Minder bewerken maakt bodem klimaatbestendig

Een teeltsysteem met minder intensieve grondbewerking is minder gevoelig voor extreme weersomstandigheden. Een goed functionerend bodemleven speelt daar een belangrijke rol in.Een landbouwsysteem met een gereduceerde grondbewerking is in potentie beter bestand tegen een veranderend klimaat dan een conventioneel systeem waarbij de grond jaarlijks geploegd wordt. Dat zei WUR-onderzoeker Derk van Balen in december op het Boerderij-congres Grond om te Boeren. Een gereduceerde grondbewerking is meer dan niet-ploegen (niet-kerende grondbewerking, NKG), de grond intensief woelen is volgens Van Balen bijna net zo verstorend voor het bodemleven als ploegen. RustgewassenEen volgende stap naar een weerbaardere bodem is het jaarrond bedekt houden van de grond, en een vruchtwisseling met voldoende rustgewassen. Van Balen spreekt dan over een bodemconserverend systeem. Een belangrijk voordeel is dat het bodemerosie tegengaat. Daarbij gaat het niet alleen om stuiven of afspoelen van hellingen, maar ook om slemp waardoor poriën dichtspoelen. Dit laatste is ook een deel van de verklaring waarom de waterinfiltratiesnelheid bij een gereduceerde grondbewerking veel hoger is dan wanneer de grond geploegd wordt. Het andere deel van de verklaring is dat door de grond niet diep te bewerken de natuurlijke poriën in de bodem in stand blijven, zodat overtollig water snel weg kan naar de ondergrond. In een ploegsysteem functioneert de bouwvoor volgens Van Balen meer als een spons. Deze kan wel wat opvangen, maar als die vol is, blijft het water alsnog op het land staan._{Lees verder onder de foto.}Klepelen van een groenbemester na de winter. Het is in een NKG-systeem nog een uitdaging om voor fijnzadige gewassen een goed zaaibed te maken. - Foto: Peter RoekOrganische stof in de bovengrondOnderzoek uitgevoerd in het onderzoeksproject Basis van Wageningen UR op de proeftuin voor Agro-ecologie en Technologie in Lelystad (Fl.) laat ook zien dat de aggregaatstabiliteit op zavel en kleigrond door een actiever bodemleven en meer organische stof in de bovengrond hoger wordt bij een gereduceerde grondbewerking. De grond wordt dan minder gevoelig voor oppervlakkige en interne slemp. Ook grotere bodemaggregaten blijven in stand waardoor de grond een grotere draagkracht krijgt.Het onderzoek laat ook zien dat het gehalte organische stof in de laag van 0 tot 30 centimeter bij een gereduceerde grondbewerking in 7 jaar met 0,2 procentpunt steeg ten opzichte van het ploegsysteem. Aanvankelijk steeg de hoeveelheid organische stof vooral in de toplaag. De laatste jaren zien de onderzoekers dat ook onderin de bouwvoor het gehalte organische stof stijgt. Van Balen verklaart dat uit het zeer actieve bodemleven. Met de opbouw van organische stof wordt ook extra stikstof in de bodem vastgelegd. In de tien jaar dat het project loopt, is gemiddeld 50 kilo per hectare extra stikstof vastgelegd. De bemesting van de systemen is altijd gelijk gehouden. Ook is de afvoer met de producten gelijk geweest.Geen hogere opbrengstenOndanks alle positieve effecten op de bodem worden er gemiddeld genomen geen hogere opbrengsten gehaald. Dat wordt vooral veroorzaakt door opbrengsten van de uien en peen. Een zaaibed maken voor deze fijnzadige gewassen is nog een uitdaging. Komend seizoen wordt daarom onderzocht of ondiepploegen met een ecoploeg betere resultaten oplevert. Ecoploegen combineert de voordelen van het minder verstoren van het bodemleven met het onderwerken van gewasresten en onkruid.Potentie gereduceerde grondbewerkingVoordelen
► Minder erosie en stuiven
► Bescherming toplaag
► Meer bodembiodiversiteit
► Meer bovengrondse biodiversiteit
► Meer doorlopende bioporiën
► Hogere aggregaatstabiliteit
► Hoger gehalte organische stof
► Meer/langer groenbemesters (klei)
► Lagere kosten/minder brandstof
► Hogere draagkracht
Risico’s
► Meer onkruid
► Slechter zaaibed
► Hogere ziektedruk
► Dip in opbrengst