Honderdjarig Wageningen piekt

Wageningen Universiteit stond er begin deze eeuw slecht voor. Nu is zij de beste landbouwuniversiteit ter wereld en wordt het 100-jarig jubileum gevierd. Toch is er ook kritiek over de koers.Wageningen University & Research bestaat dit jaar 100 jaar en kan goede rapportcijfers overleggen. De jubilaris zette vooral in deze eeuw een grote stap vooruit. Dat blijkt uit cijfers van de Vereniging van Universiteiten. Het aantal studenten verdubbelde ruim. Van 5.695 in 2009 tot 11.446 in 2017. Geen enkele andere universiteit in Nederland is zo hard gegroeid. Alleen de Technische Universiteit Eindhoven komt met een groei van 56% enigszins in de buurt. Wageningen is ook niet langer de kleinste universiteit van het land en is de TU Eindhoven en Universiteit Twente voorbij gestreefd._{Lees verder onder de grafiek.}Het aantal studenten steeg tussen 2009 en 2017 enorm. Geen enkele andere universiteit in Nederland kwam bij deze groeicijfers in de buurt.Beste universiteiten ter wereldQua (internationale) reputatie timmerde Wageningen Universiteit ook stevig aan de weg. De universiteit bezet in 2018 de 125e plaats in de ranglijst van beste universiteiten ter wereld (bron: QS World University Rankings). In het vakgebied ‘landbouw en bosbouw’ staat Wageningen mondiaal gezien zelfs al voor het derde opeenvolgende jaar op de eerste plaats. In een ranglijst van 301 universiteiten._{Lees verder onder de grafieken.}Wageningen scoort internationaal hoog. Het is al enkele jaren de beste landbouwuniversiteit ter wereld.Op de complete ranglijst van beste universiteiten ter wereld staat Wageningen op de 125e plaats.Aandacht voor bedrijfsvoeringBegin deze eeuw was het Wageningse perspectief nog heel anders. Het begon in 2000 met een naamswijziging: het woord ‘landbouw’ verdween uit de universiteitsnaam. Het ging in die periode ook niet goed met Wageningen. Het aantal studenten daalde – op het dieptepunt in 2001 waren er slechts 450 inschrijvingen – en de financiële positie was slecht. Bovendien trok de overheid zich steeds meer terug als opdrachtgever voor onderzoeken. Er moest iets veranderen.Wageningen was praktisch failliet Aalt DijkhuizenMet Aalt Dijkhuizen als nieuwe voorzitter van de raad van bestuur zette Wageningen in 2002 een andere koers in. Annette van de Wetering maakte die tijd als directeur communicatie van dichtbij mee. “Er moest in die tijd iets gebeuren. Wageningen was praktisch failliet en zou bij Universiteit Utrecht ondergebracht worden. Het moest professioneler. Vakinhoudelijk was Wageningen altijd al ijzersterk, maar bedrijfsmatig was het een totaal ander verhaal.StrategieDijkhuizen herpositioneerde de universiteit. Eerst moest het eigen huis op orde. Daarna kwam er een duidelijke strategie met professioneel (efficiënter) management. Van de Wetering: “Er was eerst veel weerstand. In het begin kon iedereen overal over meepraten en vervolgens gebeurde er niets. Later werden mensen echt verantwoordelijk gemaakt. Ook werden de vele eilandjes bij elkaar gehaald. Het doel was 1 Wageningen.”Ook werd de blik steeds meer naar buiten gericht en kwam de ‘gouden driehoek’ van bedrijfsleven, overheid en onderzoek centraal te staan. Wageningen raakte ermee uit het slop. “Maar dat ging niet vanzelf.”Wageningen zet Nederland als agrarisch productieland al jaren op de kaartAmbassadeur in buitenlandDat de blik steeds meer naar buiten is gericht, ontgaat Cees Ruhé, LTO bestuurder onderwijs en innovatie zeker niet. “Wageningen zet Nederland als agrarisch productieland al