Milieudruk

In Portugal gebruiken ze minder gewasbeschermingsmiddelen per hectare, en wij minder per kilo.Ik heb een paar dagen college gegeven in Portugal, op de universiteit van Lissabon, op uitnodiging van mijn collega professor Firmino. Zij geeft daar aan geografiestudenten onderwijs in duurzame plattelandsontwikkeling, en het leek haar wel nuttig dat er ook eens iemand met een heel andere achtergrond onderwijs kwam geven. Dankzij het Europese Erasmus-programma is er geld voor een dergelijke uitwisseling. Ik had er wel zin in, om deze tijd van het jaar is het daar goed toeven, dacht ik. Het valt nogal tegen, gisteren was het 13 graden, en vandaag nauwelijks warmer.
De Portugese landbouw heeft grote moeite de ontwikkelingen in Europa bij te sloffen. De productiviteit en de bedrijfsontwikkeling blijven achter, en een deel van het landsbouwareaal raakt buiten productie. Mijn collega Firmino ziet geen mogelijkheden voor grootschalige modernisering. Ze hoopt dat kleinschalige productie voor groepen consumenten die willen betalen voor hoogwaardige producten een alternatief biedt. De studenten denken dat die manier van produceren ook het milieuvriendelijkst is. Ik heb geprobeerd ze te laten zien dat je daar vragen bij kunt stellen. Per hectare produceert de Nederlandse land- en tuinbouw bijna zes keer zoveel als de Portugese. Volgens internationale statistieken gebruiken we bijna twee keer zoveel gewasbeschermingsmiddelen per hectare als Portugal. Als je de statistieken wat nauwkeuriger bekijkt, is het verschil nog een stuk kleiner. Per kilo eindproduct gebruiken we dus maar een derde van de hoeveelheid van Portugal.
Daar komt bij dat de milieubelasting van de Nederlandse land- en tuinbouw snel aan het verbeteren is. Vrijwel alle gegevens laten zien dat de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen die in het milieu komt, en de hoeveelheid fosfaat en nitraat die vrijkomt, in tien jaar minstens gehalveerd is. Dat is Portugal niet gelukt. Tegelijkertijd is de milieudruk per hectare in Nederland nog altijd groter dan in Portugal.
U begrijpt dat ik de studenten in verwarring heb achtergelaten. Wat is belangrijker, de milieudruk per eenheid eindproduct of die per hectare? Wie hecht aan de kwaliteit van grondwater of aan de biodiversiteit van landbouwgrond is meer gespitst op de vervuiling per hectare. Maar wie de wereldbevolking wil voeden met zo weinig mogelijk negatieve effecten denkt meer per eenheid eindproduct. Wie het weet, mag het zeggen. Na de colleges waren de Portugese studenten niet meer zo zeker of kleinschaligheid wel zo schoon is. Wel waren ze er nog steeds van overtuigd dat concentreren op streekproducten voor consumenten die ervoor willen betalen, de beste uitweg voor de Portugese landbouw is. Ook op dat punt heb ik mijn twijfels, maar je moet niet altijd kritisch willen zijn. Dan hoef ik nooit weer te komen.