Pijnloze castratie biggen is heikel punt

Verdoving en napijnbestrijding bij castratie van biggen staat weer op de agenda, mede door nieuwe Duitse eisen. Daardoor neemt het belang van een correcte uitvoering in Nederland toe.Het is letterlijk en figuurlijk een gevoelig onderwerp in de varkenshouderij: Het castreren en verdoven van beren. Al jaren wordt binnen Europa en Nederland gewerkt aan een einde van deze ingreep, waarbij als (tijdelijke) tussenoplossing voor het verdoven van de biggen is gekozen. Nieuwe regels in DuitslandHet onderwerp staat weer volop in de belangstelling vanwege nieuwe regels rondom verdoving in Duitsland. Dat heeft ook gevolgen voor de eisen die de Duitsers aan landen stellen die biggen exporteren, waaronder Nederland en Denemarken.Verdoving tijdens de castratie gebeurt in Nederland al zo’n tien jaar via de CO₂-methode. Dat betekent dat de biggen voor de ingreep een mengsel van CO₂ en zuurstof krijgen toegediend waardoor ze even van de wereld zijn. _{Lees verder onder de foto}Verdoofd castreren is al jaren verplicht voor IKB-deelnemers. Het is nog onduidelijk of Duitsland de Nederlandse methode erkent. - Foto: Herbert WiggermanOmstredenDe methode is van begin af aan omstreden, onder andere vanwege vermeende irritatie van de luchtwegen en vraagtekens bij de effectiviteit door extra stress. Voor varkenshouders betekent het een extra handeling en aanpassing van de routine. In landen als Denemarken, Duitsland en België heeft deze methode geen navolging gekregen. Elk land kiest voor een eigen aanpak, waarbij onderzoek laat zien dat elke methode voor- en nadelen heeft.Bestrijding napijnNaast de verdoving tijdens de castratie is er recent nog een handeling bijgekomen, namelijk bestrijding van de napijn. Het idee is dat biggen niet alleen pijn hebben rondom de ingreep maar ook lange tijd daarna. Nederlandse varkenshouders die leveren onder het Duitse QS moeten de pijn sinds vorig jaar nabehandelen. Sinds dit jaar geldt het voor alle IKB-deelnemers. In Nederland zijn op dit moment twee diergeneesmiddelen geregistreerd voor dat gebruik: Novem 5 en Melovem 5. Helemaal onbekend zijn de middelen overigens niet, want veel varkenshouders gebruiken ze al in hogere concentraties bij zeugen en vleesvarkens. Een eenmalige injectie voor het castreren zorgt voor pijnstilling en is tevens koorts- en ontstekingsremmend. De middelen zijn via de dierenarts verkrijgbaar.Verdoven niet omarmd door sectorHet verdoven tijdens castratie, en later de napijnbestrijding, is door de sector nooit echt omarmd. Dat blijkt uit een rondgang langs een aantal dierenartsenpraktijken en varkenshouders. Er lijkt bij een deel van de sector een mentaliteit van ‘don’t ask, don’t tell’. De IKB’s controleren op naleving van de eisen, maar alleen op basis van de afgenomen hoeveelheid CO₂ en pijnbestrijdingsmiddel. Bij niet voldoen aan de eis van verdoving tijdens de castratie volgt in principe een sanctie; voor het nalaten van de napijnbestrijding geldt in het eerste jaar nog een waarschuwing.Varkenshouders kunnen redeneren: De pijn valt wel meeJohn Vonk, dierenarts bij De Varkenspraktijk in Oss, begrijpt wel dat varkenshouders moeite hebben met deze ingrepen, en nu sinds kort met toepassen van napijnbestrijding. “Het verschil tussen wel en geen napijnbestrijding is kort na de ingreep moeilijk te zien want ook zonder die ingreep liggen de biggen weer snel bij de zeug te drinken. Varkenshouders kunnen redeneren: De pijn valt wel mee.”Het lastige van napijnbestrijding is dat de varkenshouder volgens de bijsluiter het prikje een half uur voor de behandeling moet geven. Praktisch betekent dat dus eerst een ronde biggen injecteren en een half uur later de biggen verdoven voor de castratie. Dat maakt deze toepassing van napijnbestrijding onpraktisch._{Lees verder onder de foto}Het mesten van beren is volgens velen het uiteindelijke doel. Doordat slachterijen niet al het berenvlees kunnen vermarkten, blijft castratie met verdoving en napijnbestrijding voorlopig een noodzaak. - Foto: Ronald HissinkLagere uitvalDe clustervoorzitter landbouwhuisdieren bij de KNMvD vindt dat de discussie niet moet gaan of het middel wel op het juiste tijdstip is gegeven, maar wat het doet in de praktijk. Nog mooier vindt hij het als blijkt dat napijnbestrijding bijdraagt aan bijvoorbeeld een lagere uitval. “We hebben dat jaren geleden bij verdoving rondom de keizerssnede bij koeien ook gezien. Pas toen veehouders zagen dat koeien na een extra injectie voor napijnbestrijding beter opstarten, begonnen ze er zelf naar te vragen.” Een voordeel van de middelen voor napijnbestrijding is dat ze tevens koorts- en ontstekingsremmend werken. Mogelijk pakt dat de eerste dagen na de castratie positief uit voor de gezondheid en de resultaten, maar daar zijn nog geen harde bewijzen voor.Status van verdoving bij castratieNederland kent geen specifieke wetgeving die verdoving verplicht stelt. Wel moet de ingreep binnen 7 dagen gebeuren. De varkenssector en retail maakten in 2007 vrijwillig afspraken over verdoving tijdens castratie en een vergoeding voor apparatuur (Verklaring van Noordwijk), met een bijdrage van 3 cent per kilo vlees voor aanschaf van apparatuur.
