Het gaat nertsenhouder ook om perspectief

De kogel is ineens vlot door de kerk. Het kabinet maakt per 1 maart 2021 een einde aan de nertsenhouderij; drie jaar eerder dan gepland. Twee nertsenhouders reageren op vervroegde beëindiging nertsenhouderij.Het besluit van het kabinet volgde na een serie coronabesmettingen op nertsenbedrijven. Tussen 27 april en nu zijn op 43 bedrijven – vooral in het oosten van Brabant en Noord-Limburg – alle nertsen geruimd. Dat komt volgens de Nederlandse Federatie van Edelpelsdierenhouders (NFE) neer op ongeveer een derde van alle bedrijfslocaties. _{Lees verder onder het kader.} Cor Warnaer (55) heeft in Dirksland (Z-H.) een nertsenhouderij met 6.000 moederdieren. - Foto: Peter Roek‘Ik ga geen dieren meer houden. Het is zo anti-boer geworden’Cor Warnaer is nertsenhouder in een extensieve regio: het eiland Goeree-Overflakkee. Hij heeft er slechts één collega. Warnaer rekende bepaald niet op een einde van de nertsenhouderij in maart 2021.
“Ik heb een financieel gezond bedrijf en had me helemaal ingesteld op 2024”, vertelt hij. “Vorig jaar heb ik nog geïnvesteerd in betere fokdieren uit Denemarken. Dat blijkt nu een vrijwel zinloze investering, want rendement zie je vaak pas vanaf het tweede jaar. Maar voor ons is het eind november al klaar.”

‘Idee dat ik nu met laatste maanden bezig ben‘
Warnaer wil absoluut niet stoppen met zijn bedrijf. Hij verzette zich voorheen al tot het uiterste tegen het oorspronkelijke nertsenverbod in 2024. De vervroeging met drie jaar heeft zijn stemming niet verbeterd. “Ik heb er een paar nachten slecht van geslapen. Het idee dat ik nu al met de laatste maanden bezig ben. Daar had ik niet naartoe geleefd.” Tegelijkertijd vindt Warnaer wel dat de overheid zich netjes opstelt qua uitbetalingen. Hij is blij dat er met Schouten een minister van boerenafkomst zit. “Ik jubel niet, maar ik verwacht een substantieel bedrag om ons bedrijf te ontmantelen en een compensatie voor de drie jaar waarin ik geen inkomen heb. Het wrange blijft wel dat er nog steeds geen enkel bewijs is dat nertsen een bron van besmetting voor de mens zijn.”

