig is, er is tegenwoordig meer geld te verdienen in deze sector dan in de olieindustrie, komt ook dit onderwerp steeds vaker ter sprake. “In het algemeen wordt bodemkwaliteit nog steeds ondergewaardeerd door de meeste boeren hier. Er is veel land beschikbaar en de marges zijn goed. Dus vanuit dat oogpunt, vinden boeren het niet echt nodig om aandacht te besteden aan bodemkwaliteit”, zegt Cornelis van den Berg van Barenbrug Russia. “Al denk ik wel dat we een omslagpunt naderen.”Zo hebben boeren bijvoorbeeld steeds meer aandacht voor het bouwplan om de bodemgezondheid te verbeteren, stelt hij. “Een veel voorkomend vruchtrotatieplan is bijvoorbeeld tarwe, gerst, soja, tarwe, koolzaad. Als men ruwvoer teelt, wordt klaver of luzerne gebruikt in het bouwplan. In Rusland is het gebruikelijk om enkelvoudige voedergewassen in te zaaien in plaats van mengsels. Voornamelijk zaait men luzerne, klaver, haver en wikke. Vaak laat men ook nog bewust percelen een jaar braak liggen, zodat het perceel zich kan herstellen.”Opbrengsten lager dan in WestenVooralsnog blijven de opbrengsten achter bij die in het Westen. Zo levert een hectare luzerne van Ferma Rosta gemiddeld 10 ton droge stof/hectare op, in Europa rond de 12. “Dat komt omdat men in Rusland een meer extensieve manier van landbouw bedrijft met een lagere input, voornamelijk minder bemesting”, verklaart Van den Berg.Ik zie een grote potentie in Rusland [...]; je ziet er weer steeds vaker heel grote gemengde bedrijven. Die combinatie is goed voor de bodemkwaliteitDe regering moedigt de laatste jaren akkerbouwbedrijven aan om ook melkvee te gaan houden. Dat maakt Van Eekeren optimistisch: “Ik zie een grote potentie in Rusland. In een groot deel van Europa hebben agrarische bedrijven voor specialisatie gekozen, maar in Rusland zie je weer steeds vaker heel grote gemengde bedrijven. Die combinatie is goed voor de bodemkwaliteit. Zeker als luzerne en grasklaver onderdeel vormen van het bouwplan.”Maar er is nog veel te winnen, voegt hij toe. “Een bewuste rotatie, betere mengsels, een goede verdeling van organische mest en meer aandacht voor verdichting. Door een juiste machinekeuze is daar op korte termijn al een grote slag te maken.”Zes pijlers van bodemkwaliteitOrganische stof, bodemchemie, waterhuishouding, beworteling, bodemstructuur en bodemleven. Dat zijn de zes pijlers voor bodemkwaliteit. Is de Russische boer hier ook mee bezig? “We zijn ons zeer van bewust van de bodemgezondheid”, zegt Stasevitch. “We nemen al jarenlang geregeld grondmonsters. Hierdoor kunnen we gerichter meststoffen toevoegen en besparen we op ons kunstmestgebruik. Ons doel is om het aandeel organische stof in de grond te verhogen. Het kapitaal zit in onze grond.”Toch worden de meeste pijlers nog onderbelicht. “Bodemchemie en organische stof krijgen wel aandacht. Elke paar jaar doen boeren wel een bodemanalyse, maar daarbij wordt nog niet gekeken naar de verdichting of het bodemleven”, zegt Van den Berg. “Maar als de marges dalen, zullen boeren tot de conclusie komen dat bodemkwaliteit een van de meest belangrijke aspecten is om hun opbrengsten, en dus hun winst, te verhogen.”