Mest blijft groot zorgpunt in varkenshouderij

2016 gaat de boeken in als het jaar van herstel. Mest blijft ook in 2017 een punt van zorg.Na de diepe crisis in 2015 zijn de varkensprijzen in de loop van het jaar 2016 fors gestegen, met in het kielzog de biggenprijzen. Eén factor was daarbij bepalend: de forse toename van de vleesexport naar China. Daardoor lag de voerwinst een stuk boven het meerjarig gemiddelde. Overigens nam de afzet naar het hele Verre Oosten toe. Het wegvallen van de Russische afzet is volledig gecompenseerd, blijkt uit cijfers van de EU. Typerend is verder dat de melkveehouderij maatschappelijk en politiek onder vuur ligt, waardoor de varkenshouderij in de luwte kan opereren.China verhoogt ook de productieIn 2017 blijft China een belangrijke afnemer van het mondiale varkensvlees, maar gaat het ook zelf de productie verhogen. Door de gekrompen zeugenstapel kunnen varkensprijzen in de eerste helft van 2017 op een hoog niveau blijven. In de tweede helft van het jaar neemt het risico op een prijsdaling toe als de productie stijgt en/of de afzet naar Azië onder druk komt. Dat wordt versterkt door de daling van het Britse pond en toenemende concurrentie met varkensvlees uit Noord-Amerika.Bij vleesvarkenshouders is het ‘China-effect’ veel minder groot dan bij zeugenhouders. Sterker: de voerwinsten liggen nauwelijks boven het meerjarig gemiddelde. Dat komt omdat de biggenprijs relatief hard is gestegen en op een hoog niveau bleef.Het verschil tussen zeugen en vleesvarkens is groot, maar Wilbert Hilkens, voormalig sectormanager varkenshouderij bij ABN Amro en sinds kort zelfstandig kennisadviseur ketenproductie (Voordekost), benadrukt dat bij zeugenhouders de diepste economische gaten zijn geslagen.Het sectorplan Vitale Varkenshouderij moet in 2017 verder vorm krijgen. Ondanks de betere prijzen is versterken van de varkensketen noodzakelijk. Foto: Ton Kastermans FotografieLagere voerkostenDe belangrijke kostenpost voer daalde vorig jaar: vleesvarkensvoer noteert bij WER (Wageningen Economic Research, voorheen LEI) tot en met november circa € 1,50 lager dan in dezelfde periode in 2015. Voor de komende maanden wordt wel een lichte prijsverhoging verwacht, maar geen prijsexplosie. Gebruik van bijproducten, met name losse grondstoffen, zet door. Bedrijven die het goed in de vingers hebben realiseren een plus, maar vooral kennis en inzicht in de bedrijfsprocessen helpen de technische en economische resultaten, ziet Erik van der Hijden, directeur van Farmadvies. Ondanks steeds meer ervaring is 2016 niet het jaar geworden van de grote doorbraak van fermentatie. Belangstelling blijft beperkt en er zijn geen signalen dat dat in 2017 wel het geval gaat zijn.Klik op de rode iconen voor meer informatie.Voerwinst van € 83 per vleesvarkenFarmadvies rekent in 2016 met een voerwinst van € 697 per zeug en € 83 per vleesvarken. In 2015 was dat respectievelijk € 400 en € 68. Terugkijkend is Van der Hijden wel wat verrast door deze cijfers. “De sterke stijging van de voerwinsten bij de zeugen hadden we niet voorzien.”Van der Hijden ziet bij alle categorieën bedrijven een goed jaar, maar hij noemt het opvallend dat vooral de grote zeugenbedrijven, vanaf pakweg 1.000 zeugen, relatief minder profiteren. “Bij een deel van die bedrijven blijven de technische resultaten achter, terwijl de meerprijs die ze voor de biggen realiseerden, is gekrompen.” Deze bedrijven haalden hun groeikracht uit de hogere prijzen, met name op de Duitse markt, en veel minder uit de stal. Hij verwacht dat deze trend in 2017 doorzet. Dat betekent dat juist grote bedrijven met personeel harder moeten investeren in technische vooruitgang. Dat kan een ander management vragen en hogere eisen stellen aan personeel.‘Huidige ketens ontwikkelen door en nieuwe ketens ontstaan’.Aandacht voor produceren in ketensBij vleesvarkens ziet Van der Hijden dat de betere bedrijven het steeds beter doen. “Bedrijven die goed presteren in een concept, óók Beter Leven of beren mesten, realiseren structureel hogere cijfers.”Hilkens van ABN Amro verwacht dat de aandacht voor het produceren in concepten en ketens in 2017 verder doorzet. Het kent geen begin- en eindtijd, maar dit jaar worden weer stappen gezet, verwacht hij. Hij ziet dat de tijd rijp is en varkenshouders de noodzaak steeds meer beseffen. Ook het sectorplan Vitale Varkenshouderij sluit daarbij aan. “Huidige ketens ontwikkelen door en nieuwe ketens ontstaan. Daarbij werken groepen varkenshouders op een slimme manier samen qua productie en afzet.”Klik op de rode iconen voor meer informatie.Varkensrechten fors duurderDe goede voerwinsten worden deels tenietgedaan door hogere kosten voor mestafzet en lease van rechten. Door de fosfaatdiscussie zijn de varkensrechten in 2016 fors duurder geworden; van circa € 60 stegen ze