Registratie goed gedrag stap één aanpak mestfraude

Boeren en mesthandelaren kunnen vanaf september registreren dat ze met mest volgens de wet handelen en dit ook van leveranciers/afnemers verwachten.Claude van Dongen, portefeuillehouder bodem- en waterkwaliteit van LTO leidt het samenwerkingsverband tussen LTO, POV, Cumela, Rabobank en Transport en Logistiek Nederland (TLN) dat vorig jaar van minister Carola Schouten van landbouw de opdracht kreeg om mestfraude aan te pakken.Half november 2017 riep Schouten vertegenwoordigers van ketenpartijen uit de mestsector op het matje. Een publicatie over mestfraude in NRC Handelsblad was de druppel die de emmer deed overlopen. Ze eiste direct een stevige aanpak van mestfraude. “Hier moet een cultuur doorbroken worden. Dit is niet een probleem dat je met regelgeving oplost”, sprak de minister destijds streng.‘Deze verklaring is de voorloper van certificering in de mestketen’Inmiddels zijn ruim 8 maanden verstreken. De eerste stap waar boeren direct iets van gaan merken, wordt in september gezet: er komt een register van ondernemers die zeggen goed te handelen in de mestketen. Ondernemers kunnen hierin zelf aangeven dat ze volgens de regels en de wet handelen en dat ze dat ook van partners in de keten verwachten. De verklaring is de voorloper van certificering in de mestketen.Claude van Dongen van LTO.Wat biedt een dergelijk certificaat meer dan de huidige wet? Iedereen moet zich toch gewoon aan de wet houden?“Het certificaat gaat verder dan de wet. Het is wettelijk geregeld dat ondernemers zich aan de wet moeten houden. Maar nu gaat het er ook om dat je dat ook van je leveranciers en je afnemers eist. Dat regelt de wet niet. In principe mag je nu mest afleveren aan iemand van wie je denkt dat het allemaal niet klopt. Met dit certificaat ga je er vanuit dat je alleen zaken doet met mensen die ook op de juiste manier handelen.”Hoe kan een ondernemer in het register terechtkomen?“Vanaf half september kan een ondernemer online een verklaring ondertekenen waarna diegene in een register wordt opgenomen.”Is het een betrouwbaar systeem als een boer zelf kan zeggen dat hij oké is?“Dit systeem is echt de eerste stap om het bewustzijn op gang te brengen, niet omdat dit het einddoel is. Op deze manier willen we de cultuuromslag op gang brengen. Het gaat uiteindelijk niet om de vinkjes, maar het gaat erom hoe mensen met mest omgaan.‘Elkaar geloven op de blauwe ogen is mooi, maar we tuigen ook een certificeringssysteem op voor de hele keten’Het moet normaler worden dat mensen elkaar er op aanspreken dat er volgens de regels moet worden gewerkt. Elkaar geloven op de blauwe ogen is mooi, maar daarnaast zetten we ook een certificeringssysteem op voor de hele keten.”Hoe gaat u voorkomen dat de grootste ‘boeven’ als eerste het vinkje zetten?“Dat kun je in dit systeem niet voorkomen. Maar ondernemers die zaken met deze bedrijven doen, zullen zich wel afvragen of het vinkje in zo’n geval klopt. We kunnen niet voorkomen dat mensen een vinkje zetten die niet aan de voorwaarden voldoen.”Heeft zo’n vinkje dan wel zin?“We willen voorkomen dat het heel lang stil is voordat de certificering geregeld is. Dit systeem werkt aan de bewustwording van de wet- en regelgeving bij ondernemers. Als je dat vinkje zet, ben je er wel van bewust of je werkwijze klopt of niet. De vinkjes zijn niet vrijblijvend, omdat het uiteindelijk een certificeringssysteem wordt. Het is geen rijdende trein waar je in kunt blijven zitten als er iets niet klopt in je bedrijfsvoering.”De minister stelde hoge eisen en wilde snel actie. Zou ze hiermee tevreden zijn?“Als je gelijk certificering wilt, ben je zo 1 of 2 jaar verder. En dan gebeurt er in de tussentijd niets. Dat is ook een onwenselijke situatie. Als je certificering goed wilt organiseren dan kost dat een jaar of 2.