Observeren om dader staartbijten snel te vinden

Staartbijten kan tot grote problemen leiden in een koppel bio-varkens. Observeren is een oplossing.De meeste vleesvarkens van Louise en Martin Ottenschot in Ambt Delden (Ov.) zijn vandaag buiten de stal te vinden. De varkens laten zich het lekkere najaarszonnetje zichtbaar goed ontvallen zodat er volop rust heerst. De lange staarten van de biologische varkens, een deel in de krul en een deel hangend, vallen goed op. _{Lees verder onder de foto‘s.} Louise (60) en Martin (63) Ottenschot hebben in Ambt Delden (Ov.) 500 biologische vleesvarkens, die ze leveren aan de Groene Weg. Daarnaast hebben ze een bedrijf voor ongediertebestrijding. De gemiddelde daggroei op het bedrijf is 850 gram per varken. In de hele stal zijn ze helemaal gaaf, inclusief vlassig pluimpje. In één afdeling was deze week een bijter actief en daar is wat schade. “Kijk, daar is een beetje aan gekauwd, maar het is alleen maar het puntje”, wijst Martin. Direct na signalering heeft Louise de boosdoener gevonden en die is onmiddellijk uit de groep gehaald.Meerdere staarten in deze afdeling zijn wat rood en het typische pluimpje is bij een deel verdwenen. “We zijn er altijd snel bij, dus behandelen van staarten is niet per se nodig.” Dat is het voordeel van een lange staart vergeleken met een gecoupeerde: er is – letterlijk – nogal wat ruimte voordat het deel in de rug wordt aangetast.Bij signalen van staartbijten moet de dader snel worden gevonden. Daarom observeert Louise tot ze het varken heeft.Meerdere oorzakenIn de reguliere sector wordt sinds enkele jaren kleinschalig met lange staarten geëxperimenteerd. In de biologische varkenshouderij is daar al meer ervaring mee. Ook voor Louise en Martin was het drie jaar geleden een zorgpuntje toen ze overschakelden naar bio. “We hadden het idee dat je toch minder mogelijkheden hebt om bij te sturen als het fout gaat.”Bekend uit de theorie is dat staartbijten meerdere oorzaken kan hebben waarbij de omgeving door stress en/of verveling belangrijke zijn. Ondanks dat varkens in de biologische varkenshouderij standaard meer ruimte en (daardoor) gunstigere omstandigheden hebben, zijn problemen met staartbijten niet uitgesloten. “Op sommige momenten hebben varkens het gewoon in zich.”De staarten in een groep waar een bijter actief is geweest. De staarten zijn wel wat aangetast, maar herstellen vanzelf.Op basis van eigen ervaring hebben ze wel een daderprofiel: het is bijna altijd een gelt en dan een kleiner of ranker type. “Het begint bij ons meestal in de mestperiode vanaf vijf weken tot een week of acht. Dat is blijkbaar hun pubertijd, ze zijn dan onrustiger”, aldus Louise.Daarna keert de rust terug in de groep en vinden ze het allemaal wel best. Martin: “Je merkt dat ook bij het instrooien van vers stro. Jonge biggen vliegen erop af, maar oudere varkens reageren er bijna niet meer op.”Neem de tijd om te kijken wat er in een afdeling gebeurtDe aanpak die hier goed werkt, is er bovenop zitten. Zodra er signalen zijn dat er een staartbijter actief is, pakt Louise een barkruk en spuitbus en gaat ze de varkens observeren. Dat is volgens haar de crux: de tijd nemen om te kijken wat er in een afdeling gebeurt. “Soms een kwartier, soms een uur of langer.” Maar altijd is het resultaat dat ze de dader opspoort. Die gaat vervolgens een weekje apart in de stal met restvarkens en wordt dan daar bij een groep zware varkens geplaatst. “Het bijten is dan afgelopen.”De hokindeling is medebepalend voor het gedrag en de kans op staartbijten. De varkens hebben meer dan voldoende vreetmogelijkheden.Het snel verwijderen van de bijter voorkomt dat andere varkens het negatieve gedrag overnemen. Voor de zekerheid gaat er vaak nog wat extra stro of ander afleidingsmateriaal in de afdeling. Ook een schep zand in het stro doet wonderen.Nagedacht over inrichtingIn de wetenschap dat de omgeving bepalend is voor het succes hebben Louise en Martin ten tijde van de omschakeling goed nagedacht over de inrichting. Zo heeft elke afdeling een royaal ingestrooid binnenhok, een verwarmde dichte vloer, een aparte voerruimte met acht brijbakken voor 47 varkens en een buitenruimte met veel roosters. Een uitbreiding met vier afdelingen is in voorbereiding en daar zullen ze dezelfde indeling hanteren.De kunststof spin is één van de types afleidingsmateriaal. Ze nemen het speeltje mee naar binnen en buiten.De varkens houden het hok meestal goed schoon, maar elke dag halen Louise en Martin nog wel drie kruiwagens aan nat stro uit de schuur. “Zonder uitmesten gaat niet. Maar het valt ons zeker niet tegen hoe het gaat.” Het uitmesten en de controle van de varkens doen ze alleen in de ochtend; de rest van de dag is het complete rust in de stallen. “We gaan alleen de stallen in als we iets geks horen of zien.”Met ongediertebestrijding als tweede tak is het geen verrassing dat muizen en ratten hier geen kans krijgenEen goede hygiëne is volgens de ondernemers een andere belangrijke omgevingsfactor. Elke afdeling wordt nadat de laatste varkens zijn vertrokken uitgespoten en mag twee tot drie weken opdrogen. Dat houdt de ziektedruk laag.Met een tweede tak als ongediertebestrijding mag het geen verrassing zijn dat muizen en ratten hier geen kansen krijgen. Ook vliegenoverlast wordt direct de kop ingedrukt.Een staartbijter gaat een week apart in de stal met restvarkens. Daarna komt die bij een groep zwaardere varkens.Verder doen Louise en Martin er alles aan om te voorkomen dat de varkens zich vervelen. Naast een royaal aanbod aan stro hangen er meerdere speeltjes in een hok, zoals kettingen en houten blokken. Een opvallende is een kunststof spin, die de varkens al spelend mee naar binnen en buiten nemen. Mocht er toch wat stress of agressie zijn, dan gooien de ondernemers een paar wilgentakken in het hok. “Dat geeft extra afleiding en het is bekend dat er stofjes inzitten die ontstekingsremmend werken.”