Jan Roefs (NCM): ‘Mestverwerking lastiger door succes export’

De kosten voor mestafzet kunnen op langere termijn fors omlaag als verwerking een integraal onderdeel wordt van kringloop tussen stal en akker. Dat stelt Jan Roefs, directeur van het Nederlands Centrum voor Mestverwaarding (NCM).De huidige mestexport is ruim voldoende om te voldoen aan de eisen voor mestverwerking. Dit blijkt onder meer uit de lage prijs voor de zogenoemde VVO’s (vervangende verwerkingsovereenkomsten). De export leunt echter sterk op pluimveemest en op export net over de grens van varkensdrijfmest of van dikke fractie.Druk van de marktVoor de korte termijn haalt het de druk van de mestmarkt, op de lange termijn maakt het nieuwe mestverwerkingsinitiatieven lastig. “Mestverwerking wordt wel een belangrijk onderdeel in het nieuwe mestbeleid”, stelt Jan Roefs, directeur van het Nederlands Centrum voor Mestverwaarding. Hij is er van overtuigd dat op lange termijn de verwerkte producten uit mestverwerking meer rendement kunnen opleveren en de kosten van mestafzet in ieder geval fors verlagen. Dat lukt alleen als mestverwerking onderdeel wordt van de kringloop tussen mestproductie en gebruik in de akkerbouw.Jan Roefs (51) is directeur van het Nederlands Centrum voor Mestverwaarding NCM. Het NCM is een samenwerking tussen overheden en agrarisch bedrijfsleven. Een belangrijke taak is het verzamelen en verspreiden van kennis over mestverwerking en -verwaarding. - Foto: Bert JansenWaarom verwerken als de mestmarkt prima functioneert met mestexport?“Ja, eigenlijk is de sector hartstikke succesvol, als je kijkt naar het voldoen aan de mestverwerkingsplicht. Er wordt meer mest geëxporteerd dan strikt genomen noodzakelijk en die export geldt in het huidige beleid als verwerking. De VVO’s zijn de laatste jaren zo goedkoop dat mestverwerking daar kostentechnisch niet mee kan concurreren. Maar dat is alleen op de korte termijn het geval.”Waarom zou dat niet langer zo blijven, de mestproductie wordt alleen maar minder?“De mestproductie wordt minder ja, dat hebben we zelf ook gezien in onze inventarisatie eind vorig jaar. Maar ook de plaatsingsruimte neemt jaarlijks licht af. Belangrijker is dat een groot deel van de huidige verwerking volgens de definitie in de meststoffenwet is gebaseerd op pluimveemest. Uit interviews met deskundigen uit verschillende sectoren blijkt dat er een roep is om een duidelijker schot tussen pluimveemest en mest van andere diersoorten.”“Een composteerder wil nu een mengsel van pluimveemest en varkensmest om te exporteren. Daarmee wordt nu met gemak voldaan aan de verwerkingspercentages en dat is op korte termijn gunstig. Maar de druk op de mestmarkt blijft. We moeten af van het denken in termen als plaatsingsruimte. Meer denken in de richting van maximale waarde voor het product mest en denken vanuit de behoefte van het gewas. Daarmee is voor veehouders en voor akkerbouwers meer te verdienen. Daar komen andere doelen bij zoals het verlagen van stikstofemissies.”We moeten af van het denken in termen als plaatsingsruimteHoe dan?“Een voorbeeld is Noord-Frankrijk. Daar zijn we in het kader van NL Next Level Mestverwaarding bij boeren, handelaren en composteerders geweest waar geen Nederlandse mestexporteurs komen. Die boeren in dat gebied zijn gewend om te betalen voor goede organische meststoffen. De eerste vraag die je krijgt is echter of de aangeleverde mest wel te vertrouwen is. Daar liggen kansen. Hoe kunnen we die mensen helpen met producten die we hier maken uit mest? Dat vergt kwaliteitsborging. Dat lukt niet als je enige doel is om mestafzetkosten omlaag te krijgen, of om zo gemakkelijk mogelijk van je product af te zijn. Je moet hiervoor anders gaan denken, waarde voor gebruikers daar draait het dan om.”Ja, dan heeft u het over export. Dat is lokaal toch anders?“Niet echt, waarde voor gebruikers geldt ook lokaal. Bijvoorbeeld rond mineralenconcentraat zijn er veel misverstanden en daar speelt onwetendheid ook een rol. Mestafzet is voor veel boeren een nevenstroom. Voor een varkensboer is mestafzet een heel ander verhaal dan voor een koeienboer. Bij melkvee zijn kunstmestvervangers en grondgebondenheid belangrijker. Daar komt stikstof en klimaat bij de komende jaren. Akkerbouwers zitten er weer heel anders in. Dat onderscheid zie je terug in de plannen het nieuw mestbeleid die minister Schouten vorig jaar lanceerde. Nu is er druk in overschotgebieden, dat wordt straks veel meer een evenwicht.”Wel met veel meer en vooral andere mestverwerking dan nu. Dat is de kritiek van veehouders en akkerbouwers die daar helemaal niet op zitten te wachten. Bedrijven met een overschot zouden hun eigen grond niet meer met eigen mest kunnen bemesten.