Mestboetes hakken erin, vooral in De Peel

Met name melkveehouders kregen vorig jaar grote mestboetes. De complexe mestwetgeving en strikte eisen voor derogatie tikken bij een kleine overtreding hard door. In een aantal gebieden, waaronder De Peel, liggen veehouders helemaal onder een vergrootglas.Rundveebedrijven in De Peel hebben vorig jaar bijna € 2,5 miljoen aan boetes opgelegd gekregen. Dit blijkt uit de onlangs verschenen rapportage over het Nederlandse mestbeleid in 2019. Ook in andere delen van het land en in andere sectoren is er beboet, maar de hoge boetes voor rundveehouders in De Peel springen er duidelijk uit. Zeker gezien het totale boetebedrag voor Nederlandse rundveehouderij vorig jaar van ruim € 3 miljoen.Onder het vergrootglasSinds de ophef rondom de mestfraude enkele jaren geleden controleert de overheid risicogericht. De focus ligt daarbij op gebieden en bedrijven waar de kans voor overtredingen het grootst worden inschat. In 2019 is gekozen voor bedrijven in de Peel, de Gelderse Vallei en Twente, en in de keten op intermediairs en covergisters. Het zijn gebieden met een hoge mestdruk en met veel intensieve varkens- en melkveebedrijven. Daarom verwacht de overheid in deze gebieden meer kans op fraude, In die zin is het niet vreemd dat een gebied als De Peel onder het vergrootglas ligt.Forse boetes bij overtreding MeststoffenwetBedrijven die te veel mest produceren krijgen te maken met forse boetes. Dit zijn de boetebedragen bij overschrijding van:
> Gebruikersnorm dierlijke mest: € 7 per kilo stikstof.
> Gebruiksnorm stikstof: € 7 per kilo stikstof en € 3,50 per kilo als ook niet wordt voldaan de gebruiksnorm dierlijke mest.
> Gebruiksnorm fosfaat: € 11 per kilo fosfaat en € 5,50 per kilo als ook niet wordt voldaan aan de gebruiksnorm dierlijke mest.
> Afvoer mest: € 7 per kilo stikstof en € 11 per kilo fosfaat waarvoor geen bewijs is van afvoer.Overtredingen vallen meeHet aantal overtredingen bij de fysieke controles valt echter wel mee; in De Peel werd in 16% van de gevallen een overtreding geconstateerd; in de rest van het land lag dat percentage tussen 19 en 20% (zie tabel 1). Wel zijn op rundveebedrijven zeer hoge boetes uitgedeeld van gemiddeld circa € 27.700 per bedrijf (zie tabel 2). Een deel van deze boetes zal nog wel naar beneden worden bijgesteld na de gang naar de rechtbank.Overigens is een deel van de opgelegde boetes afgelopen jaren verlaagd of vervallen vanwege een uitspraak door het College van Beroep voor het bedrijfsleven in december 2018. Dat had te maken met het in acht nemen van onnauwkeurigheidsmarges._{Lees verder onder tabel}Stapeling van wetgevingMelkveebedrijven krijgen hoge boetes omdat er veel mis kan gaan, zegt Toon van der Putten, adviseur bij Optimus mineraal, een adviesbureau dat mestwetgeving als core business heeft. Er zijn meerdere redenen waarom er juist bij melkveehouders veel mis kan gaan. Van der Putten: “Niet alleen door de stapeling van wetgeving zoals gebruiksnormen, verwerkingsplicht en verantwoorde groei melkveehouderij, maar ook door de koppeling van veehouderij aan (landbouw)grond.” Zo kan er onduidelijkheid zijn over de status en gebruiksnormen van natuurgrond en is een foutje zo gemaakt. Daarbij merkt hij op dat de focus bij controle door de overheid sterk op individuele bedrijven ligt. “Een paar jaar geleden was de mestketen in beeld, nu de veehouderijbedrijven en dan vooral derogatiebedrijven.” Van der Putten constateert dat boetes soms oplopen tot enkele tonnen per bedrijf.In de meeste gevallen gaat het om ‘fouten’ waarvan de veehouder zich niet bewust wasVeruit de meeste boetes hebben volgens zijn adviesbureau te maken met drie onderwerpen: Afkeuren van de berekening van de bedrijfsspecifieke excretie (BEX), afkeuren van percelen voor gebruiksnormen en waardering van de gehalten in de voorraad dierlijke mest die aanwezig is op het einde van het jaar. “Deze drie zijn in zeker 90% van de gevallen de oorzaak van hoge boetes voor het niet voldoen aan de gebruiksnormen