Groninger boeren steken koppen bij elkaar

Scheuren? Bij Groninger boeren zijn de gevolgen van de aardgaswinning veel groter dan dat. Voor alle gedupeerde boeren is er maandag een bijeenkomst in Delfzijl: Boeren Samen Sterk. Het doel: boeren samenbrengen.Melkvee met paniekaanvallen, drainage die kapot is en mestkelders waarvan er veel lek zijn. Daarnaast is het vertrouwen in officiële instanties en de overheid weg. Onder Groningse boeren zijn grote zorgen over de aardbevingsproblematiek. Ate Kuipers (64), gedupeerd melkveehouder uit Den Ham, is een van de initiatiefnemers van de bijeenkomst.Aanstaande maandag is er in Delfzijl een bijeenkomst voor alle gedupeerde boeren: Boeren Samen Sterk. Die is georganiseerd door de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), Nederlands Akkerbouw Verbond (NAV) en de Christelijke Agrarische Jongeren.‘De impact is veel groter dan men denktQua problematiek vormen alle boeren individuele gevallen, maar nu is het tijd om als boeren gezamenlijk op te treden, zo menen de organisatoren. “De impact is veel groter dan men denkt. Door platformen als Kerk&Aardbeving en het Gasberaad weten wij dat er onder boeren grote zorgen zijn. Daarom hebben we de koppen bij elkaar gestoken.”Na de klap bij Zeerijp was Kuipers op diverse televisiezenders te zien, waar hij de scheuren in zijn boerderij toonde. Verstevigen is niet meer mogelijk, het melkveebedrijf van Kuipers moet gesloopt worden. Het totale bedrijf met woning aardbevingsbestendig nieuw bouwen kost zo’n € 3 miljoen, zo geeft hij aan. Hij ziet bij zijn koeien ook de gevolgen van de aardbevingen. “Bij een klap zie je ze schrikken in de ligboxen, daarna duurt het een tijd voordat je ze weer rustig hebt.”Gevolgen van paniek bij koeienGevolgen van de paniek ziet hij ook; hij spreekt over abortussen, verminderde vruchtbaarheid en koeien die stoppen met het geven van melk. Het meldpunt van LTO heeft te weinig bekendheid, meent hij. “Veehouders moeten meer weten over de gevolgen van de aardbevingen bij hun dieren.”Dierenarts Jasper het Lam van Dierenartsenpraktijk Zuidhorn hoort de afgelopen tien jaar van veehouders in zijn gebied verhalen over koeien die in paniek raken. Hij heeft het zelf ook wel eens gezien. “Wij hebben oorzaken proberen uit te sluiten. Aanvankelijk kwamen aardbevingen niet bij ons op. Vervolgschade is moeilijk te taxeren, maar wordt wel waargenomen.”‘We weten dat er regelmatig koppels koeien in paniek raken’Hij heeft het over dieren die tegen elkaar of de stalmuren oplopen en zwaargewond raken. Het is voor een individuele veehouder moeilijk om een oorzakelijk verband tussen aardbevingen en stress bij koeien vast te leggen, maar stress kan bij koeien tot abortus leiden, legt hij uit. “Koeien zijn vluchtdieren en sensitief voor geluiden en prikkels. Ze reageren negatief op plotselinge veranderingen. We weten dat er regelmatig koppels koeien in paniek raken. Het is belangrijk om vast te stellen of het in een groter gebied tegelijkertijd bij verschillende veestapels gebeurt.”Hij benadrukt om vooral het meldpunt te gebruiken. De boeren hebben ook te kampen met schade aan landerijen. Juist dat wat onder de grond plaatsvindt, is veel ernstiger, meent Kuipers. Hij vertelt over een boerenbedrijf uit 2000 met mestkelders die gemaakt zijn van 25 centimeter dik beton, waar al haarscheuren in zitten. “Als deze mestkelder al zo is, dan denk ik dat 80% van alle mestkelders lek is.”Fakkeloptocht van afgelopen weekend in Groningen. Boeren die hieraan deelnamen zullen maandag met applaus worden onthaald. - Foto: Theo GalamaVerborgen leedIn april 2017 vertelde Kuipers zijn verhaal op een door Annemarie Heite, het boegbeeld van de gedupeerde Groningers, georganiseerde avond. “Mijn verhaal heeft veel losgemaakt bij boeren, maar schept ook verbinding met burgers.” Er is veel verborgen leed, legt hij uit. “Aan de keukentafel voel je de spanning in een boerengezin.”Maandag vertellen meerdere boeren hun