Lage pelsprijzen
Warnaer is geïrriteerd als het over de huidige lage pelsprijzen gaat, die de sector goed zouden kunnen uitkomen bij een uitkoopregeling. “We zitten in een cyclus. We beuren nu weinig, maar in 2012-2015 hadden we topprijzen. Wie zegt mij dat de prijs deze winter zo laag blijft? De vraag trekt nu alweer aan.”
Ook mist hij soms mededogen. “We moeten elke dag melden wie op ons bedrijf werkt en de NVWA controleert met drones en camera-auto’s of er verkeersbewegingen zijn en wie er op het erf loopt. Ik vind dat erg ver gaan.” De psychologische impact moet volgens hem ook niet onderschat worden. “Medewerkers die niet meer komen, de dagelijkse voerauto die nooit meer komt, de telefoon die stil blijft. Dat is heel ingrijpend.” Over de toekomst denkt Warnaer veel na, maar één ding weet hij zeker. ”Ik ga geen dieren meer houden. Het is zo anti-boer geworden.”Vergoeding nertsenhouders niet bekendVoor de nertsenhouderij is € 150 miljoen extra vrijgemaakt als compensatie voor het vervroegde sectoreinde per 1 maart 2021. Wat dit op individueel bedrijfsniveau gaat betekenen, is nog onduidelijk. Dat geldt ook voor het deel dat beschikbaar komt voor dieren, stallen en de inkomensderving in de komende drie jaar. De financiële regeling – ofwel ‘nadeelcompensatie’ – wordt volgens een woordvoerder van het ministerie van LNV op dit moment uitgewerkt. Ook moet de Europese Commissie uiteindelijk akkoord gaan met de regeling. Ondanks dat maatwerk (nog) ontbreekt, vinden sommige politieke partijen de pot van € 150 miljoen te riant. Minister Schouten is echter helder: nertsenhouders hielden rekening met een verbod in 2024. Als dat drie jaar eerder is, zul je daar compensatie voor moeten bieden. _{Lees verder onder het kader.} Martijn van den Boogaard (42) heeft in Beek en Donk (N-Br.) een nertsenhouderij. Zijn bedrijf is in juni geruimd (toen 7.500 moederdieren en 33.000 pups). - Foto: Bert Jansen‘Gevoel van knagende onzekerheid’De stal van de Brabantse nertsenhouder Martijn van den Boogaard staat al drie maanden leeg. Begin juni werd zijn bedrijf als één van de eersten geruimd na een coronabesmetting. Sindsdien staat alles stil.
Na het eerste verdriet en de woede keek de nertsenhouder afgelopen zomer toch weer vooruit. Zijn insteek: doorgaan tot 2024. “Ik stelde bij een collega een voorlopig koopcontract voor moederdieren op om de stal na de pelstijd in november weer te kunnen bevolken.” Tegelijkertijd oriënteerde van den Boogaard zich op een eventuele stoppersregeling. “Ik wilde mijn opties wel open houden.”
Koersen op doorgaan tot 2024 leek de nertsenhouder logisch. “Ik had verwacht dat het aantal besmettingen op nertsenbedrijven wel zou uitdoven. Zeker na de drukke periode van spenen en enten in juni. Dan volgt altijd een rustigere tijd. De besmettingen bleven echter toch komen.”

‘Ik mis uitgewerkt plan van overheid‘
Vorige week kwam het nieuws dat de nertsenhouderij per 1 maart 2021 al op slot gaat. Voor van den Boogaard kwam dat als donderslag bij heldere hemel. “Er ligt nu een besluit, maar ik mis een uitgewerkt plan van de overheid. Het is ook raar dat er straks na de pelstijd al geen nerts meer in Nederland zal zijn, terwijl er vier maanden later pas over een vergoeding gepraat wordt. Hoe pakt de opkoopregeling straks echt uit? Dat geeft een gevoel van knagende onzekerheid.”