‘We kunnen het niet blijven doen zoals we het deden, dan krijgen we als sector de rekening gepresenteerd’We voelen de tijdsdruk zeker. Daarom doen we dit ook als eerste stap. We weten dat we het niet kunnen blijven doen zoals we het deden. Dan krijgen we als sector ook de rekening gepresenteerd.”Worden de bedrijven die mee willen doen openbaar?“Er komt een lijst met bedrijven die de verklaring hebben afgelegd. Die lijst is doorzoekbaar voor ondernemers. Het is niet de bedoeling dat iedereen zomaar de lijst in kan zien.”Een chauffeur registreert een partij mest die hij lost bij een akkerbouwer.Verdient iemand die creatief is met de mestboekhouding ook een vinkje?“Er is in de mestwereld best wat bedrijfsvoering die niet bij de wet- en regelgeving past. Daarvan werd in het verleden gezegd: dan moet het op papier maar kloppend gemaakt worden. Dat gaan we in de toekomst niet meer doen. We zeggen: zorg dat de administratie kloppend is met de werkelijkheid.Dat betekent dat het dus niet altijd klopt met de tabellen. Dat kan gaan conflicteren. Want daarmee wordt zichtbaar dat bepaalde wetgeving niet correnspondeert met een type bedrijfsvoering. Zolang je dat kan onderbouwen met weegbonnen en bemonsteringsresultaten en duidelijk kan maken dat je wel aan de milieuwetgeving voldoet, moet dat geen probleem zijn.”Wat vindt het ministerie hiervan? Worden er dan geen boetes meer uitgedeeld?“We krijgen niet direct applaus, maar ze zeggen wel dat ze dit mee willen nemen. Wij vinden dat deze ondernemers niet de dupe mogen worden van een systeem dat is gebaseerd op een gemiddeld bedrijf. Ze moeten dat zelf overtuigend kunnen aantonen; dat ze andere gehaltes hebben dan de gemiddelde normen.”Hoe gaat u boeren motiveren het vinkje te gaan zetten?“Veel boeren zijn er wel klaar mee om als fraudeur te worden bestempeld. We willen mensen de kans geven om te laten zien dat ze goed werken. Daarnaast zullen afnemers of leveranciers van mest van hun zakenpartners ook het vinkje vragen. Daardoor zullen steeds meer ondernemers meedoen.‘Het voorstel wordt ook in de verwerkende industrie breed gedragen’Uiteindelijk kan het zo zijn dat afnemers van producten dit soort eisen ook gaan stellen. We hebben de voorstellen daarom ook aan de verwerkende industrie voorgelegd en er is breed draagvlak voor.De ketenborging van het Holland Varken wordt herzien. Daar wordt dit mestcertificaat gelijk in meegenomen. Het mestcertificaat moet een onderdeel worden van de bedrijfsvoering zoals dat nu al gebeurt. Het moet effectief en werkbaar zijn.”Zijn er kosten aan verbonden?“Voor het vinkje zijn de kosten beperkt. Dat zal enkele euro’s kosten. De definitieve certificering zal duurder zijn. De gebruikers van het systeem – boeren, loonwerkers en transporteurs – betalen dit. Of ze lid zijn van een organisatie of niet.”          Hoofdlijnen van het sectorplan mestfraude:Alle partijen in de mestketen worden opgeroepen een gedragscode te ondertekenen. Niet ondertekenen kan gevolgen hebben voor financiering, lidmaatschappen of mestvervoer.Bestuurders van organisaties moeten een integriteitsverklaring ondertekenen.Specifieke hulpmiddelen moeten ondernemers helpen zelf eerder afwijkingen in de mestboekhouding te zien.Er komt een certificeringssysteem met private borging in de keten. Mesthandel mag alleen nog tussen gecertificeerde partijen. Schouten wil dat het systeem spoedig wordt opgezet en wordt getoetst door een externe onafhankelijke partij.Door technische maatregelen moet onrealistische invoer bij mineralenverantwoording onmogelijk worden.Er wordt ingezet op real-time verantwoording van mesttransport. Door transporten vooraf digitaal te melden bij uitvoeringsinstantie RVO.nl.De sector wil een grotere mestverwerkingscapaciteit waarbij een sterkere band is tussen veehouder en mestverwerker.