jaren op de kaart. Ze gaan mee op buitenlandse handelsmissies en exporteurs zijn hier enorm afhankelijk van. Ook trekt Wageningen heel veel buitenlandse studenten. Daardoor staat onze sector er in al die landen supergoed op.”Ruhé waardeert ook de rol van de universiteit in een veranderend speelveld van verschillende belangen. “Wageningen zegt niet altijd wat de landbouwsector zint, maar kent wél de beperkingen in productiemogelijkheden. Richting overheid, maatschappij of natuurorganisaties kan zij zo een temperende, bemiddelende rol spelen.” CommunicatieKritiek heeft Ruhé ook. Een moderne universiteit als Wageningen zou beter moeten communiceren over de gevolgen in de praktijk, stelt hij. “Publicaties zijn naakte feiten, maar de financiële component mist vaak. Verandering bij boeren is altijd makkelijker dan geld verdienen.”Wageningen staat minder met de voeten in de kleiEinde productschappenJaap van Wenum, LTO-voorzitter akkerbouw, is trots op de (buitenlandse) reputatie van Wageningen, maar hij stelt ook dat een sterke Nederlandse landbouwsector het echte fundament onder Wageningen is. En de band met de primaire sector is nu niet optimaal, vindt hij. “De overheid haalde enkele jaren geleden een streep door de productschappen waardoor innovatiegelden uit de sector stroomden. Om die reden doet Wageningen nu vooral onderzoek voor grote partijen zoals FrieslandCampina of Bayer. De universiteit kan hier misschien niets aan doen, maar de afstand tot de boer is wél groter geworden. Wageningen staat minder met de voeten in de klei.”_{Lees verder onder de tweet.}Vandaag opening bijgewoond van het 100ste academisch jaar van de Wageningen University & Research. In 100 jaar heeft de @WUR wereldfaam opgebouwd als wetenschappelijke autoriteit op het gebied van voeding, leefomgeving en gezondheid. Lees mijn speech hier: https://t.co/C0aCe2bChmpic.twitter.com/HN2GoUucFD— Mark Rutte (@MinPres) 3 september 2018Wageningen op verkeerde spoorJan Douwe van der Ploeg – emeritus-hoogleraar agrarische sociologie in Wageningen – meent dat zijn universiteit enige bescheidenheid past. Hij ziet het succes, maar vindt dat de universiteit te veel het pad van productie en kostenefficiency volgt. “Wageningen ontwerpt vooral technologieën die steeds grootschaliger worden en (indirect) fossiele energie vragen. En het zijn bovendien technologieën die voorzien in een landbouw zonder boeren. Denk aan automatisering via gps of big data. Het is een sprong voorwaarts in de verkeerde richting. Wageningen heeft de Nederlandse landbouw vooral nodig als etalage voor haar model van schaalvergroting.”WerkgelegenheidVan der Ploeg merkt dat agro-ecologie en werkgelegenheid ondergeschoven kindjes zijn. “Maar internationaal wordt wel aan zulke denkrichtingen gewerkt. Wereldvoedselorganisatie FAO huurt om die reden al vaker Franse en Britse onderzoekers in. Wageningen heeft echter oogkleppen op en mist hier echt een afslag. Maar het agro-ecologische spoor verdient in ieder geval een kans.” Grote meerwaardeDirk Strijker is landbouweconoom en is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij ziet de grote hoogwaardige landbouwuniversiteit als een enorme meerwaarde voor landbouw en agro-food. “Wageningen heeft qua empirisch en toegepast onderzoek alles in huis. Dat is in veel landen anders. In Duitsland is landbouwkundig onderzoek veel meer versnipperd. In Nederland is dat efficiënter en daar heeft de sector baat bij.”Onderzoeken worden niet maximaal uitgenutStrijker ziet door de mondiaal verbeterde reputatie van