Ierse boer de klos bij Brexit

De Britse uittreding uit de EU is voor de Ierse landbouw de grootste bedreiging in een halve eeuw.“40% van de export van voeding en dranken uit Ierland gaat naar de Britten. Geen enkel ander EU-land is zo blootgesteld aan Brexit. De landbouw mag dan ook geen slagveld worden tussen Brussel en Londen, het voortbestaan van de Ierse boeren staat op het spel.” Joe Healy, voorzitter van de Irish Farmers Association, hamert er steeds weer op: het besluit van Groot-Brittannië om de EU te verlaten levert enorme risico’s op voor de landbouw in buurland Ierland. Vorig jaar liep de export van voeding en dranken naar de Britten al met € 500 miljoen terug. Met € 4,1 miljard blijft Groot-Brittannië echter veruit de grootste afnemer van de producten van de Ierse land- en tuinbouw. Van de zuivel, één van de belangrijkste exportproducten, gaat zelfs een derde naar de Britten, met een waarde van bijna € 800 miljoen. Omgekeerd zijn de Ieren met een aandeel van 17% overigens ook de grootste afnemers van de Britse food- en drankenexport.Vrije interne markt staat op het spelIerland profiteert daarbij, zoals alle EU-landen, van de vrije interne markt, maar juist die staat op het spel. De Britse premier Theresa May wil vooral de toevloed aan EU-migranten indammen, ook als ze dan die vrije interne markt moet opofferen. De Ieren zien daarbij het doembeeld opkomen dat er allerlei belemmeringen ontstaan zoals quota, vergunningen, extra keuringen of in het ergste geval tarieven. Zulke grenscontroles zullen vooral ook gevolgen hebben voor het Britse Noord-Ierland dat nu in feite geen grens met het zuidelijke Ierland kent. Op dit moment gaan er wekelijks zo’n 1.000 runderen en 10.000 varkens richting Noord-Ierland en omgekeerd 5.000 lammeren naar Ierland om daar verder verwerkt te worden. Ook wordt alle in Ierland verbouwde tarwe in Noord-Ierland gemalen, waarop veel van het meel weer de weg terug neemt. “EU-commissaris Hogan moet in Brussel alles op alles zetten om van de vrije handel in landbouw- en voedingsproducten tussen de EU en Groot-Brittannië een prioriteit te maken”, zegt Healy, die spreekt van een ‘worse case scenario’. ‘Iers rundvlees zal EU-markt overspoelen’
“Voor de Ierse vleesveehouders is het absoluut essentieel dat we vrije toegang houden tot de Britse markt. Gebeurt dat niet, dan zal de markt in de rest van de EU overspoeld worden met Iers rundvlees”, zegt veehouder Angus Woods. “Momenteel zetten we jaarlijks zo’n 270.000 ton af bij de Britten, daar zullen we toch afzet voor moeten vinden als de markt daar door Brexit op slot gaat. Vergeet niet dat die dieren er al zijn, de kalveren lopen al rond. De onderhandelingen over Brexit gaan 2 jaar duren, maar wij werken met een cyclus van 24 tot 36 maanden.” Angus Woods is veehouder in Ballinabarney (Wicklow) met 150 runderen, 35 hectare akkerbouw en 450 ooien. - Foto: Angus Woods“Los van de Britse markt verkopen we het vlees verder vooral aan de rest van Europa”, zegt Woods. “De EU neemt 90% van ons rundvlees af. Dat gaat om grote hoeveelheden, vergeet niet dat 1 miljoen van de 12 miljoen vleesrunderen in de EU in Ierland lopen. Een bijkomend probleem zou zijn dat vrijwel al dat vlees voor de rest van Europa per vrachtauto door Groot-Brittannië gaat. Als de grenzen op slot gaan, dat zal dat ook grote praktische problemen opleveren en onze nachtmerrie alleen maar erger maken.”

