‘Pak emissies uit de landbouw Europees aan’

We produceren deels voor Europa. Dit zou een grotere emissieruimte kunnen rechtvaardigen, maar de vraag is of die emissieruimte ons door de andere landen dan ook wordt gegund. Een opinie van Jan Peter Lesschen van Wageningen Environmental Research en andere collega’s van Wageningen UR.Er gebeurt veel in de Nederlandse landbouw. Er is veel te doen over stikstof, terwijl het een paar jaar geleden nog fosfaat was dat voor onrust zorgde. Er wordt volop gesproken over omschakeling naar kringlooplandbouw en het klimaatbeleid komt daar ook nog eens bij. Velen vragen zich af wanneer het een keer klaar is, en of er nog wel een boer overblijft in dit land. Zonder twijfel zullen er boeren blijven, want we kunnen niet zonder voedsel. Wel zonder vliegen en reizen, zoals blijkt in tijden van corona. De landbouw blijft dus, maar er gaat wel veel veranderen in de komende decennia. In onze maatschappij, in onze leefomgeving, in het klimaat en ook in de landbouw.Ook landbouw moet bijdragen aan terugdringen emissies broeikasgassenKlimaatwetIn de vorig jaar aangenomen Klimaatwet heeft Nederland zich gecommitteerd aan het terugdringen van de emissies van broeikasgassen. Dit is onderdeel van de internationale inspanning om de opwarming van de aarde te beperken. Ook landbouw en landgebruik zal hieraan moeten bijdragen, en dan met name de veehouderij als grote bron van broeikasgassen. Dit is een lastige discussie met vele meningen en richtingen. Soms met schijnbaar simpele oplossingen, zoals minder dieren, maar het vraagstuk is complexer dan dat. Het gaat over ons voedsel, over werk, over leefbaarheid, de kwaliteit van het platteland en over een bijdrage aan het verminderen van klimaatverandering. Alles hangt met elkaar samen. Wat zijn dan de opties?Scenariostudie voor KlimaattafelOnlangs is door WUR een scenariostudie uitgevoerd voor de Klimaattafel die meer licht moest werpen op deze vraag. Dit onderzoek is niet bedoeld om aan te geven welke kant het uit moet met exacte toekomstvoorspellingen of vastomlijnde klimaatplannen, maar om informatie aan te dragen waarmee een publieke discussie kan worden gevoerd over mogelijke ontwikkelrichtingen naar een klimaatneutrale landbouw. Aan de hand van scenario’s zijn de effecten van verschillende uitgangspunten en mogelijke ontwikkelrichtingen in samenhang verkend. De uitgangspunten van die scenario’s zijn opgesteld in overleg met beleid, sectorpartijen en milieuorganisaties aan de klimaattafel. Hierbij zijn de klimaat en milieudoelen centraal gesteld en is daarna gekeken hoeveel emissiereductie theoretisch kan worden behaald met maatregelen, en welke omvang van de landbouw mogelijk is binnen de gestelde randvoorwaarden.Scenario‘sVier scenario’s zijn uitgewerkt, waarbij onderscheid is gemaakt naar de ontwikkelrichting van de landbouw (productiegerichte bedrijfsvoering versus natuurinclusieve bedrijfsvoering) en klimaat- en milieudoelen (voorgenomen doelen versus strikte doelen). Voor de productiegerichte scenario’s is aangenomen dat meer ingrijpende technische maatregelen mogelijk zijn dan in de natuurinclusieve scenario’s. De te verwachten effecten van de scenario’s, zowel op het gebied van milieu als economie, zijn zo concreet mogelijk bepaald met behulp van modellen en expertkennis. Hoewel we niet aangeven welke kant het uit moet, geeft de studie wel een aantal inzichten voor de lange termijn:De klimaatopgave is voor de landbouw een enorme opgave, ook in vergelijking met de stikstof- en fosfaatopgave. Er is in de landbouw een grote potentie om broeikasgassen te verminderen, of je nu productiviteit gedreven of natuurinclusief werkt. Er zijn meer oplossingen dan het simpelweg verminderen van dieraantallen, zeker als daar geen wezenlijke verlaging van de consumptie van dierlijke eiwitten mee gepaard gaat.Iedere boer zal aan de slag moeten om emissies te beperken. Gebeurt dit niet, dan betekent dit dat de veestapel kleiner moet worden of land uit landbouwproductie moet worden genomen om binnen de beschikbare emissieruimte te blijven. Samenwerking, solidariteit en regionale oplossingen zijn broodnodig.Verandering van de landbouw is niet per definitie ‘back to local’. Dat mag, maar moet niet. Er zijn op Europese schaal genoeg mogelijkheden om kringlopen te sluiten en te streven naar klimaatneutraliteit. Maar dat moeten we dan samen goed regelen.Europese aanpakTenslotte is duidelijk dat Nederland als onderdeel van het Europese voedselsysteem een belangrijke rol en verantwoordelijkheid heeft in het reduceren van de emissies. Als Nederland zich inspant om dit vraagstuk dan ook Europees op te pakken, blijft er meer (emissie)ruimte voor de landbouw. We produceren deels voor Europa. Dit zou een grotere emissieruimte kunnen rechtvaardigen, maar de vraag is of die emissieruimte ons door de andere landen dan ook wordt gegund. Juist dáárom is het belangrijk dat we uit de schuttersputjes klimmen. Boer en minister, beleidsmaker en belangengroep, natuur en industrie; we moeten het samen doen.Auteurs: Jan Peter Lesschen, Hans Kros, Thalisa Slier (Wageningen Environmental Research), Joan Reijs, Roel Jongeneel, Ana Gonzalez Martinez, Co Daatselaar (Wageningen Economic Research), Theun Vellinga, Marion de Vries, Izak Vermeij (Wageningen Livestock Research) en Jan Verhagen (Wageningen Plant Research).