‘Mestbeleid heeft te weinig marge’

Mest- en bodemdeskundige Oene Oenema is redelijk positief over de resultaten van het mestbeleid in de afgelopen decennia. Hij waarschuwt voor te ambitieuze doelen die het draagvlak ondermijnen.Het Nederlandse mestbeleid heeft al veel verbetering gebracht in de afgelopen decennia. De gehaltes nitraat en fosfaat in grond- en oppervlaktewater zijn over de gehele linie gedaald. De doelen zijn echter nog niet overal behaald. Het is daarbij de vraag of doelen voor nitraat- en fosfaatgehaltes wel haalbaar zijn op korte termijn. Dat zegt prof. dr. Oene Oenema in de week dat hij afscheid neemt als hoogleraar Nutriëntenmanagement en Bodemvruchtbaarheid aan Wageningen UR. Hij blijft voorlopig aan als voorzitter van de commissie Deskundigen Meststoffenwet die de regering van wetenschappelijk onderbouwde adviezen voorziet voor het mestbeleid._{Lees verder onder de foto.}Oene Oenema - Foto: OenemaHoe staat het mestbeleid er voor in Nederland?“Er is veel ten goede gekeerd en het beleid heeft veel voor elkaar gekregen in de afgelopen decennia. Toch zie je ook dat niet alle doelen al gehaald zijn en dat door alle wijzigingen en aanscherpingen het draagvlak is afgenomen. Dat is zorgelijk en maakt de herbezinning door minister Schouten die nu bezig is hard nodig. Maar wat mij betreft, is het glas zeker halfvol.”Welke doelen zijn niet gehaald dan?“Nitraatgehaltes in grondwater zitten nog niet overal onder de vereiste 50 milligram per liter. De niveaus nitraat en fosfaat in het oppervlaktewater zijn nog steeds op meerdere plaatsen te hoog. En wat ammoniak betreft, is een oplossing wel veel lastiger geworden nu het stikstofbeleid via het PAS onderuit is gehaald door de hoogste rechter in Nederland.”De grondwaterkwaliteit voldoet gemiddeld toch ruim aan de norm?“Ja, als je het hebt over het gemiddelde nitraatgehalte in grondwater in Nederland wel. Maar middelen over het hele land mag nu eenmaal niet. Als je dat zou doen met inkomen zou er ook geen armoede zijn. De vraag is echter of de doelen wel op korte termijn haalbaar zijn. Incidentele invloeden hebben een forse invloed. Denk aan de extreme droogte van afgelopen jaar. Ook extreme regenval kan de resultaten van uitspoeling sterk verstoren. De doelen in het mestbeleid zijn nu eenmaal politieke afspraken waarbij in zekere mate rekening is gehouden met regionale verschillen. Maar er is niet altijd rekening gehouden met haalbaarheid wat tijd betreft.”_{Lees verder onder de foto.}Grondwater beschermingsgebied - Foto: Hans PrinsenBoeren roepen dat de doelen steeds weer scherper gesteld worden. Er is her en der frustratie merkbaar over het mestbeleid.“De milieudoelen zijn niet aangescherpt, maar de maatregelen om die doelen te halen. Het blijkt lastig om die doelen te halen in de huidige landbouw. Dat besef dringt steeds meer door bij beleidsmakers. Ambitieuze doelen zijn op zich goed, maar kunnen ook gaan frustreren. Zeker als blijkt dat het doel niet binnen de gestelde termijn haalbaar is. Tegelijkertijd is er nog steeds laaghangend fruit dat geplukt kan worden. Denk aan mestfraude, dat is ook een belangrijke frustratie bij bedrijven die zich wel aan de regels houden. Meer nagewassen kan ook nog winst opleveren voor het beperken van de uitspoeling van mineralen. Bij ammoniak zullen we nog goed moeten kijken naar de emissies uit stallen en via toediening van mest. Bijvoorbeeld aanwending met water en nog preciezer en zorgvuldiger bemesten. Technisch gezien is er nog tal van mogelijkheden.”Is dat genoeg?“Waarschijnlijk niet. Wat ons opbreekt, is het gebrek aan marge voor tegenvallers. Marges inbouwen, gebeurt nauwelijks, kijk naar de discussie over de fosfaat- en stikstofplafonds. Dat komt door politieke druk als gevolg van allerlei wensen vanuit de diverse sectoren. Als er wat meer ruimte is voor tegenvallers in de mestproductie van de veestapel bijvoorbeeld zou er minder discussie zijn over kleine overschrijdingen.”Rol in mestbeleid nog niet uitgespeeldProfessor Dr. Ir. Oene Oenema, mest- en Bodemdeskundige van Wageningen UR en voorzitter van het College van Deskundigen Meststoffenwet - Foto: Herbert WiggermanOene Oenema (66) houdt zich als onderzoeker en hoogleraar bij Wageningen UR al meer dan 30 jaar bezig met bodemvruchtbaarheid, nutriëntenbeheer, landbouw en milieu en broeikasgassen. Hij is tevens voorzitter van de commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) en in die hoedanigheid adviseur van onder meer het ministerie van LNV over de wetenschappelijke onderbouwing van het mest- en ammoniakbeleid. CDM adviseert onder meer over normen en forfaits die boeren moeten hanteren voor mestregelgeving. Sinds 2014 is Oenema gasthoogleraar aan de Chinese Academy of Sciences en was tot voor kort voorzitter van het EU Nitrogen Expert Panel.Hoe staat Nederland erop in Brussel?“Op zich prima, maar dat verschilt wel per onderwerp. Er is een zekere bewondering voor de landbouwkundige en milieuprestaties. Tegelijkertijd bestaat ook wel enige twijfel over de bereidheid van Nederland om door te pakken, zeker als het gaat om mestproductie en beperking van groei. Vanuit de commissie wordt kritisch gekeken naar de invulling van de Nitraatrichtlijn en de derogatie, heb ik ervaren. Daar is wel enige politieke druk nodig geweest om nieuw beleid geaccepteerd te krijgen.”Er wordt nogal wat onderzocht over het Nederlandse mestbeleid en de onderbouwing daarvan. Helpt dat in Brussel?“Dat staat als een paal boven water. Met een goed verhaal gaan ze wel luisteren in Brussel. Politieke druk werkt misschien 1 keer of zelfs 2 keer. Maar dan houdt het echt wel op. Dan komt het er wel op aan dat er een goede onderbouwing is van behaalde resultaten en voor goedkeuring van nieuw beleid. Dat merk je nu weer bij het stikstofbeleid. Brussel kijkt uiterst kritisch naar nieuw beleid dat het PAS moet repareren. Onderbouwing is ook op dat vlak cruciaal.”