“De productie inperken is eigenlijk niet haalbaar. De meeste runderen lopen diep in het platteland. De grond daar is niet geschikt voor akkerbouw, andere dieren houden is er ook heel moeilijk. Dat alles betekent dus dat de onderhandelaars er alles op moeten zetten om vrije handel met Groot-Brittannië te behouden. Ons voortbestaan hangt echt af van het open houden van de grenzen met de Britten, in ieder geval voor Iers rundvlees. Of dat alles zou betekenen dat wij ook uit de EU willen om onze eigen handelszone met de Britten te houden? Nee, de EU heeft ons veel voordeel gebracht en dat geven we heus niet op.”Na Brexit snel nieuwe handelsovereenkomstDe waarschuwingen worden nog eens onderschreven door een analyse van de Ierse Kamercommissie voor landbouw. Belangrijke conclusie is dat er na Brexit zo snel mogelijk een nieuwe handelsovereenkomst moet komen tussen Groot-Brittannië en de dan EU-27. Maar de Ierse Kamerleden gaan er, zoals veel anderen, van uit dat dat niet zal lukken binnen de twee jaar die de Brexit-onderhandelingen mogen duren. Dan zou de handel voorlopig vallen onder algemene WTO-regels wat er volgens de commissie toe kan leiden dat 20% van de Ierse export naar de Britten weg zou vallen. Dat komt mede omdat Groot-Brittannië dan wel akkoorden kan sluiten met andere landen, zoals de VS, die vervolgens Ierse agrarische producten op de Britse markt wegconcurreren. Lees ook: Brexit raakt Nederlandse boer en tuinder in portemonnee en Britse boer wil Brexit ondanks zorgenStijging Ierse export naar niet-EU-landenOndertussen zitten minister voor landbouw Michael Creed en de exportdienst Bord Bia niet stil. Vorig jaar is de export naar niet-EU-landen al met 13% gestegen, een betere prestatie dan de 3% groei naar de EU-27. Van de € 11,15 miljard aan voedings- en drankenexport ging € 3,45 miljard naar buiten Europa, met China en de VS als grootste groeiers. Binnen die export nemen zuivel en vlees/levend vee elk bijna een derde voor hun rekening. Bij zuivel gaat nu al 47% naar buiten de EU. Om dat alles, met het oog op Brexit, verder te versterken is Creed voortdurend op handelsreis. In de eerste twee maanden van dit jaar was de minister al in Dubai en de andere Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië, Egypte, de Verenigde Staten en – uiteraard – China.‘Het enige dat zeker is, is onzekerheid’
Thomas Rogers is melkveehouder. “Het enige dat zeker is, is de onzekerheid. Maar wat ook zo goed als zeker is, is dat het allemaal een stuk slechter gaat worden dan het nu is”, zegt hij. “De toegang tot de Britse markt zal niet zo open zijn als nu en dat leidt ongetwijfeld tot hogere kosten.”Thomas Rogers is melkveehouder in Bailieboro, vlakbij de grens met Noord-Ierland. - Foto: Alex Coleman“De bittere realiteit is dat die kosten niet voor rekening komen van de voedingsbedrijven of de supermarkten maar voor ons, boeren, zijn”, zegt Robers. “Die kosten gaan van onze toch al lage marges af. Natuurlijk zijn er wel kansen elders in de wereld en daar werken we samen met veel organisaties ook aan. We moeten rustig en realistisch blijven over hoeveel marktaandeel we bijvoorbeeld in China kunnen veroveren. De markt voor babyvoeding is uitstekend, maar hoe lang zal het duren voordat ze ook kaas en boter in grotere hoeveelheden gaan invoeren? Ik denk wel dat we zeker een deel van de Nieuw-Zeelandse producten kunnen verdrijven, hoewel het voor hen natuurlijk een stuk goedkoper is om hun spullen in China te krijgen.” “Eén ding is zeker, lagere melkprijzen zullen we onder geen bewind accepteren. Wij Ieren zijn, net als onze Nederlandse collega’s, onevenredig sterk door de mangel gehaald als het gaat om wat we voor de melk vangen in verhouding tot wat de klant er in de winkel er voor moet betalen. We hebben anderhalf jaar lang minder gevangen dan onze productiekosten en dus feitelijk niets verdiend.““Een nieuwe daling van onze melkprijs is gewoon niet mogelijk, ik hoop dat de EU dat ook eindelijk eens in gaat zien. En wat die EU betreft, ik verwacht zeker niet dat we hier in Ierland een roep om Brexit gaan krijgen. Het concept en de realiteit van de EU ligt hier nog altijd goed. Ik zal niet verhullen dat Brexit voor ons een grote schok was maar dat we zelf de Unie de rug toe keren zie ik echt niet gebeuren.”