Wageningen wel dat wetenschapsvactures in toenemende mate door de besten van de wereld worden opgevuld. “Het scoort academisch hoger en het geeft meer aanzien én kwaliteit. Maar het verkleint ook de band met eigen land. Daardoor worden onderzoeken toch niet maximaal uitgenut.”Als aandachtspunt noemt Strijker dat Wageningen de neiging heeft om 1 denkrichting dominant te verklaren. “Daardoor kun je een blinde vlek krijgen voor maatschappelijke kritiek of technische ontwikkelingen. Maar het kan ook juist goed zijn. Zo pakte Wageningen het thema dierenwelzijn juist vroeg op.”Wageningen is op veel plekken ter wereld beroemder dan Johan CruijffGouden driehoek vergt onderhoudRuud Huirne, directeur food & agri Rabobank werkte bijna 25 jaar bij Wageningen UR. Hij noemt de Gouden driehoek – onderzoek, overheid en bedrijfsleven – uniek in de wereld. “Die draagt sterk bij aan de goede positie van de Nederlandse land- en tuinbouw in de wereld. Wageningen speelt daar een cruciale rol in. Onderzoeksresultaten stromen snel door en ideeën voor nieuw onderzoek worden er geboren. Veel landen en universiteiten zijn er jaloers op. Wageningen is op veel plekken ter wereld beroemder dan Johan Cruijff.”Huirne hamert er wel op dat dit gouden voordeel niet mag weglekken. “De Gouden driehoek staat onder druk. Bijvoorbeeld door bekostiging van (contract-)onderzoek. Dat vraagt continu scherpte en goed onderhoud. Het zou nadelig voor de landbouwsector zijn als dit verwatert.” Wageningen University & Research: 1918-2018De geschiedenis van Wageningen als onderwijsinstelling begon eigenlijk al eerder. In 1876 neemt het Rijk de gemeentelijke landbouwschool in Wageningen over. Een jaar later wordt het eerste Rijkslandbouwproefstation (Dienst Landbouwkundig Onderzoek, DLO) al opgericht. Dit is de voorloper van de huidige onderzoeksinstituten. In 1904 heeft de opleiding zich ontwikkeld tot Rijks Hoogere Land-, Tuin- en Boschbouwschool. Vanaf 9 maart 2018 is Wageningen – bij wet bekrachtigd – een academische instelling. Onder de naam: Rijks Landbouw Hooge school.
Binnen DLO volgen de ontwikkelingen elkaar ondertussen op: het Landbouw Economisch Instituut (LEI) wordt in 1940 opgericht. Gevolgd door de oprichting van onder meer: Internationaal Agrarisch Centrum (IAC, 1951) en het Rijks-Kwaliteitsinstituut voor land- en tuinbouwproducten (RIKILT, 1976). In 1986 is Wageningen door een herziening van de wet op wetenschappelijk onderwijs voor het eerst een landbouwuniversiteit.
Een belangrijke stap volgt in 1997. Dan wordt het startsein gegeven voor een operationele fusie van de Wageningse landbouwuniversiteit met de Dienst Landbouwkundig Onderzoek. Drie jaar later verdwijnt het woord ’landbouw’ uit de universiteitsnaam.
In de jaren die volgen groeit Wageningen sterk en neemt de mondiale uitstraling enorm toe. Het aantal buitenlandse studenten stijgt fors. Ondertussen wordt binnen Wageningen een efficiencyslag gemaakt. Voorbeelden hiervan: Wageningen International, Imares (toegepast marien ecologisch onderzoek) en het Centraal Veterinair Instituut. Later verhuist onder het meer het Nederlands Instituut voor Ecologie naar de Wageningse Campus. Ook verwelkomt de universiteit het FrieslandCampina Innovation Centre op de campus.
Wageningen bouwt zelf ook nieuw. Met het het duurzame Orion-gebouw (2013) als laatste visitekaartje. Het internationale karakter van Wageningen klinkt sinds september 2016 voor het eerst ook echt door in de naam. Toen besloot de raad van bestuur tot de nieuwe naam: Wageningen University & Research.