PFAS legt grondverzet nagenoeg stil

Na de boerenprotesten trekt volgende week de bouwbranche naar Den Haag. Zij zitten dubbel klem: bouwwerkzaamheden worden belemmerd door de stikstofproblematiek én nieuwe PFAS-regelgeving.Verwarrend is het wel: PAS en PFAS. PAS – Programma Aanpak Stikstof, zorgt ervoor dat veel ondernemers in onzekerheid zitten. PFAS, een verzamelnaam van chemische stoffen die in de bodem en in water worden gevonden, belemmeren eveneens veel bouw-, bagger- en grondverzetactiviteiten. De bouwbranche trekt daarom volgende week naar Den Haag om hun ongenoegen over de regelgeving te uiten. Bouwend Nederland, MKB-infra, Transport en Logistiek Nederland (TLN), Cumela, VNO-NCW en MKB-Nederland ondersteunen de actie van werknemers en werkgevers in de bouw._{Lees verder onder de tweet}Bouw en infrasector ligt stil door stikstof en PFAS. Ik roep leden op de landelijke actiedag van de Stichting Grond In Verzet op 30 oktober te steunen en massaal met openbaar vervoer en zonder materieel naar het #Malieveld te komen. @MaximeVerhagenhttps://t.co/Fu13QbDl3X— Bouwend Nederland (@BouwendNL) October 24, 2019PFAS behoren tot Zeer Zorgwekkende StoffenPFAS behoren tot de Zeer Zorgwekkende Stoffen die zowel bij puntbronnen als egaal verspreid in de bodem en in water worden gevonden. Mede door de problemen rondom het vervuilde afval van chemische bedrijf Chemours in Dordrecht is er extra aandacht gekomen voor PFAS. De overheid heeft de plicht om Zeer Zorgwekkende Stoffen uit het milieu te houden en stelde daarom in juli 2019 een tijdelijk handelingskader op. Daarvoor waren er nog geen landelijk vastgestelde bodemnormen voor PFAS. PFAS-houdende grond mag niet vervoerd wordenHoofdregel is dat grond waar PFAS in zitten niet vervoerd mag worden naar gebieden waar er minder of geen PFAS in de grond zitten, om verspreiding van de stoffen te voorkomen. Voor het toepassen van grond voor wonen en industrie mag er maximaal 3,0 microgram PFAS per kilogram drogestof in de grond zitten. Voor bodems met een natuur- of landbouwfunctie geldt een norm van 0,1 microgram/kg ds, tenzij er op de betreffende locatie al een hogere norm is gemeten. Dan geldt de gemeten norm, met een maximum van 3,0 microgram/kg ds. De norm op landbouwgrond is met 0.1 vrij streng, omdat PFAS via landbouwgrond ook in het voedsel terecht kan komen. De stof is niet afbreekbaar en kan zich daardoor ‘opstapelen’. Arbitraire normDe norm van 0,1 microgram/kg drogestof is ietwat arbitrair gekozen. Het is de laagst meetbare norm, ofwel de bepalingsgrens. Vanaf deze grens is duidelijk of er PFAS in de grond zitten en dat er dus zorgvuldig gekeken moet worden waar deze grond gebruikt mag worden. Verantwoordelijk staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Milieu wil deze ondergrens niet aanpassen, zoals sommige politieke partijen opperen om de situatie vlot te trekken. Ze wil de norm niet verhogen zonder wetenschappelijke onderbouwing. Van Veldhoven: veel regels onbekend in de brancheOndanks de belemmerende regelgeving zijn er volgens Van Veldhoven zeker nog mogelijkheden om grond te verzetten of te baggeren, alleen zijn veel regels in de branche onbekend. Als een gemeente op de bodemkwaliteitskaart heeft aangegeven wat de functies wonen en industrie zijn, mag op deze plekken grond aangevoerd worden tot 3 microgram PFAS/kg ds. Baggerbedrijven mogen baggeren en de bagger op de kant laten liggen. “Want als je de grond op dezelfde plek houdt, dan is het geen probleem. Als je een baggerbedrijf bent en het stroomafwaarts kwijt kan, dan mag dat ook. Want stroomafwaarts zou anders een natuurlijk proces zijn”, aldus Van Veldhoven. _{Lees verder onder de foto}Volgens staatssecretaris Stientje van Veldhoven zijn