Kringlooplandbouw: naar duurzame efficiëntie in voedselproductie

Kringlooplandbouw klinkt misschien nostalgisch, maar verwar het niet met de landbouw van weleer. Die was behoorlijk verspillend. Dat kunnen we tackelen met de moderne technieken.’This tiny country feeds de world’, schreef National Geographic onlangs. Vol bewondering beschrijft het blad de Nederlandse prestaties als producent van voedsel van de hoogste kwaliteit met de kleinste ecologische voetafdruk. De internationale landbouwexpert Adam Anders zei in de Volkskrant: ‘Overal waar je in de wereld komt, is er een diep respect voor de expertise van Nederland op landbouwgebied’.Maatschappelijke patstellingIn eigen land ligt het wat anders. De landbouw – en in het bijzonder de veehouderij – wordt kritisch onder de loep genomen; dierenwelzijn, de gevolgen voor milieu en klimaat, biodiversiteit, landschap, natuur en gezondheid van omwonenden. Het debat wordt op steeds hogere toon gevoerd. Ik vind dat we ons deze maatschappelijke patstelling niet kunnen permitteren.Ook voor toekomstige generaties moet er voldoende, gezond, eerlijk en lekker eten zijn. Maar hoe krijgen we dat voor elkaar zonder de aarde uit te putten? Met een efficiënte voedselvoorziening die net als de natuur draait op diversiteit en kringlopen.‘Van de gewasopbrengsten wordt uiteindelijk minder dan de helft benut voor de productie van voedsel’De Nederlandse landbouw staat erom bekend dat hij bijzonder efficiënt voedsel produceert. Dat gebeurt ook als je naar de afzonderlijke productieketens kijkt. Maar het geheel is helemaal niet zo efficiënt. Van de gewasopbrengsten wordt uiteindelijk minder dan de helft benut voor de productie van voedsel. En de landbouw is volop afhankelijk van import van gewassen, onder meer voor diervoer.In een gesloten kringlooplandbouw gaat de landbouw de gewassen optimaal in het voedselsysteem benutten. Essentieel daarbij is het slim verknopen van de plantaardige productie met dierlijke productie tot een integraal landbouwsysteem. Nu gebruiken we voor diervoer gewassen die ook voor menselijke consumptie geschikt zijn. En landbouwgrond waarop voedsel voor mensen kan worden geteeld, wordt ingezet voor diervoerproductie.‘Kringloopvriendelijke’ regelgevingDat moet en kan anders. In de kringlooplandbouw grazen runderen en schapen van het gras en de kruiden op land dat ongeschikt is voor het telen van voedselgewassen, zoals in Nederland de veenweidegebieden. Diervoer wordt voortaan gemaakt van de incourante delen van voedselgewassen die we nu niet gebruiken, zoals het eiwitrijke blad van suikerbieten. En – last but not least – wordt het vee gevoerd met de reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie. Al moet er dan wel ‘kringloopvriendelijke’ regelgeving komen, want nu is dat nauwelijks toegestaan.Eigenlijk was dit precies de reden waarom onze voorouders lang geleden vee zijn gaan houden; omdat landbouwhuisdieren op een efficiënte manier reststromen omzetten naar hoogwaardige, eiwitrijke voedingsmiddelen: melk, eieren en vlees. En niet te vergeten: waardevolle mest als een bron van waardevol organisch materiaal, waarmee de bodem opnieuw wordt ‘opgeladen’.‘Dieren met de belangrijke rol om de kringlopen in het voedselsysteem te sluiten, moeten kerngezond zijn en lekker in hun vel te zitten’Kringlooplandbouw klinkt misschien nostalgisch, maar verwar het niet met de landbouw van weleer. Die was behoorlijk verspillend. Dat kunnen we ons nu niet meer veroorloven. Met behulp van smart farming-technieken – denk aan gebruik van GPS, sensoren, remote sensing en drones – kunnen boeren hun land veel fijnmaziger bewerken en het vee zorgvuldiger hoeden. Dat maakt een gevarieerdere, ‘natuurinclusieve’ landbouw mogelijk; met ruimte voor interessante gemengde teelten en minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en kunstmest. En een veehouderij zonder antibioticagebruik, waarin dierenwelzijn centraal staat. Want dieren met de belangrijke rol om de kringlopen in het voedselsysteem te sluiten, moeten kerngezond zijn en lekker in hun vel te zitten.‘We zijn het aan onze stand verplicht om koploper te worden op weg naar een moderne kringlooplandbouw’In 2050 heeft de wereld 70% meer voedsel nodig dan we nu produceren. Met kringlooplandbouw is dat mogelijk binnen het huidige areaal aan landbouwgrond. We mogen in Nederland best trots zijn op onze prestaties als innovatieve landbouwnatie die veel voedsel met een relatief kleine ecologische voetafdruk produceert en exporteert. Maar daarmee zijn we het wat mij betreft ook aan onze stand verplicht om koploper te worden op weg naar een moderne kringlooplandbouw, waarin voedselzekerheid voor een groeiende wereldbevolking samengaat met duurzaamheid, behoud van biodiversiteit, een aantrekkelijk landschap en dierenwelzijn.