In de EU spraken lidstaten in 2010 de intentie uit dat per 2018 een einde zou komen aan castratie: ‘De Europese verklaring over alternatieven voor chirurgische castratie van varkens’. Tot die tijd was verdoofd castreren het streven, dat lidstaten zelf invulden. Het doel om te stoppen met castratie per 2018 is duidelijk niet gehaald. Er is inmiddels geen einddatum meer van toepassing.
De Nederlandse IKB’s certificeren sinds 2009 voor verdoving tijdens castratie. Sinds juli van dit jaar is daar napijnbestrijding bijgekomen. Controle vindt plaats aan de hand van registratie van de hoeveelheid afgenomen middel, aantal gecastreerde beertjes en logboekformulieren van de dierenarts.
Onverdoofd castreren mocht volgens het Duitse kwaliteitssysteem QS tot 7 dagen leeftijd; vanaf 1 januari 2021 is verdoving verplicht met onder andere isofluraan. Sinds juli 2019 is napijnbestrijding verplicht. QS werkt aan een positieve lijst van verdovingssystemen voor geïmporteerde biggen.Nieuwe impuls door Duitse eisenHet correct toepassen van verdoving en napijnbestrijding krijgt mogelijk een nieuwe impuls door de eisen uit Duitsland. Varkenshouders moeten volgens het kwaliteitssysteem QS vanaf 1 januari hun biggen verdoven voor de castratie. Napijnbestrijding was al langer verplicht.Duitse zeugenhouders hebben voor verdoving in principe vier methoden ter beschikking. Het meest voor de hand liggend is verdoving met isofluraangas, wat lijkt op de Nederlandse methode maar wel een ander type (en gevaarlijker) gas is. Overigens wordt dat in Zwitserland al langer gebruikt. Ook kunnen ze een injectie met ketamine laten geven door de dierenarts. Twee andere opties zijn het mesten van beren en het toepassen van immunocastratie. Voor beide is de houding van de slachterij bepalend. Daar lijkt weinig extra ruimte op dit moment, aangezien slachterijen niet op meer beren zitten te wachten._{Lees verder onder de foto}Sinds dit jaar moeten alle bedrijven die castreren ook napijnbehandeling toepassen. Daarvoor zijn twee middelen beschikbaar. - Foto: Herbert WiggermanRichtlijnenQS gaat richtlijnen opstellen voor de castratie van (import)biggen en het dierenwelzijn in de zeugenstal. Dit moet resulteren in een positieve lijst voor binnen- en buitenlandse varkenshouders. Door de actualiteit in Duitsland staat ook de Nederlandse methode van toepassen in de picture, merkt Josine Gelauf, varkensdierenarts bij de Universitaire Landbouwhuisdieren Praktijk (ULP) en commissielid van Boars on the way/boars 2018. Zeker nu Duitse varkenshouders ook met extra handelingen te maken krijgen, mag er volgens haar geen twijfel komen over de Nederlandse aanpak. “Duitsland wil garanties dat de verdoving hier goed gebeurt. Het uitgangspunt daar is dat biggen gewoon geen pijn hebben. Ze willen daarom zien dat het ook in Nederland serieus wordt aangepakt, bijvoorbeeld hoe varkenshouders worden getraind om het zo goed mogelijk te doen.”Vooral slachterijen moeten zich veel meer inspannen om afzet van berenvlees mogelijk te makenOverigens betreurt Gelauf dat de focus nu erg op de verdoving en napijnbestrijding ligt, terwijl het uiteindelijke doel het volledig stoppen met castreren zou moeten zijn. “Andere landen als Spanje laten zien dat er veel meer kan dan dat er nu gebeurt. Vooral slachterijen moeten zich veel meer inspannen om afzet van berenvlees mogelijk te maken.” De nog steeds geldende berenkorting wordt in ieder geval niet als impuls gezien.De POV bevestigt dat er nog gesprekken lopen met de Duitsers over de afspraken rondom verdoving en napijnbestrijding en erkenning van de Nederlandse aanpak. Mark Vossen, bestuurslid en dossierbeheerder castratie, verwacht ‘binnen enkele maanden’ groen licht. Hij benadrukt dat beide landen belang hebben bij een goede afloop en verwacht niet dat discussie rondom verdoving een breekpunt hoeft te zijn. “De Duitsers lopen nu tegen dezelfde uitdagingen aan als wij tien jaar geleden.”Berengeur voorkomen is mogelijk, maar materie is complexCastratie van beren heeft één doel: voorkomen van berengeur. Berengeur draait om het mannelijk hormoon androstenon en de afbraakproducten skatol en indol. Maar ook in vlees van gelten worden soms hogere gehalten gevonden, wat de complexiteit aangeeft. Meerdere factoren zijn van invloed.
Genetica: Pietrain, York en landrassen scoren vaak gunstig voor berengeur. In het algemeen hebben beren met veel rugspek vaker berengeur. Ook binnen rassen zitten aanzienlijke verschillen.
Voeding: Voerinhoudelijk (aminozuren, organische zuren), qua voersysteem (droog of nat, beperkt of onbeperkt) en voermanagement (vreetruimte, voeronthouding voor afleveren) zijn verschillen aangetoond in mate van berengeur.
Management: Het aflevergewicht is belangrijk maar het effect wisselend, blijkt uit studies. Een veilig aflevergewicht lijkt 110 kilo levend gewicht. Schone vloeren en een lage bezetting verlagen het risico. In de zomer worden hogere skatol-niveaus gevonden. Gemengd opleggen of rekening houden met sociale hiërarchie lijken geen verschil te maken.
Traceren: Controle op berengeur in de slachterij is belangrijk, maar biedt geen 100% garantie. Er is geen eenduidige voorspeller hoe een consument berengeur ervaart.