er ondanks de belemmerende regelgeving zeker nog mogelijkheden om grond te verzetten of te baggeren, alleen zijn veel regels in de branche onbekend. - Foto: ANPPraktijk blijkt lastigHoewel het ministerie zegt dat er best bewegingsruimte is, blijkt dat in de praktijk lastig. Veel grondverzetprojecten staan stil. Het tijdelijke handelingskader betekent dat bij het vervoeren van grond of baggerwerkzaamheden sinds 8 juli grond moet worden onderzocht op PFAS. Laboratoria hebben het door de nieuwe regelgeving aanzienlijk drukker gekregen, waardoor de doorlooptijden zijn opgelopen, soms tot drie weken. Daarnaast brengen de metingen extra kosten met zich mee. Daar komt bij dat de afvoer van grond met PFAS naar grondbanken of naar plaatsen waar het gebruikt zou mogen worden, zeer moeizaam gaat. Ontvangende partijen zijn uit voorzorg huiverig voor deze grond, omdat er nog veel onduidelijk is over de mogelijkheid om de grond te reinigen. Ook bevat veel grond meer dan de maximale norm aan PFAS, waardoor de grond in de praktijk niet van zijn plek komt, omdat niemand het wil ontvangen. Ook hebben veel gemeenten nog geen bodemkwaliteitskaarten.Gevolgen voor landbouw beperktVoor de landbouwpraktijk heeft het handelingskader tot nu toe beperkte gevolgen. In veel gevallen wordt grond niet verplaatst over het bedrijf. Om het risico in te schatten van het verspreiden van bagger over het land bij het uitbaggeren van sloten, heeft het RIVM wel risicogrenzen vastgesteld voor gronden die gebruikt worden voor akkerbouw en veeteelt. Deze risicogrenzen zijn geen normen, maar concentraties PFAS waarop er gezondheidseffecten merkbaar zijn. De risicogrenzen voor bouwland zijn vastgesteld op 109 microgram/kg PFOS en 44 microgram PFOA per kilo, Voor de veeteelt liggen deze met respectievelijk 7,6 en 15 aanzienlijk lager. Dat komt door het cumulatieve effect in dierlijke producten. De gemiddelde concentraties die nu worden gevonden in bagger, namelijk 2,4 microgram/kg PFOS en 0,21 PFOA, liggen ruim onder de risicogrenzen. De kennis over de opname van PFAS door gewassen en dieren is nog beperkt. Voor zover bekend is de blootstelling van de mens aan stoffen uit de PFAS-groep via voedsel laag. Eind dit jaar rondt EFSA een nieuwe onderzoek hiernaar af. Hoe nu verder?In het voorjaar van 2020 wordt nog een aantal onderzoeken afgerond naar onder andere de bio-accumulatie (opstapeling) en de mobiliteit van PFAS. Daarna zal een definitief handelingsperspectief komen. Van Veldhoven zegt in de tussentijd te willen kijken naar ruimte om ervoor te zorgen dat bedrijven in de bouw- en grondverzetbranche aan de slag kunnen waar dat mogelijk is. Ze benadrukt wel dat wetenschap daarbij voor haar de basis is.Wat is PFAS?PFAS, Poly- en perfluoralkylstoffen is een verzamelnaam van chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. PFOS, PFOA en GenX zijn de meest bekende van deze groep stoffen. De stoffen worden onder andere gebruikt voor coatings in textiel, verf, karton of bijvoorbeeld voor anti-aanbaklagen in pannen. In totaal zijn er ongeveer 6.000 varianten van deze stoffen, die sinds de jaren ‘60 worden gebruikt. PFAS wordt wel eens gezien als onverwoestbaar: ze worden veel gebruikt in water- en olieafstotende producten. Ze zijn hitte- en vuurbestendig. PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) werd eerder toegepast in blusschuim dat is gebruikt door luchthavens, brandstofdepots en boorplatforms. PFOA (perfluoroctaanzuur) werd onder andere gebruikt bij de productie van teflon. Doordat PFAS wijdverbreid gebruikt zijn, blijken de stoffen nu op veel plaatsen in de bodem en in oppervlaktewater te zitten. PFOA en PFOS zijn schadelijk voor mens en milieu en breken niet af, waardoor ze ophopen.