‘Het PAS was niet meer dan een vergunningenmachine’

Nederland zit op slot vanwege falend stikstofbeleid. Johan Vollenbroek is het trotse boegbeeld van 3 milieuorganisaties dat zand in de motor gooide. “De overheid heeft er zelf een potje van gemaakt.”De datum 29 mei 2019 staat in het geheugen gegrift van veel boeren. Het is de dag dat de Raad van State (RvS) een streep zette door het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Alle milieu- en natuurvergunningen op basis van het PAS die nog onder de rechter lagen, worden vernietigd. Uitbreidingen van veehouderijen, wegen, vliegvelden, hele woonwijken kunnen op slag niet meer doorgaan. Het land zit compleet op slot.Dankzij Johan Vollenbroek uit Nijmegen moet Nederland de uitstoot van #stikstof drastisch aanpakken. Hij is de drijvende kracht achter de procedures tegen de overheid, waardoor nu vooral grote woningbouwprojecten stil liggen. #Nieuwsuurpic.twitter.com/V2NFk03RUC— Nieuwsuur (@Nieuwsuur) September 9, 2019Oprichter Mobilisation for the EnvironmentDe man die zo ongeveer de verpersoonlijking is van de bestrijding van het PAS is Johan Vollenbroek, de oprichter van de Mobilisation for the Environment (MOB). Samen met Vereniging Leefmilieu en Stichting Werkgroep Behoud de Peel heeft de MOB geprocedeerd tegen het PAS. Hij ziet de uitspraak als een overwinning op een in zijn ogen falende overheid en is er apetrots op. Op de eettafel in zijn Nijmeegse woonkamer staat een papieren versie van de uitspraak met een feestelijke strik er omheen. Een cadeautje van een van zijn strijdmakkers, jurist Valentijn Wösten.Tevreden stelt Vollenbroek vast dat een milieuorganisatie als MOB nu een factor van belang is. “Dat is wel eens anders geweest. Met de zienswijze die we in 2015 indienden, is helemaal niks gebeurd. Maar nu komen de hoofdlijnen daarvan allemaal terug in de uitspraak.”_{Lees verder onder de foto.}Johan Vollenbroek (69 jaar) is oprichter en sturende kracht achter Mobilisation for the Environment (MOB), een organisatie die gespecialiseerd is in juridische procedures over milieuzaken. De boerenzoon uit de Achterhoek is cum laude afgestudeerd in schei- en natuurkunde, heeft jaren als procestechnoloog gewerkt bij Royal Haskoning, werkte in veel andere landen in Europa en daarbuiten, en richtte in 1993 MOB op. - Foto's: Van Assendelft FotografieBent u zich bewust van de schade aan de economie door deze zaak?“Het enige dat wij doen is zorgen dat de overheid zich aan de afspraken houdt. De schade aan de natuur door stikstof is enorm. We hadden al lang ver onder het emissieplafond moeten zitten, bij voorkeur op de helft. We hebben ons jarenlang suf geprocedeerd tegen Shell, Esso, en BP vanwege hun SO₂- en NO_x-emissies. Die zijn fors gedaald en daarmee was dat onderwerp klaar. Maar met de stikstofemissie uit de veehouderij zijn we nog lang niet zover. Het PAS deugde van geen kanten, het was een vergunningenmachine met een krediet op de toekomst.Hoeveel zaken hebben jullie eigenlijk lopen rondom stikstof?“We hadden in totaal zo’n 450 PAS-zaken lopen op moment van de RvS-uitspraak. Twee weken geleden kregen we nog een zak met 70 uitspraken binnen, die allemaal zonder zitting zijn afgehandeld. Vorige week kwamen daar nog 38 uitspraken van de rechtbank Limburg, waarvan ongeveer de helft van MOB, bij en er volgen er nog meer uit de rest van het land. In alle gevallen zijn de vergunningen vernietigd, conform de RvS-uitspraak.Heel interessant is een uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant waarin voor het eerst een onherroepelijke natuurvergunning is ingetrokken van een varkenshouder bij het natuurgebied Kampina op basis van artikel 5.4 van de Wet Natuurbescherming (Wnb). Uit deze zaak van Brabantse Milieufederatie/Natuurmonumenten blijkt dat onherroepelijke vergunningen toch herroepbaar zijn.”We denken voorlopig niet aan intrekkingsverzoeken van vergunningen in de veehouderijTot nu toe ging het om vergunningen waar nog procedures over liepen. Gaan jullie nu ook vergunningen aanvallen die onherroepelijk zijn verleend?