Pleidooi voor rentmeesterschap, tegen liberalisme

We moeten naar een nieuw soort rentmeesterschap, waarin markt en technologie worden gereguleerd en ingebed. Die filosofisch getinte boodschap brengt landbouweconoom Roel Jongeneel.Nieuw rentmeesterschap. Daarvoor pleit landbouweconoom Roel Jongeneel in zijn boek ‘Agri-cultuur in balans’, dat afgelopen vrijdag in Wageningen is gepresenteerd. Jongeneel, landbouweconoom bij Wageningen UR en daarnaast columnist bij Boerderij Vandaag, wortelt in de protestants-christelijke traditie en is daarmee geestverwant van minister Carola Schouten. Hij zoekt vanuit die visie antwoorden op hedendaagse vraagstukken in de landbouweconomie, zoals rechtvaardige prijzen, kringlooplandbouw en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Kritiek op liberalismeAllereerst is Jongeneel kritisch op het neoliberalisme, de stroming in de economie die de vrije markt in alles voorop zet. Dat is te beperkt, en kan geen rechtvaardigheid garanderen; evenmin als duurzaamheid. ‘Economie is een prima medewerker maar een slechte baas’, is de samenvatting van Jongeneels kritiek. “Omdat alleen koopkracht sturend is, werkt de markt niet rechtvaardig. Mensen die geen geld hebben, tellen niet mee. Daarom leidt neoliberalisme niet tot rechtvaardige prijzen en ook niet tot oplossing van het wereldvoedselprobleem.” _{Lees verder onder de foto.}Roel Jongeneel. - Foto: BoerderijOok oog hebben voor moralisme en ethiekVolgens Jongeneel weten economen zich niet goed raad met het verhaal van eerlijke prijzen. “Want ze hebben een nogal ‘natuurkundige aanpak’ van hun wetenschap, die is in wezen deterministisch. Het is zoals het is. Dat is in grote tegenstelling tot hoe heel vroeger filosofen over de markt dachten. Voor de oude Grieken en de kerkvaders waren moralisme en ethiek leidend bij het bepalen van een ‘objectieve’ prijs.” Jongeneel wil een synthese van beide benaderingen. WetenschapJongeneel mengt zich ook in de discussie over de rol van wetenschap als bron van oplossingen voor de grote hedendaagse problemen. Hij haalt met instemming Louise Fresco aan, die zegt dat de landbouwwetenschap een cruciale rol moet spelen. Maar hij vindt haar ook te onkritisch op de wetenschap. Daar tegenover stelt hij techniekfilosoof Schuurman, die het ‘technicisme’ bekritiseert. De wetenschap vermag veel, maar heeft ook per definitie oogkleppen op. Jongeneel: “Wetenschap, techniek en economie kunnen elkaar versterken, maar als je niet oppast, worden platte commerciële belangen leidend. Techniek en wetenschap zijn niet neutraal.”Geen radicale oplossingenIn alle huidige debatten toont Jongeneel zich eerder voorstander van gematigdheid dan van radicale oplossingen. Zo bekritiseert hij Wageningse collega’s die propageren dat de veehouderij op den duur alleen nog moet worden ingezet voor het verwerken van reststromen. Dat is te beperkt, vindt de econoom. Wel zegt hij: “Stop met het gebruik van goed bouwland voor veevoer. Dat is de nieuwe efficiency waar we naartoe moeten.” Tegelijk is hij kritisch over het gevleugelde begrip kringlooplandbouw. “De schaal daarvan verdient een betere uitwerking. Economen kunnen daaraan bijdragen.”_{Lees verder onder de foto.}Jongeneels kritiek: “Omdat alleen koopkracht sturend is, werkt de markt niet rechtvaardig. Mensen die geen geld hebben, tellen niet mee." - Foto: Henk RiswickDonut-economieGezien zijn kritische houding tegenover het liberalisme is het niet verrassend dat Jongeneel een blijvende rol voor de overheid ziet in de landbouw, en voor een landbouwbeleid. Dat moet duurzaam en sociaal zijn en de markt in goede banen leiden. Hij spreekt van een donut-economie, namelijk: met oog voor de binnen- en de buitengrenzen, voor eerlijke prijsvorming en de sociale kant van de economie en voor de draagkracht van de planeet. Dat laatste vraagt nu volgens de econoom de meeste aandacht.