“Dat mensen boos worden als eigen mest niet op eigen grond zou kunnen snap ik ook, heel goed zelfs. Over hoe het beleid er uit gaat zien, ga ik niet over. Maar laten we in ieder geval met open vizier naar die visie kijken. Ja, er zijn beren op de weg, maar daar moeten we ook langs kunnen kijken. Voor de akkerbouw is het nog het meest onduidelijk naar mijn idee, daar moet zeker nog naar gekeken worden. Wij schatten in dat er voor wel 700.000 hectare bouwland ruimte komt voor producten uit de mestverwerking. En dus is de definitie van mestverwerking cruciaal, en die is nog niet bekend.”Wat is de link tussen mestverwerken en klimaat opgaven waar u naar verwijst?“Een van de klimaatdoelen is dat er in 2030 twee miljard kuub groen gas moet komen. Zonder mestvergisting is dat amper of niet te bereiken. Je kan al die opgaven die er zijn voor de landbouwers, denk aan kringlopen, klimaat, stikstof, waterkwaliteit, dus niet los van elkaar zien. Ook niet in het beleid. Er moet weer perspectief komen, nu is iedereen gegijzeld door onzekerheid.”NCM: Werken aan betere verwaarding mestHet Nederlands Centrum voor Mestverwaarding NCM is een samenwerking tussen overheden en agrarisch bedrijfsleven. Een belangrijke taak is het verzamelen en verspreiden van kennis over mestverwerking en -verwaarding. Verder is het NCM actief als coördinator en als opsteller van een landelijke onderzoeks- en innovatieagenda. Een van de projecten die onder de vlag van de NCM wordt uitgevoerd is de landelijke inventarisatie van mestverwerking en export. De NCM is een onafhankelijke stichting met een bestuur en een raad van toezicht met vertegenwoordigers uit de landbouw, bedrijfsleven en overheid.Dan kom je onvermijdelijk op de vergunningen voor mestverwerkingsinstallaties, dat is nog steeds een moeizaam verhaal.“Vergunningen zijn een drama, nog steeds. Het is vrijwel overal een lang en duur traject, eisen veranderen soms tijdens de procedure en er is altijd gedoe in de buurt. Sommige initiatieven zijn al meer dan 10 jaar bezig om van start te kunnen. Dat moet echt anders. In die zin zijn de Brabantse voorstellen voor een andere aanpak een goede stap. Er loopt onderzoek naar de wenselijkheid van verwerking, er wordt gekeken naar geschikte locaties in heel Brabant en daarna maken gemeenten en provincie samen afspraken. Ook dan zullen bezwaren niet te voorkomen zijn. Maar als de overheid mestverwerking gaat verplichten zal er ook medewerking moeten komen om dat mogelijk te maken.”“Tegelijkertijd schept het ook verplichtingen voor de sector zelf, zorgen voor zo weinig mogelijk overlast. Dat begint met netjes werken en je houden aan afspraken. Doe je dat niet dan sta je sowieso al met 2-0 achter.”‘Er moet weer perspectief komen, nu is iedereen gegijzeld door onzekerheid’Hoe doorbreek je die patstelling?“Dat is heel moeilijk, maar het begint met proactief meedenken over oplossingen. De overheid zit echt te springen om mensen die meedenken. Het begint met het erkennen dat er een probleem is met bijvoorbeeld stikstof, direct gerelateerd aan mest. Maar ook dat er technische oplossingen zijn die perspectief bieden voor de boer. En dat soort oplossingen moeten een eerlijke kans krijgen. We hebben berekend dat technische maatregelen heel, heel veel beter en goedkoper zijn dan opkoopregelingen.”Hoe gaat dat dan in de praktijk?“Juist door meerdere doelen samen te brengen, en niet te blijven hangen in politiek geladen discussies van buitenaf. Daarvoor zijn we onlangs bijvoorbeeld gestart met een groot project om dat uit te vinden en aan te tonen. Via het komen meerdere zaken bij elkaar. Dat is een heel brede samenwerking van boeren, techniekleveranciers, agribusiness, LNV, provincies en Wageningen UR. Dit project start bij nieuwe stalsystemen, meestal met scheiden van mest aan de bron. Er is heel veel aandacht voor die stalsystemen, zo heeft commissie Remkes het concreet benoemd in zijn stikstofadvies. Echter, emissiereductie van ammoniak en broeikasgassen in de stal heeft alleen zin als het niet alsnog in de volgende stappen verloren gaat.”“Dat is de ene kant: bekijk milieueffecten over de hele keten. De andere kant is dat er echt serieuze kansen liggen om tot een hogere economische waarde te komen uit die faeces- en urinefracties. Bijvoorbeeld omdat het veel eenvoudiger zal zijn om kunstmestvervangers te maken, waardoor een veehouder gemakkelijker grondgebonden wordt en er veel minder transport van mest nodig is. Of omdat de biogasopbrengst in de mestfracties zeer veel hoger lijkt te zijn. En dat gaat over flink wat geld dat te verdienen of te besparen is.”We hebben berekend dat technische maatregelen heel, heel veel beter en goedkoper zijn dan opkoopregelingen“Mestverwerking, op de boerderij of centraal, is dan een cruciaal onderdeel van het hele traject. Als het goed is worden de kosten voor nieuwe stalsystemen die nodig zijn om de emissies te verlagen meer dan terugverdiend met betere opbrengsten van de mest. Er zijn voorbeelden in het buitenland die dat al in de praktijk bewezen hebben. We moeten leren denken in oplossingen die verder gaan dan het eigen erf of het eigen product. Dat is de beste manier om verder te komen.”