of de verwerkingsplicht op melkveebedrijven.” Soms wordt bewust het randje opgezocht, maar in de meeste gevallen gaat het om ‘fouten’ waarvan de veehouder zich niet bewust was.Kleine overschrijdingHet probleem is dat een kleine overschrijding van de normen voor derogatiebedrijven direct tot grote boetebedragen leidt. Alleen het intrekken van derogatie, omdat er maar 79% grasland is geteld terwijl dat 80% moet zijn, of de voorraden mest anders worden gewaardeerd, kan leiden tot een hoge boete. Dit kost een bedrijf met 50 hectare in het zuiden van het land bijvoorbeeld 60 kilo stikstof per hectare x 50 hectare x € 7 per kilo stikstof = € 21.000. “Omdat er sprake is van wettelijk vastgestelde boetebedragen per kilogram overschrijding, gaat het dan al snel om hele hoge bedragen.”_{Lees verder onder foto}Juist op melkveebedrijven zijn mestboetes hoog, door stapeling van wetgeving en de koppeling van veehouderij aan (landbouw)grond. - Foto: Hans PrinsenOp twee manierenControle van bedrijven gebeurt op twee manieren. RVO.nl doet zelf administratieve controles op basis van de door de ondernemer ingestuurde registraties. De gegevens die niet bekend zijn bij RVO.nl worden dan opgevraagd bij betrokkene. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) doet de fysieke controles, deels op verzoek van RVO.nl. Bij die laatste controle zijn niet alleen de ingevulde registraties het uitgangspunt, maar worden ook de bedrijfsadministratie en de situatie op het bedrijf bekeken.Volgens uitleg van de NVWA worden samen met RVO.nl, op basis van de ingediende registraties, selecties van bedrijven gemaakt op basis van overschrijding van de normen of andere afwijkingen of inconsistenties in die registraties. Tijdens een inspectie wordt de feitelijke situatie op het bedrijf en de bedrijfsadministraties vergeleken met de ingediende registraties en de regelgeving.Ik hoor ook best vaak dat mensen vervelend benaderd zijn, dat ze het gevoel hebben als crimineel te worden weggezetBij afwijkingen stelt de NVWA een rapport van bevindingen op en stuurt dit meestal naar RVO.nl voor bestuursrechtelijke afdoening. Voor de veehouder begint dan een traject wat uiteindelijk kan eindigen met een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (zie kader). Minder vaak gebeurt dat er een proces-verbaal wordt opgemaakt voor het Openbaar Ministerie (OM) voor een strafrechtelijke afdoening. In zo’n geval kan het OM besluiten de zaak voor te leggen aan de economische strafrechter.Verplicht meewerkenDat is de situatie op papier. In de praktijk heeft een fysieke inspectie een grote impact, is de ervaring van Nico Bouwman. Als advocaat is hij gespecialiseerd in de mestwetgeving en de gang naar de rechter. “Het hangt natuurlijk sterk van de persoon en de situatie af, maar het kan zeker intimiderend zijn voor de veehouder. Ik hoor ook best vaak dat mensen vervelend benaderd zijn, dat ze het gevoel hebben als crimineel te worden weggezet. In de meeste gevallen zijn inspecteurs wel professioneel is mijn ervaring, maar het kan heel dreigend en vervelend overkomen.”Een inspecteur heeft de controle voorbereid en zal tijdens een bezoek documenten uit de mestboekhouding opvragen. Een veehouder is verplicht daaraan mee te werken, maar Bouwman adviseert om ze niet wijzer te maken dan ze zijn. “Te veel informatie kan ook weer reden zijn om door te vragen of door te zoeken.” Ook raadt hij ondernemers aan om zoveel mogelijk antwoorden schriftelijk door te geven, zodat er zo min mogelijk op mondelinge verklaringen wordt gebaseerd. Bij schriftelijke beantwoording van vragen is er meer tijd om dingen rustig uit te zoeken en met eventuele deskundigen te overleggen.Hoge emotionele drukHet is volgens Bouwman altijd goed om met een onafhankelijk adviseur of advocaat over de situatie te praten die niet eerder betrokken was bij de mestboekhouding, al is het alleen maar om het verhaal over de controle kwijt te zijn. Hoe eerder dat gesprek plaatsvindt, hoe beter. Hij raadt in ieder geval ten strengste