verhaal. “Mensen zitten huilend aan de telefoon.” Het hart luchten is een doel van de avond. Ook willen de initiatiefnemers elkaar bijpraten over welke paden er doorlopen zijn, wat allemaal niet werkt en hoe de partijen, inclusief de landbouworganisaties, daarbij falen. “Partijen als Gasberaad, Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en Centrum Veilig Wonen (CVW) zitten al vijf jaar met de NAM om tafel, maar het schiet niet op. Het is tijd om te zeggen: we zijn het traineren zat.” Sowieso heeft geen Groninger sinds maart 2017 ook maar iets vergoed gekregen. Vanuit de agrarische sector moet er meer druk worden uitgeoefend om de situatie te veranderen, meent Kuipers.Lees ook het verhaal van Kor Kruizenga, uit 2015: ‘Mijn huis is total loss, maar niet volgens de NAM’Bijeenkomst DelfzijlDe initiatiefnemers van de bijeenkomst in Delfzijl willen maandag een werkgroep oprichten namens de agrarische sector in Groningen. Als sector en belangenbehartiging willen ze kijken wat ze als boerensector kunnen doen. De organisatoren van de avond menen dat een deel van de opbrengsten van het aardgas gereserveerd moeten worden voor herstel van schade én voor het opzetten van een Groninger Deltafonds, waaruit een Groninger Deltaplan kan komen. Een platform dat onder meer voorziet in verplicht aardbevingsbestendige, duurzame nieuwbouw en een nieuw afwateringskanaal of een dijk om de bodemdaling tegen te gaan. Het Deltaplan zou onder leiding moeten staan van een noorderling die bij Groningers het vertrouwen heeft.De avond vindt op 29 januari plaats, aanvang: 19.30 uur. Presentatie is mede in handen van Annemarie Heite.

 ‘In de steek gelaten’Boeren voelen zich in de steek gelaten en zijn het vertrouwen kwijt, legt akkerbouwer Berend Jan Westerdijk (82) uit. “In welk wetteloos land wonen we eigenlijk?” Pootaardappelboer Berend Jan Westerdijk heeft een vof met zijn zoon en kleinzoon in Garsthuizen. Het epicentrum van de aardbevingen was 500 meter van hun huis. “Het rolde 25 kilometer door. De aardbeving zou 3.4 op de schaal van Richter zijn, maar was 3.58.” Alleen de koelschuren uit 2003 en 2004 zijn nog heel, de rest is allemaal kapot.“In 2003 gaf ik de eerste schade door aan de NAM. Terwijl ik in 1993 al formulieren heb gezien waarop de mijnbouwschade werd erkend, zeiden ze dat mijn schade andere oorzaken had.” Westerdijk vindt het tijd dat beloftes waargemaakt worden. “Onze boerderij ligt aan duigen. De totale boerderij is verscheurd: versterken kan niet meer.” Inmiddels is de schade erkend. Dat wil niet zeggen dat hij er financieel al uit is. In herstel van de oude boerderijen ziet Westerdijk niet veel heil.
Berend Jan Westerdijk (82) uit
Garsthuizen teelt pootgoed in maatschap
met zijn zoon.Wie is er nog wel betrouwbaar?Boeren voelen zich in de steek gelaten door overheden en belangenmaatschappijen, legt Westerdijk uit. “Je hebt niet het gevoel dat iemand echt met jouw zaak begaan is.” Het overkwam hem meerdere keren dat zijn ‘casemanager’ opeens niets meer van zich liet horen, terwijl er op zijn zaak zou worden teruggekomen. “Dan blijkt diegene er niet meer te werken.”Hij vraagt zich af wie er nog wel betrouwbaar is. Ook na vele jaren actief te zijn geweest voor het CDA, voelt hij zich teleurgesteld door politici die voor de verkiezingen langskomen in Groningen en daarna niks meer van zich laten horen. “De totale opbrengsten van het aardgas komen in de buurt van de € 300 miljard. Ze hebben een fortuin bij ons weggehaald.” 0,3% van de opbrengsten daarvan is tot nu toe teruggegaan naar Groningen zelf. Nu er schade is moet de staat er ook voor staan, meent hij. “Er is zoveel onrecht. Ze halen voor miljarden uit de grond en zeuren over miljoenen om de schade te herstellen.”SchadeprotocolDat het nog meerdere jaren nodig is om gas te winnen, vindt hij prima. Dat levert immers nog weer € 100 miljard op. “Reserveer daar geld uit voor de wederopbouw.” Waardering heeft hij voor de provincie-ambtenaren die een naar zijn mening uitstekend schadeprotocol maakten. “Maar daar is nog niet op gereageerd.” Het is nu zaak voor de Groningers om op te letten dat dit schadeprotocol onder het civiele recht wordt uitgevoerd en de arbiters en contra-expertise erin blijven met garantie van de Staat, meent Westerdijk.