‘Landbouwgrond in China wordt bouwgrond’

In China daalt de oppervlakte landbouwgrond dramatisch: het wordt bouwgrond en industrieterrein.Na bijna twee weken China ben ik blij dat ik weer naar huis mag. Prima verzorging, lekker eten, aardige studenten en collega’s, maar het kost heel veel energie om in zo’n andere omgeving te werken. En ik wil stamppot rauwe andijvie.Grond nodig voor groeiMisschien wel het belangrijkste onderwerp voor mijn Chinese collega’s is het dramatische verlies aan landbouwgrond. Het is ook een grote zorg voor de Chinese regering. Al jaren zijn ze bezig maatregelen te nemen om het verlies te stoppen. Een belangrijke reden voor het verdwijnen van landbouwgrond is dat er op gebouwd wordt. China groeit heel hard, en daar is grond voor nodig. Voor industrie, voor infrastructuur, en voor huizen. Vooral voor huizen, ook al omdat er miljarden (!) mensen van het platteland naar de stad trekken, deels legaal en vaak illegaal. Dat leidt tot een grote vraag naar onroerend goed, en investeerders bouwen dan ook voor het vaderland weg. De grond verkrijgen ze van de lokale overheid, voor veel geld. Dat betekent dat het voor de lokale overheid aantrekkelijk is om boerengrond in bouwgrond om te zetten. Dat moet u bekend voorkomen in Nederland. Wel gebruiksrecht, geen eigendomsrechtHet verschil met Nederland is dat er nauwelijks hogere overheden zijn om de gemeenten in toom te houden. Daar komt bij dat de boeren weliswaar het gebruiksrecht op hun landbouwgrond hebben, maar niet het eigendomsrecht. De grond is van de lokale coöperatie of van de staat. En de Chinese wet zegt dat als grond nodig is voor publiek belang, het gebruiksrecht van de boer beëindigd wordt, en hoppa, het is profijtelijke bouwgrond geworden. De boerenfamilie krijgt nauwelijks compensatie, ze kan niet bij de rechter terecht, ze kunnen hun boeltje pakken en verdwijnen. Officieel hoort er een redelijke afhandeling te zijn, maar in de praktijk ontbreekt die vaak. Soms leidt het tot volksopstanden en gedoe, maar veel succes heeft dat niet. “Tot voor kort was de term ‘publiek belang’ nauwelijks ingevuld; u kunt zich voorstellen dat een lokale overheid wel raad weet met zo’n term.”Publiek belang: wat is dat?De Chinese overheid kent het probleem, en probeert het met wetten en regels in te dammen, maar de afstand tussen Peking en de provincie is heel groot; de invloed van de centrale overheid is beperkt. Tot voor kort was de term ‘publiek belang’ nauwelijks ingevuld; u kunt zich voorstellen dat een lokale overheid wel raad weet met zo’n term. Inmiddels is het allemaal beter omschreven, maar het is niet duidelijk of het helpt. Ook eist Peking dat elke mu (=1/15 hectare) landbouwgrond, die wordt omgezet in bouwgrond, gecompenseerd moet worden met het ontwikkelen van een nieuwe mu landbouwgrond elders. Ik was afgelopen zondag bij een ruilverkavelingsproject. Met bulldozers en kranen werd een heuvel met natuurlijke begroeiing afgegraven, en vlak gemaakt als landbouwgrond. Als compensatie voor verdwenen landbouwgrond. Ik zag meteen een nieuw probleem ontstaan.