“Aan onherroepelijke omgevingsvergunningen doen we in ieder geval niets. Formeel kun je die aanvallen, maar het blijft ter beoordeling van het bevoegd gezag. Die zijn dus heel moeilijk terug te draaien, alleen in heel uitzonderlijke gevallen. Bij de Wet Natuurbescherming ligt dat anders. Als er dan significante effecten zijn, zoals daar bij Kampina, met een dikke depositie van 6 of 8 mol, dan kun je het gezag wel dwingen. Maar we denken voorlopig niet aan intrekkingsverzoeken van vergunningen in de veehouderij. We zetten daar niet op in. Er zijn veel betere manieren om stikstofruimte weg te halen. Zo hebben we als MOB intrekkingsverzoeken op grond van de Wnb ingediend voor twee kolencentrales, een biomassacentrale en een mestvergistingsinstallatie, die overigens nog niet gebouwd is. Geen intensieve veehouderij dus.”Boeren pesten is niet ons doelU vertelt met zichtbaar genoegen over de overwinning in de PAS-procedure. In hoeverre is het procederen tegen de overheid een spel?“Dat is het niet, het is heel serieus. Wat denk je nou, dat we voor ons plezier zin hebben om in allerlei procedures te duiken? De overheid zou zich aan Europese en eigen wetgeving moeten houden. Het PAS is in flagrante strijd met Habitatrichtlijn en Wet Natuurbescherming, hoe is het mogelijk dat dit zo heeft kunnen gebeuren in dit land? Ons doel is dat we iets van de natuur in Nederland overeind houden. Niet om de agrarische sector en zeker niet om individuele boeren te pesten.”Maar u pakt individuele boeren aan, die hebben toch de wet niet overtreden?“Dat klopt. Daarom zeg ik ook dat we ons op de wet richten, maar die kun je niet rechtstreeks aanvallen. Het PAS op zich was niet voor bezwaar en beroep ontvankelijk. Dan blijft ons geen andere keuze dan tegen vergunningen van individuele boeren te procederen, met als doel het PAS van tafel te krijgen. En soms pakken we inderdaad individuele ondernemers aan. Bij uitbreidingen bijvoorbeeld. Daar selecteren we specifieke gevallen die substantieel zijn. Zoals die mafkees van Adriaan Straathof, die weer opnieuw een varkensbedrijf wilde beginnen. Omwonenden hebben ons gevraagd hen te helpen dat te voorkomen. Dat doen we natuurlijk.”U geeft wel steeds aan niet tegen boeren te zijn, maar dat klinkt niet heel geloofwaardig, in de landbouw bent u in ieder geval de boeman.“Moeten we zo’n Straathof dan niet aanpakken? En moeten we niets doen tegen het Nieuw Gemengd Bedrijf met 1 miljoen kippen? We hebben de grote bedrijven eruit gepikt, maar lang niet alle vergunningen gedaan. Daarvoor ontbreekt ons en andere milieuorganisaties de menskracht.En met het PAS hebben we een spaak in een systeem gestoken dat verdere vernietiging en verstikking van de natuur onder een stikstofdeken mogelijk maakte. Het is maar hoe je het framet.”U procedeert niet lukraak tegen elke veehouder, zegt u, maar gaat selectief te werk. Hoe selecteert u?