Koelen met nevel of op een andere wijze

Om hitte in de stal tegen te gaan zijn meerdere koelsystemen beschikbaar. Door de eenvoud en lage kosten is verneveling onder hoge druk populair.Er is veel aan gelegen de temperatuur in de stal tijdens hete dagen niet te ver op te laten lopen. Al tientallen jaren zijn er technieken om actief te koelen. Peter van der Voorst, zelfstandig klimaatspecialist, ziet dat het belang van een stabiel klimaat en noodzaak van koelen inmiddels bij veel varkenshouders tussen de oren zit. “Het duurde even, maar ik zie installaties om te koelen nu elk jaar toenemen.” De specialist benadrukt dat niet per se grote investeringen nodig zijn. Ook met eenvoudige systemen of maatregelen zijn de ergste temperatuurpieken al weg te nemen.Te lage temperaturenAandacht voor koelen is goed maar Maurice Ortmans, directeur van Inno+, benadrukt dat te lage temperaturen eigenlijk meer aandacht mogen hebben. Het bedrijf levert zowel installaties voor opwarmen als koelen van de lucht. “Over een jaar gekeken, ligt de temperatuur 92% van de tijd onder de 18 graden en de helft van de tijd onder de 10 graden. Daar is veel meer winst te halen.” Hij doelt op het terugwinnen van warmte om op die manier in de koude perioden meer energie in de stal te krijgen en wat harder te kunnen ventileren. Dat is goed voor het klimaat en de gezondheid van de varkens.Bij methoden om te koelen is het zaak dat zo efficiënt mogelijk te doen. Een stal wordt opgewarmd door de warmteproductie van de dieren, de instraling van buiten en de binnenkomende warme lucht. Het beïnvloeden van deze laatste geeft het meeste resultaat. Ook kan de maximale ventilatiecapaciteit dan omlaag, wat gunstig is voor het energieverbruik en de luchtstroming in de stal.Niveaus van investeringenGlobaal zijn er 3 niveaus van investeringen in koelen. Het meest geavanceerd zijn de systemen met conditionering van de stallucht. Hieronder vallen systemen met warmte- en koudeopslag (WKO) en warmteterugwinning. Het vraagt relatief grote investeringen in warmtepompen en -wisselaars maar heeft als voordeel dat het stalklimaat het hele jaar door stabiel is. Afhankelijk van het systeem is gewonnen energie ook voor andere doeleinden te gebruiken. De investeringsbereidheid in dergelijke conditioneringssystemen golft mee met de economische situatie in de sector. Ook worden ze vaker bij nieuwbouw dan bij bestaande stallen toegepast. Volgens een aantal geraadpleegde leveranciers is er zeker interesse maar in absolute aantallen blijft het beperkt.Systemen met warmtepompen en -uitwisseling vergen grote investeringen. Ze dragen wel bij aan een goed klimaat. - Foto: Bert JansenLagere investeringDan is er een categorie eenvoudigere systemen. Dat kan via koelen van de binnenkomende lucht met pad cooling en hogedruknevelkoeling. De systemen zijn goed in bestaande situaties in te bouwen en vragen een veel lagere investering. Vooral nevelkoeling onder hoge druk heeft de laatste jaren opmars gemaakt. Leveranciers zien een sterk toegenomen vraag vanwege de relatief lage kosten, eenvoudige aanleg en effectieve werking.Met pad cooling wordt de lucht gekoeld door koud water in een systeem met warmte-uitwisseling in de luchtinlaat. - Foto: Bart Nijs FotografieAan systemen voor koelen van stallen hangen verschillende prijskaartjes. Een relatief goedkoop systeem is hogedrukverneveling.Met het systeem wordt onder hoge druk een zeer fijne nevel gemaakt die zonder de hokken nat te maken in de lucht wordt opgenomen. Meestal gebeurt dat buiten bij de inlaat, maar het kan ook onder in een luchtkanaal in de afdeling. Met hogedrukverneveling is het mogelijk de inkomende lucht tot 8 graden Celsius terug te koelen. De crux is om de juiste druk te hanteren (70 bar) en een goede verdeling van de nozzels. Tot voor kort waren er bedenkingen over het water in de lucht brengen in verband met het oplopen van de luchtvochtigheid. Deze angst is volgens Van der Voorst ongegrond. “Bovendien zijn systemen vaak op luchtvochtigheid te sturen zodat ze automatisch afslaan.”Verneveling met hoge druk bij de luchtinlaat van een stal. De juiste plaatsing en instellingen zijn belangrijk. - Foto: Bert JansenEen andere manier van koelen is direct op het dier. Druppelen van water op (dragende) zeugen is al wat jaren bekend, maar wordt weinig meer toegepast. Een nieuwe variant is schouderkoeling; een systeem waarbij de kraamzeug op een gekoelde vloer ligt. Ook dat systeem kent nog weinig toepassingen. Bij vleesvarkens gebeurt koelen via de vloer op een eenvoudige manier via de buizen van de vloerverwarming. Het vergt daardoor nauwelijks extra investering.Eenvoudige maatregelenDe derde categorie zijn de eenvoudige en ‘gratis’ maatregelen die varkenshouders kunnen treffen om koelte in de stal te krijgen. Dat begint de keuze van het klimaatsysteem en met name de weg die de binnenkomende lucht aflegt. Als deze door de grond of langs de kelders gaat, vindt al op natuurlijke wijze afkoeling plaats. Kanaalventilatie is wel duurder in aanleg.Verder zijn een goede isolatie en afstelling van de klimaatapparatuur belangrijk. Ook kunnen varkenshouders een aantal noodmaatregelen treffen, zoals het witkalken of dichtzetten van de ramen of het natmaken van het dak. Het is bij die laatste maatregel wel belangrijk dakgoten te hangen zodat de binnenkomende lucht niet te vochtig wordt.