RIVM: statistisch verband nog geen oorzakelijk verband

Als een ziekte meer voorkomt in de nabijheid van een bepaalde teelt, betekent dat nog niet dat er een oorzakelijk verband is tussen de teelt en de aandoening. Daar is meer onderzoek voor nodig, zegt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).Kan er een verband zijn tussen het aantal gevallen van leukemie en het wonen in de nabijheid van de roulatieteelt van granen, bieten en aardappelen? Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu keek naar gezondheidsproblemen bij omwonenden van landbouwpercelen. Een van de bevindingen was dat er meer leukemie voorkomt bij mensen die dichtbij de roulatieteelt van granen, bieten en aardappelen wonen.Opmerkelijke zakenHet RIVM zag nog een paar opmerkelijke zaken: dichtbij graanteelt lijkt meer zelfdoding voor te komen en dichtbij maisteelt wonen, lijkt samen te gaan met een grotere kans op overlijden aan luchtwegaandoeningen. Dichtbij werd in het onderzoek gedefinieerd als: op een afstand tot 250 meter.Omwonenden landbouwpercelen gezonderDe opmerkelijke bevindingen worden gerelativeerd door een andere bevinding uit hetzelfde rapport: over het algemeen zijn omwonenden van landbouwpercelen iets gezonder dan mensen die op grotere afstand wonen van landbouwpercelen. Dat is een bevestiging van een van de bevindingen in het vorig jaar gepubliceerde Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden.Geen relevante verschillen tussen regio‘sIn het aanvullende onderzoek werden geen relevante verschillen gevonden tussen verschillende regio’s in Nederland. En als de gegevens van bewoners van dichtbevolkte gebieden buiten het onderzoek werden gelaten, werden de uitkomsten niet wezenlijk anders.Schouten maakt zich zorgenLandbouwminister Carola Schouten gaf de bevindingen van het RIVM extra gewicht door in een Kamerbrief te melden dat ze ervan was geschrokken en zich er zorgen over maakte. Om vervolgens te concluderen dat ze eigenlijk niets kon met deze bevindingen van het RIVM over leukemie, luchtwegaandoeningen en zelfdoding.Feiten, maar geen mogelijk verbandWat het RIVM gevonden heeft zijn feiten. Maar het RIVM zegt niets over een mogelijk verband tussen die feiten. Er wordt geen oorzakelijk verband gelegd tussen de teelt van mais en luchtwegaandoeningen, de roulatieteelt en leukemie of de graanteelt en zelfdoding. Het is de vraag of er een oorzakelijk verband is. Wat het RIVM daarover zegt is niet meer dan: we weten het niet, daar zouden we dieper in moeten duiken.Plausibele verklaringenEr kunnen heel plausibele verklaringen zijn voor twee op zich min of meer losstaande feiten. Denk aan hooien en het aantal verdrinkingen. Er is een statistisch verband te leggen: als er gehooid wordt zijn er meer verdrinkingen.Maar meer hooien leidt niet tot meer verdrinkingen. Er is een plausibele verklaring voor beide feiten: het warme droge weer.Meer onderzoek nodigBij het RIVM-onderzoek kan de gedachte ontstaan dat de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen zo’n plausibele verklaring is. Die relatie is echter niet gelegd. Daarvoor is, zegt het RIVM, meer onderzoek nodig. De gedachte is dat het te maken zou kunnen hebben met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen – daar was het onderzoek ook op gericht. Maar, zegt het RIVM, ‘specifieker onderzoek is nodig om meer te weten te komen over de relatie tussen bestrijdingsmiddelen en de gezondheid van omwonenden’.Blootstelling aangewasbeschermingsmiddelen in kaart brengenDe onderzoekers raden aan om de blootstelling aan specifieke gewasbeschermingsmiddelen gedetailleerd in kaart te brengen. Daarbij zou het onderzoek zich kunnen focussen op de luchtwegaandoening COPD en andere gezondheidsproblemen die in de wetenschappelijke literatuur regelmatig worden genoemd zoals leukemie, de ziekte van Parkinson en effecten op het leer- en waarnemingsvermogen (van kinderen).