“We doen geen biologische bedrijven. Die boeren zijn in onze ogen innovatief bezig. En als we per ongeluk toch een procedure tegen een biologische boer starten, dan trekken we de zaak in als de boer kan aantonen dat hij gecertificeerd is.Maar we kiezen niet alleen zelf de zaken uit, deels worden we ook gevraagd. Een buurman die ons vraagt om de bouw van een stal te voorkomen. Als het zinvol is helpen we en via een rechtsbijstandverzekering is vaak een vergoeding mogelijk.Zo zijn we de laatste tijd vaak benaderd door omwonenden en bedrijven in de buurt van mestvergisters, we hebben er nu zo’n acht op de korrel. Omwonenden zitten in de stank omdat de biologische wasser het niet doet, bijvoorbeeld. Er zijn structurele problemen met die wassers. In Varsseveld willen malloten een mestvergister bouwen naast Koel- en Vrieshuis Lintelo, een van de grootste koelhuizen van Europa. Zes jaar geleden belde de eigenaar me met de vraag of wij kans zien een vergunning tegen te houden. Er is nog steeds niets gebouwd. Lintelo betaalt de onkosten. De zaak tegen de RMS-mestvergister in Groenlo loopt nog, maar dat is volgens mij kat in het bakkie. Die vergunning slaat nergens op, er stond niet eens een emissienorm in voor stof. We hebben het namens omwonenden gedaan. Daarnaast doen we ook veel pro-Deozaken voor mensen die het niet kunnen betalen.”_{Lees verder onder de foto.}Johan Vollenbroek is ridder in de Orde van Oranje Nassau vanwege zijn inzet voor het milieu. Binnen MOB zijn twee partners. Er werken nu op tijdelijke basis twee jonge bijna afgestudeerde milieujuristen. MOB werkt nauw samen met drie gespecialiseerde milieujuristen Wösten, Van Hoof en Korevaar en andere milieuorganisaties op case by case basis.Hoe financieren jullie al die activiteiten?“Ik heb al pensioen en hoef er dus niet van te leven. We werken soms ook op uurbasis en krijgen opdrachten. Zoals van een kweker in Klazienaveen waar ze pal naast zijn kwekerij een vergister wilden bouwen en grondstoffen in de open lucht opslaan. De kweker betaalt ons om dat tegen te gaan. De bouw is stilgelegd. We winnen veel zaken, maar we pakken dan ook alleen kansrijke zaken op natuurlijk. Wij doen niet aan procederen om het procederen. Het moet iets concreets opleveren.”Jullie zijn dus eigenlijk ook een soort ‘rechtshulpwinkel’?“Voor een deel wel, dat is zo’n 10% van onze inkomsten. De grotere opdrachten dragen meer bij. We hebben al tien jaar een heel grote van Drechtsteden. DuPont/Chemours zorgt voor een grote puinhoop in die omgeving. Er komt veel rotzooi uit schoorsteen, de bodem op het terrein zelf en de omgeving verziekt, er kan niets of maar heel beperkt gegeten worden uit de moestuin, afgegraven grond moet opgeslagen. Een flink deel van mijn tijd ben ik daarmee bezig. Verder hebben we een flinke opdracht gedaan voor de provincie Friesland in verband met de afvalverbrander in Harlingen. Die stootte te veel dioxine uit. Dat is klaar.”Als je naast salderen ook gaat afromen, dan valt er met ons een deal te sluitenNa de PAS-uitspraak liet u meteen weten tegen het opnieuw invoeren van salderen te zijn. Waarom? En hoe moet het nu verder?“Je mag van ons wel salderen, maar dan moet er wel afgeroomd worden. Als je van de stoppers de rechten opkoopt en je gaat naast salderen ook afromen, dan valt er met ons een deal te sluiten. Dat afromen moet dan wel substantieel zijn, zeker 30 tot 40 procent. We zijn op zich ook niet tegen een programma als het PAS, als de doelstelling maar wordt gehaald. Binnen tien jaar moet 90% van de kdw’s (kritische depositiewaardes) worden gehaald. Als er een nieuw PAS komt met dat doel, dan stoppen wij onze procedures tegen de veehouderij.”Gelooft u in technische maatregelen?“Wat valt er nog meer te bedenken dat werkt? Luchtwassers werken niet of niet goed. Al dat stof in de stallen, die wasser versmeert binnen korte tijd, dat werkt niet. Aanpassing van het voer is ook nooit iets van terechtgekomen. Bij stikstof werkt het gewoon niet. Een emissie-arme stal? Als je daar echt naar toe wil moet je mest en urine gescheiden houden, maar daar zijn de stallen niet op gebouwd. Niemand wil dat horen, want dan moeten alle stallen omgebouwd worden.”Gevolg van uw procedures is dat boeren een vergunning moeten aanvragen voor bemesten en beweiden. Dat is toch bizar?