‘Hard voor derogatie moeten werken’

Nederland krijgt een nieuwe derogatie, onder voorwaarde dat er extra stikstofmaatregelen worden genomen. Carola Schouten spreekt in een interview met Boerderij van een intensief onderhandelingstraject.Het nitraatcomité van de Europese Commissie heeft deze week eindelijk ingestemd met het Nederlandse verzoek voor derogatie op de mestnormen. Na een stevig onderhandelingstraject ging Brussel akkoord. “Het is geen vanzelfsprekendheid dat Nederland derogatie krijgt”, zegt landbouwminister Carola Schouten.De derogatie is uiteindelijk binnen. Is het een opluchting?“Ja, toch wel. We hebben er heel hard voor moeten werken en het heeft veel langer geduurd dan me lief was. Het liefst wil je duidelijkheid geven aan de boeren voordat het mestseizoen begint. Daar zijn onze activiteiten ook steeds op gericht geweest. Maar de commissie kwam met aanvullende vragen. Daarom heeft alles toch langer geduurd dan gedacht.”“Het is geen vanzelfsprekendheid dat Nederland derogatie krijgt”, zegt landbouwminister Carola Schouten - Foto: ANPDe aanvullende vragen richtten zich vooral op de aanpak van het stikstofprobleem en de mestfraude. Dat zijn niet direct zaken die via de nitraatrichtlijn worden geregeld.“We hebben steeds benadrukt dat juist de derogatiebedrijven het gewoon goed doen als je kijkt naar de waterkwaliteit. De doelen die je met de derogatie wil behalen, kunnen we er ook echt mee behalen. Dat hebben we ook de afgelopen jaren laten zien. In die zin is derogatie goed voor de boeren en goed voor de waterkwaliteit.”We hebben heel hard voor derogatie moeten werken en het heeft veel langer geduurd dan me lief wasMaatregelen nemen gericht op reductie van ammoniakemissie naar de lucht in een dossier dat zich richt op nitraat in het water. Dat is toch niet logisch?“Over derogatie zijn het altijd stevige gesprekken. Dat hoort ook. De Europese Commissie wil altijd goed weten wat we aan het doen zijn en wij moeten goed onze onderbouwing laten zien. Je merkt wel dat de commissie het breder bekijkt dan twee jaar geleden. De commissie heeft zelf ook diverse plannen, zoals de Green Deal en Farm to Fork. Ze willen op die punten ook de synergie bereiken. Ik geloof dat er vooral vanuit die blik is gekeken. Wij hebben onderbouwd waarom het stikstofdossier wat ons betreft los zou moeten staan van de derogatie.”“Maar de commissie heeft daar anders toe besloten. De commissie heeft gemeend dit met elkaar in verband te moeten brengen, door als voorwaarden te stellen dat bij een buitentemperatuur boven de 20 graden niet met een sleepvoetbemester op klei en veengrond bemest mag worden, en door geen derogatie toe te staan voor bedrijven die mee doen met de ontheffing voor het bovengronds uitrijden van mest. Bij dat laatste hebben we nog wel de afspraak kunnen maken dat dit niet meer voor dit jaar geldt, omdat het uitrijdseizoen al geruime tijd bezig is en de maatregel ook nogal een investering in techniek met zich meebrengt.”Heeft Nederland deze maatregelen voorgesteld?“Nee, dit hebben wij niet aangedragen. Toen we de gesprekken voerden in Europa, kwam ook de Raad van State met de stikstofuitspraak. We hebben aangegeven wat onze aanpak van het stikstofprobleem is. De Europese Commissie heeft gemeend dat ze ook aanvullende voorwaarden moest stellen ten aanzien van dit dossier.”Het klinkt alsof ze gewoon opgelegd zijn en dat er weinig tegenin te brengen was.“We hebben in Brussel wel benadrukt dat het echt twee dossiers zijn: ammoniak en nitraat en dat we bij het ammoniakdossier ook zelf al diverse maatregelen nemen. Het zijn echt zaken die vanuit het nitraatcomité komen.”Melkveehouders die meedoen met de proef bovengronds mest uitrijden, moeten volgend jaar kiezen tussen bovengronds uitrijden of behoud van derogatie. - Foto: Mark PasveerZijn de maatregelen effectief?“Dat weten we niet. Dat moet blijken. We moeten nu gaan berekenen wat de 20-gradenregeling doet.”Hoe gaat u deze regel handhaven?“Dat moeten we ook met de NVWA gaan bekijken. Zij zullen de handhaving uitvoeren.”Het klinkt als maatregelen voor de bühne.