Ratten bestrijden met persdrukgeweer en warmtebeeld

Ratten bestrijden met een geweer in plaats van met gif. Het Kennis en Adviescentrum Dierplagen geeft er trainingen in. Hoe werkt dat? Wie mag dat doen en wat kost het?Ratten, hoe kom je ervan af? Bestrijden met gif wordt steeds lastiger door regelgeving, maar je kunt ook op ze schieten. Klinkt gek, maar het gebeurt wel, en steeds vaker. Met een persdrukgeweer, voorzien van hightech extra’s. De combinatie van een persdrukgeweer met warmterichtkijker en een warmtebeeldcamera is een nieuwe, succesvolle om ratten te bestrijden.Ratten bestrijden met een persdrukgeweer op basis van integraal plaagdiermanagement (IPM) is een manier om met een goed geplaatst schot plaagdieren zonder lijden te doden. - Foto: ANPHet Kennis en Adviescentrum Dierplagen (KAD) geeft er trainingen voor. Die training is niet algemeen verplicht, maar wordt in sommige gevallen wel geëist. Voor de bestrijding met een persluchtdrukgeweer hoef je geen jachtakte of wapenkluis te hebben, maar kennis en ervaring zijn wel gewenst. Ook is er een provinciale ontheffing en moet de grondeigenaar toestemming geven.Training rattenpreventie en bestrijding (RPB)Een training rattenpreventie en -bestrijding met warmtebeeldcamera en persdrukgeweer op basis van IPM (RPB) kost € 975 exclusief btw. De training bestaat uit twee onderdelen: een theoriedeel, bestaande uit twee dagen in groepsverband van maximaal twaalf personen, en een individuele praktijkavond. In het theoriegedeelte wordt ingegaan op onder andere de biologie en leefwijze van bruine en zwarte ratten, IPM, het uitvoeren van een Plaagdier Risico Inventarisatie en het opstellen van een plaagdierbeheersplan.Wettelijke verplichtingen om deze training te volgen zijn er niet, wel zijn er vergunningverstrekkers die het wensen en/of eisen. “Belangrijk is de IPM-gedachte hierachter, die wordt vaak over het hoofd gezien”, aldus Middelkoop. Bovendien hoopt hij dat deze werkwijze beperkt blijft tot mensen met vakkennis en ervaring, zoals jagers. Er dient veilig en verantwoord omgegaan te worden met een geweer. “Gebeuren er ongelukken of wordt er zomaar op los geknald, dan is het gauw afgelopen. Het moet geen cowboywerkwijze worden, waarbij mensen die het leuk lijkt om te gaan schieten zich massaal melden. Voor de inschrijving van de trainingen selecteren wij daarom op achtergrond en vakbekwaamheid.”Hoe werkt het?Het idee is simpel. Bruine en zwarte ratten worden ’s avonds met een persluchtgeweer uitgeschakeld, als blijkt dat er ‘te veel’ op en rond het erf zijn. Maar, wanneer zijn er te veel? “Volgens de IPM-richtlijnen begint dat met het vaststellen van een drempelwaarde”, stelt KAD-adviseur en IPM-specialist Mari Middelkoop. Stel daarbij de vraag wat een verantwoord aantal ratten is. “Op boerenerven is nul ratten geen optie. Stel een reële drempelwaarde. Als je er tien ziet, is een veelvoud aanwezig”, aldus Middelkoop.Als uit waarnemingen blijkt dat er meer ratten zijn dan dat drempelaantal, kun je gaan bestrijden op basis van een beheersplan. Om tot dat beheersplan te komen, moet op het bedrijf een risico-inventarisatie uitgevoerd zijn. Daaruit blijkt wat de risicopunten op het bedrijf zijn en welke omgevingsfactoren, zoals de aanwezigheid van watergangen, maisvelden en voersilo’s, invloed hebben op een plaagvorming.Hoe stel ik een rattenbeheerplan op?Stel als eerste de drempelwaarde vast. Oftewel: op welk moment besluit je over te gaan tot bestrijding van de ratten.Maak een risico-inventarisatie of laat dat doen door een deskundige. Neem hierbij de volgende onderdelen mee: omgevingsaspecten, bedrijfsmatige aspecten, bouwkundige aspecten, aanwezigheid van ratten en het huidige rattenbeheersplan (als die er is).Stel aan de hand van de