“Bij een bedrijf als Shell wordt alles meegerekend in de emissie. Tot mijn stomme verbazing was voor beweiden en bemesten in de landbouw geen vergunning nodig, terwijl het wel integraal bij het boerenbedrijf hoort en emissie veroorzaakt. Wij hebben hier niet voor gekozen, deze situatie is het gevolg van een verkeerde keuze van de regering en een enorme lobby van LTO. Die heeft het aan zichzelf te wijten. Ze hebben een vergunningensysteem voor elkaar gekregen dat in strijd is met systemen voor andere bedrijven in Nederland en Europa. Dat moet hersteld worden.”U komt over als iemand die heel rechtlijnig denkt en geen enkel begrip heeft voor wat u in de praktijk teweeg brengt.“Maar als ik nu een melkveebedrijf zou hebben met een bepaalde emissie uit de stal en uit de wei, en af en toe rijd ik mest uit op mijn land. Wat is er dan mis mee om een aanpassing van mijn vergunning aan te vragen? Dat is geen probleem toch? Die aanpassing van de vergunning krijg je gemakkelijker als je koeien zo lang mogelijk in de wei houdt omdat een koe in de wei minder ammoniak emitteert dan een koe in de stal. Ammoniakwassers voor koeienstallen bestaan niet en moet je ook niet willen.”We moeten af van dat idiote idee dat we de wereld moeten voedenHeeft u eigenlijk een beeld van waar het heen moet met de veehouderij?“We moeten naar een situatie waarin de natuur weer een beetje kan herstellen in Nederland. Dat voor onze kleinkinderen de Natura 2000-gebieden en andere natuurgebieden er straks nog zijn. Daar past een circulaire landbouw bij. We moeten af van grote soja importen en we moeten af van de situatie dat 80% van het hier geproduceerde vlees naar het buitenland gaat. We moeten af van dat idiote idee dat we de wereld moeten voeden. En grondgebondenheid is belangrijk. Voor intensieve veehouderij krijg je de handen bij ons niet op elkaar, wel voor biologische grondgebonden veehouderij.We hebben veel te veel vee in dit land. We moeten boeren fatsoenlijk uitkopen en daar is geld zat voor. Stop met die idioterie van die biomassa-installaties, dat is een door de belastingbetaler betaalde ecologische ramp. Daar gaat nu € 7 miljard aan subsidie in. Van dat geld kun je de intensieve veehouderij warm saneren. Dat is een veel betere oplossing dan dat wij individuele boeren moeten gaan aanpakken op vergunningen. Dat gaan we niet doen.”‘Er ligt een juridische bom onder mestvergisters’Het nieuwe ‘doelwit’ van MOB zijn mestvergisters. Volgens Johan Vollenbroek ligt er onder die vergisters juridisch een bom. “De rechtbank Gelderland heeft de lozingsvergunning van RMS Groenlo vernietigd omdat er geen lozingsnorm in zit van pesticiden en veemedicatie. Die worden maar beperkt afgebroken, daar moet dus een emissienorm voor waterlozing komen.
De mestvergister in Varsseveld – die nog gebouwd moet worden – heeft wel een lozingsvergunning, maar er is geen norm opgenomen voor veemedicatie en pesticiden. Daartegen loopt een procedure. We overwegen er een mestvergisterproject van de maken. Want geen enkele mestvergister lijkt een lozingsvergunning te hebben waarin de maximaal toegestane concentratie veemedicatie en pesticiden staat.
Verder zijn we ook druk met biomassacentrales. Overal willen ze die dingen bouwen. Ze schieten als paddenstoelen uit de grond. Zaanstad is al in aanbouw, maar heeft niet eens een vergunning. We hebben al een verzoek ingediend om die niet in werking te laten gaan. Er lopen meer procedures zoals tegen de houtstook in de Amercentrale. Verder zijn we bezig met vliegveld Lelystad en de geplande Formule 1-race in Zandvoort.”Medeauteur: Johan Oppewal