“Het belang is dat we derogatie hebben voor de komende twee jaar. Zoals gezegd meent de commissie dat deze voorwaarden daar bijhoren.”Was er anders geen derogatie geweest?“De kans was reëel geweest dat als we hier niet in mee waren gegaan, dat we de derogatie niet hadden gekregen. Je ziet hoe moeizaam het hele derogatievraagstuk al jaren is. Iedereen moet zich voor de toekomst er ook heel bewust van zijn dat het krijgen van derogatie geen vanzelfsprekendheid is. Dat is ook wel iets dat de sector moet beseffen.”Moeten boeren rekening gaan houden met een toekomst zonder derogatie?“Je ziet dat het steeds moeilijker wordt en dat er steeds meer voorwaarden aan worden verbonden. Ik kan niet vooruitlopen op de toekomst, maar ik zou het niet verstandig vinden om er niet over na te denken. Je moet met alle scenario’s rekening houden.”Lees ook: Brussel stemt onder voorwaarden in met derogatieStaat een steeds moeilijker te verkrijgen derogatie niet haaks op de kringloopvisie? Zonder derogatie zullen melkveehouders meer kunstmest gaan gebruiken.“We zijn niet voor niets begonnen met de pilot om kunstmest te kunnen vervangen door kunstmest op basis van dierlijke mest. Ik hoop ook echt dat we steeds meer kunnen gaan bemesten met hoogwaardige dierlijke mest als kunstmestvervangers. Als je kijkt naar de Europese voorstellen van de Green Deal, van Farm to Fork, dan wordt ook daar gesproken over minder gebruik van kunstmest.”Is het milieu gebaat bij die extra maatregelen?“De waterkwaliteit is voor ons een belangrijk ijkpunt als het gaat om derogatie. Die gaat erop vooruit, waardoor de derogatie ook te rechtvaardigen is. Wat de andere maatregelen zoals de 20graden-regeling en de keuze voor bovengronds uitrijden òf derogatie, doen voor het milieu, weet ik nog niet. Dat moet nog worden doorgerekend.”De waterkwaliteit is voor ons een belangrijk ijkpunt als het gaat om derogatieEen boer ziet vooral nog meer regels op zich afkomen. Kunt u het nog uitleggen?“Het alternatief was slechter geweest. Ik snap dat het vervelend is, maar je hebt er wel een derogatie voor teruggekregen. Het is niet van zelfsprekend dat Nederland derogatie krijgt. Daar moet de sector wel over na denken. Ik denk dat het nu wel goed nieuws is dat de derogatie er is, omdat het anders een enorme druk op de mestmarkt zou leggen en daarmee op het inkomen van de boer.”Brussel hamerde er eerder op dat het aantal fosfaatrechten onder het plafond moest komen voor de derogatie. Is die eis vervallen?“De Europese Commissie vindt sowieso dat het aantal fosfaatrechten onder het plafond moet komen. Dat is ook de reden waarom we de 20% afroming bij overdracht hebben ingevoerd om het tempo erin te houden. Dat is geaccepteerd als maatregel om onder het plafond te komen.”Over de aanpak mestfraude zijn wel vragen gekomen.“In het plan van aanpak mestfraude zijn de maatregelen al opgenomen die we willen nemen. Ik heb het plan ook niet voor niks gemaakt. We moeten ook laten zien dat we het tempo erop houden. Dat snap ik, en het is logisch dat de commissie daar ook om vraagt. De commissie heeft vooral gezegd dat het ook echt ingevoerd moet worden.”In het plan worden ook nadrukkelijk controles bij varkenshouders genoemd. Is het wel fair om varkenshouders extra te controleren voor behoud van derogatie van melkveehouders?“We wisten dat de commissie bij de beoordeling van de nieuwe derogatie ook naar de aanpak van mestfraude zou kijken. De aanpak mestfraude gaat breder dan alleen de melkveehouderij. Daar kun je lang en breed over discussiëren, punt is dat we ons allen aan die afspraken moeten houden. Mestfraude kan niet, omdat er wetten worden overtreden. Dat moet sowieso worden aangepakt, ook los van de derogatie. Als we dat doen, komt daarmee de derogatie ook niet onder druk te staan. ”De aanpak mestfraude gaat breder dan alleen de melkveehouderijEr zijn vanuit de sector ook wensen voor nieuwe, specifieke derogaties. Heeft het zin op daar op in te zetten?“We kijken naar gewasderogaties. Het belangrijkste voor derogatie is dat we kunnen laten zien dat het impact heeft op de waterkwaliteit. Als dat niet goed gaat, vervalt je rechtvaardiging voor een derogatie.”