risico-inventarisatie een rattenbeheersplan op.Het rattenbeheersplan moet de volgende onderdelen bevatten:een verslag van de uitgevoerde risico-inventarisatie; een planning van uit te voeren preventieve maatregelen zoals benoemd in de analyse van de risico-inventarisatie; een monitoringsplan (bijvoorbeeld met warmtebeeldcamera);bij overschrijding van het drempelaantal een bestrijdingsplan (met persdrukgeweer en warmterichtkijker); een evaluatieplan: hebben de genomen maatregelen gewerkt?; een beschrijving van verantwoordelijkheden voor de uitvoering van alle aspecten van het rattenbeheersplan. Aangezien ratten vooral in de avond en nacht actief zijn, is een warmtebeeldcamera nodig bij de observatie. Als er te veel ratten zijn, kun je het persluchtgeweer voorzien van een warmterichtcamera en overgaan tot bestrijding. Volgens Middelkoop valt deze manier van werken op basis van de IPM-werkwijze in goede aarde bij dierenwelzijnsclubs. Zij zien het als goed alternatief om de plaagdieren met een goed geplaatst schot zonder lijden te doden.Wie mag ratten schieten en waarmee?In principe is deze manier van bestrijden en ook het volgen van de training bedoeld voor mensen die naast kennis van IPM hebben ook beschikken over een vakbekwaamheid ‘Beheersing plaagdieren en houtaantastende organismen’, een licentie knaagdierbeheersing (KBA) of een jachtakte. Dat is niet verplicht, want de Nederlandse wet geeft aan dat iedereen ouder dan 18 jaar mag beschikken over een persluchtdrukgeweer waarmee bruine en zwarte ratten doodgeschoten mogen worden. Een wijziging in de wet Natuurbescherming in 2018 heeft het mogelijk gemaakt dat bestrijding van ratten met een geweer onder bepaalde voorwaarden mogelijk is. Het persluchtdrukgeweer valt volgens de Wet wapens en munitie (Wwm) onder cat. 4 (geen vuurwapen), waarvoor geen jachtakte en wapenkluis nodig zijn. Vaak worden loodhoudende pallets van het kaliber .25 of .30 gebruikt.OntheffingOntheffingen om te mogen bestrijden worden verleend door de provincie, maar die hebben de vergunningverlening vaak uitbesteed aan de faunabeheereenheden (FBE’s) en/of politie. Alle provincies hebben in beginsel een vorm van ontheffing- en vergunningverlening, maar is er nog geen eenduidigheid voor deze IPM-werkwijze. “Daar wordt achter de schermen aan gewerkt”, aldus Middelkoop. Ook is toestemming van de grondgebruiker nodig, mits de bestrijder niet zelf de eigenaar van het erf en/of perceel is. Als het om een verder gelegen perceel gaat, is schriftelijke toestemming (draagverlof) van de politie nodig.Wat kost de apparatuur?Een persluchtdrukgeweer van kaliber .25 of .30 kost al gauw zo’n € 1.000 tot € 2.000. Een gedegen warmtebeeldcamera om te observeren of er een rattenplaag is, kost € 2.000 en een warmtebeeldrichtkijker om te schieten € 3.500 of meer, volgens Middelkoop. Dat is in totaal € 7.500 ongeacht of bestreden wordt met of zonder gevolgde training.De kosten voor een jager of ander vakbekwaam persoon die komt bestrijden, komen daar nog bij, als je niet zelf gaat bestrijden. Dat kost hen tijd. “Hoeveel dat kost zal per persoon verschillend zijn. Boeren kunnen er natuurlijk ook voor kiezen om zelf te bestrijden, mits zij over de benodigde kennis en ervaring beschikken. Zij wonen immers vaak op het erf waar ook de (op)stallen en voersilo’s staan.”AnimoVanaf de start in het voorjaar van 2019 zijn de inschrijvingsrondes voor de trainingen volgeboekt. In totaal hebben zes groepen van twaalf personen de training van het KAD gevolgd. Middelkoop merkt dat vooral medewerkers van waterschappen, jagers en boeren zich aanmelden voor de training. “Voor die doelgroepen is de training ook vooral bedoeld”, stelt Middelkoop. Door de coronamaatregelen zijn alle geplande trainingen in het voorjaar 2020 opgeschort.