Kringloopboeren Ecolana worstelen met toekomstvisie

‘De landbouw heeft een belangrijke sleutel in handen voor verdere verbetering van natuurwaarden in Nederland. Dat kan zij alleen waarmaken als het hele systeem en alle deelnemers daarin meewerken’, schrijft minister Schouten in haar toekomstvisie. Een goed voorbeeld volgens haar is Ecolana. Een vereniging in het noordelijkste puntje van Friesland.Tussen de kustdorpen Holwerd en Ternaard ligt het grondgebied van de vereniging Ecolana. Een vereniging van 4 Friese agrarisch ondernemers. Tegen de Waddendijk verbouwen ze pootgoed, houden ze schapen en melken koeien. Vanaf 2001 geven ze vorm aan wat zij zelf gemengd bedrijf nieuwe stijl noemen. Een ieder heeft zijn eigen exploitatie, maar draagt daarnaast de gedeelde verantwoording over het geheel.Het hele verhaal van deze vergaande manier van samenwerken begon eigenlijk in de voorgaande generatie van de 2 akkerbouwers. De vaders van Kees van der Bos en Jan Idsardi hielpen elkaar al. Zo werd het sorteren samen gedaan en later werden ook machines aan elkaar geleend. Nu kopen de akkerbouwers alle machines gezamenlijk in. Zo groeide de samenwerking op een heel natuurlijke wijze._{Lees verder onder de foto.}Van links naar rechts, Kees van der Bos (akkerbouwer), Johannes van Sinderen (schapenhouder), Jan Idsardi (akkerbouwer), Anco van der Bos (zoon van Kees), Frans Antonides (melkveehouder), Klaaske de Groot (gaat straks bedrijf overnemen van Johannes Van Sinderen). - Foto: Mark PasveerEcolanaDeelnemers: 2 akkerbouwers, 1 melkveehouder, 1 schapenhouder
Totaal areaal: 360 hectare binnendijkse kleigrond, 50 hectare buitendijks kweldergebied
Doel: omschakeling van traditionele landbouw naar een maatschappelijk verantwoorde productiewijze waarbij voedselveiligheid, kwaliteit, dierenwelzijn, milieu, natuur en recreatie centraal staan; een gemengd bedrijf nieuwe stijl.
Verkoop van rund- en schaapsvlees: Ecolana verkoopt in samenwerking met Jan & Sije de Graaf uit Ternaard vlees van runderen die in het buitendijks kweldergebied lopen. De runderen, Black Angus en Belgisch Witblauw, beheren dit gebied en ontwikkelen zich hier op natuurlijke wijze. Het vlees van de dieren wordt in de regio verkocht aan restaurants en particulieren. Ecolana deed dit eerder al met lamsvlees. Slagerij Smit uit Ternaard zorgt voor de verwerking en verkoop van het vlees.Agrarisch natuurbeheerOok letterlijk, want agrarisch natuurbeheer is de grootst gemeenschappelijke trigger voor de 4 ondernemers. De akkerbouwers waren al langer met bloemrijke akkerranden bezig. Maar melkveehouder Frans Antonides, die ongeveer 17 jaar geleden in het gebied kwam omdat hij elders moest wijken, wilde dat ook wel. Alleen, destijds kon dat niet op grasland. Toen ook de naburige schapenhouder Johannes van Sinderen interesse toonde voor agrarisch natuurbeheer, was het tijd om de koppen bij elkaar te steken. Samen keken ze wat er aan agrarisch natuurbeheer, of groen-blauwe diensten zoals het destijds heette, mogelijk was op de Friese klei en in het Friese bouwplan en hoe ze daar het beste op konden acteren en anticiperen. Zo kwamen ze met z’n vieren tot een heel bedrijfsplan waar ieder z’n aandeel in heeft: een gemengd bedrijf nieuwe stijl. In de begintijden van de samenwerking hadden de 4 gezamenlijk 5 tot 7 hectare bloemrijke akkerranden. Dat is inmiddels minder, en alleen de schapenhouder krijgt er een vergoeding voor.GebiedsveranderingenIn 2005 heeft er in het gebied een aantal veranderingen plaatsgevonden. Enkele nieuwe sloten zijn gegraven, andere gedempt voor een betere perceelsstructuur. Er zijn plasdrasbermen aangelegd, brakwatersloten en enkele poelen weer in oorspronkelijke staat teruggebracht, zogenoemde dobben, oude waterdrinkplaatsen voor het vee. Er is een wandelroute aangelegd die over het gebied van Ecolana voert en die aansluiting heeft met het historische wandelpad in het dorp Holwerd. Ook heeft een 12 hectare groot gebied een verhoogd waterpeil gekregen, waardoor er verschillende vormen van agrarisch natuur- en landschapsbeheer mogelijk zijn._{Lees verder onder de foto.