af om te emotioneel te zijn richting inspecteurs, RVO.nl of de rechter. “Die doen hun werk en het zal de zaak niet helpen.” De emotionele druk kan met name hoog zijn wanneer mensen overtuigd zijn van hun eigen onschuld, maar niet direct gelijk krijgen van de overheid. “Onlangs stond ik een veehouder bij die niets fout had gedaan, maar wel ruim € 40.000 boete aangezegd kreeg vanwege onduidelijkheid rondom gebruik van diercodes. Hij moest twee jaar wachten op de uitslag. Gelukkig is de boete toen niet opgelegd, maar zo’n lang traject hakt er wel in.”Schakel tijdig advies in bij aspecten rondom de mestboekhoudingBouwman zegt dat de combinatie van een complexe materie en gestapelde wetgeving het feitelijk voor alle partijen (veehouder, NVWA-inspecteur, RVO.nl en rechter) lastig maakt. Het biedt echter ook kansen. “Hulp van een specialist op dit gebied kan in het verweer naar RVO.nl of later in de rechtbank goed onderbouwd echt wel tot andere uitkomsten leiden.” Het kan leiden tot lagere boetes of zelfs wegvallen daarvan, zeker als de overtreding onbewust is gemaakt en/of de boete niet proportioneel blijkt te zijn. Daarvoor is het soms nodig om de hele berekening goed onderbouwd te reconstrueren. De werkwijze en ervaring van de betreffende inspecteur maken soms het verschil in kansen, is zijn ervaring.Bewust geen derogatieVolgens kenners van de regio en de sector drukken de controles en de boetes vooral op een deel van bedrijven en straalt het niet perse af op het gebied als De Peel. Daarbij speelt mee dat de meeste bedrijven het ook niet aan de grote klok hangen als ze een forse boete hebben gehad. Marcel van den Tillaart komt als bedrijfsadviseur melkveehouderij van accountants- en adviesbureau Flynth op veel van deze bedrijven. “Veehouders zijn wel gewend aan controles, ook in dit gebied. Het is wel de hoogte van de boete die deze mestcontroles zo ingrijpend maken.” De psychische druk en impact op de economische situatie gaan dan hand in hand is zijn ervaring.Van overtreding tot beroep bij het CBb> Er vindt een administratieve controle plaats door RVO.nl of een fysieke controle door de NVWA. In dat laatste geval legt de inspecteur zijn bevindingen voor aan RVO.nl.
> RVO.nl stuurt een brief met daarin de geconstateerde overtreding en dat ze voornemens zijn een bestuurlijke boete op te leggen.
> De ondernemer kan binnen twee weken zijn zienswijze hierop indienen.
> RVO.nl beslist en als de situatie niet verandert, krijgt de veehouder een acceptgiro in de bus.
> De ondernemer kan tegen de opgelegde boete bezwaar maken.
> RVO.nl stuurt een beslissing op dit bezwaar.
> Op basis van deze beslissing kan de ondernemer kan beroep instellen bij de rechtbank.
> Rechtbank doet uitspraak.
> Tot slot is een gang naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) mogelijk als zijnde de hoogste rechterlijke macht.
> In theorie is een gang naar het Europese Hof mogelijk, maar in de praktijk is het CBb de laatste mogelijkheid die een ondernemer heeft.Tijdig advies inschakelenGezien de sterke focus op mestfraude sinds enkele jaren en het grote aandeel derogatiebedrijven in deze regio, begrijpt Van den Tillaart dat De Peel onder een vergrootglas ligt. “Maar voor veehouders maakt vooral het feit dat ze aan derogatie meedoen dat ze op hun hoede zijn.” Hij zegt ondernemers te kennen die gemakkelijk in aanmerking komen voor derogatie, maar er bewust niet voor kiezen, om stress en risico’s rondom boetes te voorkomen. “Ze nemen dan bewust het financiële verlies.”Van den Tillaart ziet verschillende redenen voor mestboetes, soms door stomme fouten, soms doordat bewust het randje is opgezocht maar ook doordat RVO.nl een getal niet accepteert dat wel degelijk klopt, zoals een afwijkend mestmonster. Hoe minder eigen schuld, hoe groter de onrust is zijn ervaring. “Mensen voelen zich ten onrechte als crimineel weggezet.” Hij wil veehouders nog meegeven om tijdig advies in te schakelen bij aspecten rondom de mestboekhouding. “Dat kan veel stress en boetes besparen.”