Extensiveringsgebied
Die onzekerheid geldt ook voor zijn eigen toekomst. Van den Boogaard wil niet bij de pakken neerzitten. Hij is nog jong en denkt na over nieuwe bedrijfsvormen. Hij is daarbij wel afhankelijk van de gemeente, die een nieuwe gebiedsvisie ontwikkelt. “Daar moet ik eerst op wachten. Pas dan kan ik kijken wat op mijn locatie mogelijk is. Zeker is dat voor mij een andere veehouderij afvalt. Dit is een extensiveringsgebied.”
De nertsenhouder heeft al wel plannen. Hij denkt aan een agrarisch kinderdagverblijf of opslag in een verbouwde stal. Maar die is met 7.000 m² misschien wel te groot voor de gemeente. “Het traject van herbestemming en vergunningsaanvraag duurt al snel twee jaar. Dat betekent dat ik eerst een andere baan zal moeten zoeken. Er moet toch brood op de plank komen.”Ontwikkeling sector nertsenHet vervroegde nertsenverbod volgt na enkele jaren van krimp in de sector. Dat was aan het begin van het decennium wel anders. Tussen 2000 en 2015 groeide de nertsenhouderij flink. Het aantal moederdieren verdubbelde bijna, tot ruim 1 miljoen. Het aantal nertsenhouderijen (soms met meerdere locaties) daalde in die periode van 190 naar 150. De gemiddelde bedrijfsgrootte steeg van 3.100 tot 6.800 moederdieren. Na 2015 veranderde dat beeld. Dit kan niet helemaal los worden gezien van het nertsenverbod per 2024. Dit verbod werd weliswaar al in 2013 van kracht, maar na lang – en soms succesvol – procederen door de NFE en nertsenhouders werden deze bezwaren pas in 2016 definitief door de Hoge Raad van tafel geveegd. Sindsdien krimpt de sector ook, vooral sinds 2018. In de afgelopen twee jaar daalde het aantal moederdieren van 914.000 naar 709.000 en zijn nog 110 nertsenhouderijen (gemiddeld 2,5 FTE) over. De gemiddelde bedrijfsgrootte nam ook iets af: 6.400 moederdieren. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).Isolement op eigen bedrijfHet vervroegde einde van de nertsenhouderij komt hard aan in de sector, merkt NFE-directeur Wim Verhagen, maar volgens hem was de situatie voorheen ook zwaar. Zeker in het door corona hard getroffen Brabant. “Onze leden waren al bezorgd en gespannen over de screening van hun bedrijven. De maatregelen zijn zo streng. Er mag niemand op hun bedrijven komen, ze moeten volledige gezichtsbescherming dragen, dierenvervoer mag niet, mestafzet mag alleen met certificaten. Deze nertsenhouders moeten onder druk hun werk doen en zitten bovendien in een soort isolement. Dat wordt onderschat.”Beleid was daarbij ook onduidelijk. Voorlopige plannen over vrijwillige bedrijfsbeëindiging mondden vorige week uit in een verplicht beroepsverbod. De nieuwe datum van 1 maart 2021 zorgt voor nieuwe onzekerheid. “Er ligt nu een extra pot van € 150 miljoen voor de sector klaar. Dat is maximaal beschikbaar en het is erg abstract. Het gaat ons er om wat dit straks per individueel bedrijf betekent”, aldus Verhagen.Oude bedrijfslocatiesEr moet volgens hem straks een combinatie zijn van geld, maatwerk en bereidwilligheid om tot oplossingen te komen. Het gros van de nertsenhouders was zich tot vorige week vooral nog voorzichtig aan het oriënteren op een toekomst na een bedrijfseinde in 2024. Dat zijn al langdurige trajecten, waarbij gemeentes ook welwillend moeten zijn en nu moet het nog veel sneller. “Het gaat niet alleen om geld, er moet straks vooral ook perspectief op de oude bedrijfslocatie zijn”, vindt Verhagen. “Wat kun je met de gebouwen, hoe is de inventaris, hoe hoog zijn de vaste lasten, kan grond herbestemd worden? En wat is het perspectief van de 55+’er en de jonge ondernemer? Dat vraagt om stevig maatwerk dat er nu nog niet is.”Uitkopen in een ‘varkenscyclus’Veel discussie is er in de sector over de uitkoopregeling door het kabinet. Heel grof gezegd zou een extra pot van € 150 miljoen voor een gemiddeld bedrijf € 1,2 tot € 1,3 miljoen betekenen. Of dat veel of juist weinig is, wordt betwist. Feit is dat opbrengsten in de sector – de zogenoemde pelsprijs – nu heel erg laag zijn. D66-Kamerlid Tjeerd de Groot plaatste hier onlangs nog kanttekeningen bij. Verhagen ergert zich aan die kritiek en wijst op de ‘varkenscyclus’ die ook voor de nertsenhouderij geldt. “De pelsprijs zit nu op een dieptepunt, rond de € 20 per pels. Dat kan niet uit voor nertsenhouders, maar je kunt er absoluut geen vergoeding op baseren. In onze cyclus schommelen pelsprijzen standaard tussen de € 18 en € 50 per pels. Nu liggen de prijzen laag, maar het langjarig gemiddelde bedraagt € 35. Dan kun je in een voor iedereen moeilijke coronatijd niet zeggen dat € 20 de norm is.”