}Pootgoed wordt op de best geschikte grond geteeld. - Foto: Mark PasveerGezamenlijk bouwplanDe 4 bedrijven hebben een gezamenlijk bouwplan waarvoor ze elk jaar in augustus om tafel zitten. Dan wordt bepaald waar het pootgoed komt, waar het grasland, mais, erwten en dit jaar voor het eerst veldbonen. Dat is een proef. Melkveehouder Antonides gaat dit als veevoer in het rantsoen gebruiken en hoopt op deze manier meer eiwit van eigen land te halen. Als dat goed bevalt, kan hij met minder krachtvoer toe. In het bouwplan wordt heel bewust gekeken naar de kwaliteit van de grond. Daar worden de te telen gewassen op afgestemd. Zo wordt het pootgoed op de best geschikte grond geteeld, want bij deze teelt staat kwaliteit voorop. Het resulteerde er ook in dat het areaal granen in de loop van de jaren is afgenomen. Zo is er voor de melkveehouder meer ruimte gekomen in het graslandareaal.Daarnaast probeert Ecolana alle geproduceerde mest binnen de samenwerking te houden. De twee akkerbouwers en melkveehouder hebben daartoe een gezamenlijk mestnummer bij RVO.nl. Daarmee zijn alle 4 de bedrijven grondgebonden en vrij van derogatie._{Artikel gaat verder onder het kader.}‘We lopen vast in toekomstvisie kringlooplandbouw’Kees van der Bos, voorzitter van de vereniging, is kritisch over de toekomstvisie van Schouten.“Ik moet constateren dat wij daarin zijn vastgelopen, ik ben dus best sceptisch”, zegt hij.“Als akkerbouwers gaan we voor de hoogste kwaliteit pootgoed. Daarbij komt 30% van de stikstof uit dierlijke mest. Daarnaast wil ik kunnen blijven finetunen, dat kan ik alleen met kunstmest. Ik zie niet hoe ik dat met meer dierlijke mest zou kunnen. Ik heb er niets aan als de aardappelgewassen er te fors bijstaan, dat geeft kwalitatief niet de beste knollen. Onze wens tot kwaliteit is leidend.”_{Lees verder onder de foto.}Kees van der Bos, voorzitter van Ecolana. - Foto: Mark PasveerWat heb je daarvoor nodig?“Wat ik wel graag zou willen, is meer strorijke mest kunnen gebruiken. De achterliggende gedachte is de kwaliteit van de bodem verbeteren, in het bodemleven meer balans brengen. Want we lopen tegen zaken aan zoals bijvoorbeeld latente bacterieziektedruk. Als we meer evenwicht in het bodemleven hebben, dan hebben we daar waarschijnlijk minder last van. Daarnaast krijgen we te maken met steeds minder beschikbare chemische middelen terwijl er (nog) geen groene middelen voor in de plaats zijn. Maar we weten wel, hoe gezonder de plant, hoe beter die groene middelen werken. Dus ook daar is bodemgezondheid van belang. Door het gebruik van strorijke mest zouden we op beide punten kunnen verbeteren, denken we, maar dan lopen we tegen de regels aan. En dat is dus het tegenstrijdige in de visie. We zouden graag experimenteerruimte krijgen om dat te onderzoeken.”Als doel hebben jullie geformuleerd: omschakelen naar een maatschappelijke verantwoorde productiewijze. Wat is dat en verandert dat niet steeds?“Ja dat is een terecht punt. Toen we dat opschreven waren de groen-blauwe diensten heel relevant en je bedrijf openstellen voor bezoekers. Dus dat doen we. Toch zie je inderdaad de visie op duurzaam en maatschappelijk verantwoord veranderen. Dat is heel lastig voor de landbouw om daarop te anticiperen. Eigenlijk verwacht ik van de overheid dat zij een stip op de horizon zetten over hoe over 10 tot 15 jaar landbouw wordt bedreven in Nederland. In de brede zin, dus ook voor de intensieve veehouderij. Want dat geeft ons een beetje tijd en rust zodat we daar als agrarisch ondernemers op kunnen anticiperen. Het is heel frustrerend als je continu in onrust zit. Voor wat betreft de kringloopgedachte, die is op zichzelf prima, maar binnen de huidige regelgeving is dat bijna onmogelijk. Er zijn te veel vraagtekens voor ondernemers. Dat maakt huiverig om zaken uit te proberen en zeker ook omdat er zulke absurd hoge boetes zijn. Ik zie wetgeving nog niet zo snel veranderen, dat heeft vaak veel tijd nodig. Kijk, ik hoop over een paar jaar het bedrijf aan mijn zoon door te geven, dan maak ik plaats voor een nieuwe generatie. Maar ook die moet hier een boterham kunnen verdienen.”Lees meer over kringloopboeren