‘Neem de energielandschapspijn serieus’

Energieproductie zette vroeger een stempel op landschappen. Energietransitie gaat dat opnieuw doen.Er wordt wel beweerd dat het Nederlandse landschap is gevormd door ons gevecht tegen (en met) het water. Maar dat is een halve waarheid. We weten allemaal dat de strijd tegen het water heeft geresulteerd in terpen, zeedijken, rivierdijken met uiterwaarden, droogmakerijen met windmolens, de Afsluitdijk, drie Flevopolders en de Deltawerken. Water werd bovendien steeds meer gebruikt als vaarweg en dat resulteerde in een groot aantal kanalen, havens, kades en sluizen. Zonder het gevecht tegen en met het water had ons landschap er heel anders uitgezien.Sinds de jaren '70 groeit de vraag naar vernieuwbare energie en ook deze transitie is zichtbaar in het landschap. Denk bijvoorbeeld aan windmolens.Voedsel en energieEr zijn nog twee andere andere factoren die een grote stempel op ons landschap hebben gedrukt: de toenemende vraag naar voedsel en die naar energie. De landbouw leverde voedsel en energiewinning begon ooit met het kappen van bomen voor timmer- en brandhout. Later werden hoogveen en laagveen ontwaterd voor turfwinning, die tot 1984 is doorgegaan.Dat creëerde nieuwe veenweideplassen en de karakteristieke landschappen van de Veenkoloniën. Windmolens werden niet alleen gebruikt om water op te pompen, maar ook om graan te malen en hout te zagen. Zonder de groeiende vraag naar energie had ons landschap er compleet anders uitgezienPaarden leverden de trekkracht voor verkeer, vervoer en landbouwwerktuigen. Daartoe moest een aanmerkelijk deel van het landbouwareaal worden gebruikt voor de teelt van haver en ander voer.Toen na 1900 de eerste kolenmijnen werden geopend, werden naaldbossen aangeplant die de rechte stammen leverden waarmee mijnschachten konden worden gestut.In Limburg ontstonden steeds hogere bergen mijnafval. Langs de grote rivieren en de kust verschenen kolencentrales met koeltorens en in het noorden gasstations. Op zee verrezen boorplatforms en op het land kriskras hoogspanningslijnen. Kortom, zonder de groeiende vraag naar energie had ons landschap er compleet anders uitgezien. Transitie zichtbaarSinds de jaren ‘70 groeit de vraag naar vernieuwbare energie en ook deze transitie is al zichtbaar in het landschap. Denk aan de nieuwe generatie windmolens op land en op zee. Of bijvoorbeeld aan zonnepanelen op daken en sinds kort ook op landbouwgrond.Op heel wat plekken staan mestvergisters. Plaatselijk worden energiegewassen geteeld, zoals koolzaad en wilgen. Daarnaast voorziet het klimaatakkoord in aanplant van nieuwe bossen. Kolencentrales schakelen stapsgewijs over op biomassa en dat creëert een nieuwe vraag naar hout en houtsnippers.Boeren doen er verstandig aan de nieuwe landschapspijn serieus te nemenHet is één van de redenen waarom Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten juist bossen kappen. Boskap, biomassacentrales, windmolens en zonneweiden: ze roepen allemaal protest op. Dus ja, boeren kunnen bij de energietransitie een deel van de oplossing zijn, maar dan doen ze er wel verstandig aan de nieuwe landschapspijn serieus te nemen.