tot boven € 100. Ook de leasekosten namen toe van amper € 5 naar € 9 per recht. In de loop van het jaar is wel een daling ingezet, maar de hogere kosten werken op een deel van de bedrijven wel door in het nettoresultaat.Mestkosten structureel probleemEen structureel probleem van de sector blijven de mestkosten. Vorig jaar lagen een groot deel van het jaar de ophaalkosten gemiddeld € 3 tot € 5 per ton boven het niveau van voorgaande jaren. De verschillen tussen regio’s en bedrijven zijn echter groter; bedrijven in het oosten van het land en/of bedrijven zonder vaste contracten in 2016, betaalden veruit het meeste, tot wel € 28 per ton.Voor 2017 is de verwachting dat de mestprijzen hoog blijven. Het ontbreken van mestverwerking in het Oosten, problemen in het Zuiden en de hoge mestproductie vanuit de melkveehouderij zijn daaraan debet. Als door nieuwe wetgeving de melkveestapel krimpt, heeft dat een gunstig effect. De vraag is met hoeveel en wanneer. Hilkens schat dat het zeker drie tot vier jaar duurt voordat er een gezond evenwicht in de markt is. Deelnemers aan een enquête van Boerderij geven aan dat mest in 2017 hét thema blijft en verlagen van de mestkosten de meeste focus krijgt.Varkenshouders verwachten dat het onderwerp mest de meeste aandacht krijgt. Het verlagen van de mestkosten wordt het vaakst genoemd als focus voor 2017. Foto: Mark PasveerVarkenshouders: mest hét item van 2017In een enquête op Boerderij.nl geven varkenshouders aan dat mestkosten en -verwerking hét item wordt van 2017. Ook op hun eigen bedrijf ligt de focus op het verlagen van mestkosten.Van alle onderwerpen die momenteel in de varkenshouderij spelen, wordt mestafzet en -verwerking maar liefst door 83% genoemd als item dat in 2017 veel aandacht krijgt (zie grafiek). Dat is te wijten aan onder andere de structureel hoge afzetkosten en de verplichting tot mestverwerking. Daarna worden gezondheid/medicijngebruik, dierenwelzijn en financiering/liquiditeit het vaakst genoemd. De varkenshouders, met ongeveer een gelijke verdeling tussen zeugen-, vleesvarkens- en gesloten bedrijven, verwachten dat de uitwerking van het sectorplan en de fusie tussen LTO en NVV nauwelijks het varkensnieuws gaan beheersen.Ook op het eigen bedrijf ligt de focus in 2017 veruit het meeste op het verlagen van mestkosten: door 55% van de deelnemers is deze optie genoemd (zie grafiek). Het krijgt beduidend meer aandacht dan meer gaan werken aan gezondheid (31%) en verhogen van de opbrengst/creëren van meerwaarde (38%). Opvallend is dat slechts 5% van de deelnemers aangeeft in 2017 te willen groeien in aantallen dieren. Dat is zelfs nog minder dan de keuze voor meer aandacht voor maatschappelijke acceptatie (11%).Tot slot is gevraagd wat de varkenshouders van het financiële jaar verwachten. Van de deelnemers verwacht bijna 68% dat 2017 een vergelijkbaar jaar gaat worden met 2016. Krap 17% verwacht een beter jaar; bijna 16% verwacht dat dit jaar slechter uitpakt.GezondheidskostenDaarnaast drukken op een deel van de bedrijven de gezondheidskosten steeds zwaarder. Gemiddelde cijfers van 2016 zijn nog niet bekend, maar de verwachting is dat de stijging van de afgelopen jaren (van € 75 per zeug in 2011 naar € 90 in 2015) nog niet ten einde is. Met name vaccinaties zijn duur. De aandacht voor gezondheid is de afgelopen jaren toegenomen, maar het is de vraag of er voldoende vertrouwen is en de markt het toelaat om het aantal vaccinaties af te bouwen. Belangstelling voor SPF zet door, maar gezien andere prioriteiten in de sector zal 2017 geen kantelpunt zijn voor een brede toepassing van hoge gezondheid. Dat bevestigen ook varkenshouders in de enquête.Met €93 per plaats ligt het saldo voor vleesvarkenshouders net boven het meerjaarlijkse gemiddelde. Het gemiddelde saldo van €610 per zeugenplaats ligt fors boven het niveau van voorgaande jaren. Foto: Bert JansenHogere rentabiliteitDe sector stond er economisch op 1 januari van dit jaar beter voor dan een jaar geleden. WER (LEI) ziet dat de rentabiliteit van varkensbedrijven 21 procentpunten hoger ligt dan in 2015, op 108%. Bij zeugenbedrijven ligt het niveau nu het hoogste, maar is de variatie wel groter dan op bedrijven met vleesvarkens. Naar schatting 80% van de varkensbedrijven heeft in 2016 een positieve kasstroom. Eén op de vijf bedrijven heeft te weinig inkomsten om alle rekeningen te kunnen betalen, inclusief aflossingen. Deze zijn wel deels op te vangen door uitgaven en aflossingen te verlagen. Hilkens van ABN vindt dat over het algemeen het toekomstperspectief van bedrijven is verbeterd. Wel is er het besef dat dit te danken is aan één factor (China), terwijl er fundamentele verbeteringen nodig zijn in de sector. POV wil dat met het sectorplan Vitale Varkenshouderij in gang zetten.Klik op de rode iconen voor meer informatie.