‘Als het niet anders kan, dan trekken we weer ten strijden’In de jaren tachtig was Westerdijk een van de organisatoren van de boerenprotesten in Den Haag. Minister Wiebes krijgt van hem het voordeel van de twijfel, maar mocht het voorstel waar de minister van Economische zaken mee komt ‘nergens naar lijken’, dan sluit Westerdijk niet uit dat de boeren, samen met de burgers, ten strijde trekken. “Ik heb de power er nog voor.” Zijn voorkeur gaat uit naar een democratische oplossing, in goed overleg. “Als het niet anders kan, dan doen we dat weer. Ik zou het betreuren, maar ik doe het wel.”‘Bodem wordt kwetsbaar’“De bodem, onze productiebron, wordt aangetast. Kwaliteit van de producten komt steeds vaker in het geding door verzakking van delen van percelen.” Hans en Margriet Schalk hebben de oprit van hun akkerbouwbedrijf vlakbij de gaslocatie in Loppersum. Op de gaswinning heb je geen grip, als de schade maar opgelost wordt.Zelf hebben zij drie soorten schade aan hun bedrijf: schade die is opgelost, schade waar al jaren over wordt gediscussieerd die niet opgelost wordt en nieuwe schade door de beving in Zeerijp. Wat hen betreft is het geen 5 voor 12 meer, maar 5 over 12.Akkerbouwer Hans Schalk (rechts) voor zijn gehavende schuur in Loppersum, samen met collega's Berend Jan Westerdijk (links) en Ate Kuipers.“Wij Groningers hebben het idee dat we een kolonie, een wingebied van Nederland zijn. We worden uitgebuit.” 40 jaar lang heeft het gebied veel opgeleverd, legt Hans Schalk uit, heeft Nederland een mooie sociale zekerheid kunnen opbouwen en een goede infrastructuur. Hij twijfelt of de gaskraan dicht moet, als maar wel de gevolgen van de gaswinning, (de schades) opgelost worden. “We hebben een groot probleem met onze gebouwen, maar ik denk dat de schade aan de bodem veel groter is.”Schalk heeft het over ‘onnatuurlijke dingen’ die gebeuren in de bodem; over veranderende vlakligging en ernstige drainageproblemen. Het zit hem dwars dat niemand zich erom lijkt te bekommeren en vooral dat er geen deugdelijk, onafhankelijk onderzoek naar de gevolgen voor de bodem is gedaan in het aardbevingsgebied zelf.TractorenHans en Margriet behoorden tot de organisatoren van de groep boeren die met de tractoren de bussen van de fakkellopers van vorige week vrijdag naar de stad Groningen begeleidde. “Een appje en we gingen met bijna 30 tractoren op pad”, zegt Hans.Gesteund door burgemeester Rodenboog van Loppersum stonden de tractoren aan de Noorderhaven in de binnenstad bij de fakkeltocht. “Als boeren wilden we de burger ondersteunen, mensen een hart onder de riem steken. De lopers reageerden op ons en wij vonden het geweldig om ze te ondersteunen.”‘Weet Nederland dat de NAM 90% van het geld uitgeeft om schadevergoedingen aan de Groningers van tafel te vegen?’Margriet Schalk stoort zich in toenemende mate aan het feit dat er geen schot in de schadeafhandelingen zit. “Nieuwe schade frustreert enorm. Wie schade aanmeldt krijgt onderzoek van tig schade-experts die aangeven dat er niet veel hoop op compensatie is.” Zij vindt het demotiverend voor alle gedupeerden. “Alsof wij willen profiteren! Weet Nederland dat de NAM 90% van het geld besteedt aan inspecteurs, juristen en advocaten om de schadevergoedingen aan de Groningers te minimaliseren of van tafel te vegen? Wie in aanmerking wil komen voor die 10% moet jaren bakkeleien.”BouwputIn Loppersum, dat één bouwput lijkt, spelen zich volgens Margriet hartverscheurende verhalen af. Zij heeft het over oudere dorpsbewoners die op hun oude dag moeten verkassen. De onzekerheid en psychische klachten die zij ziet bij dorpsbewoners vindt zij schrijnend. Recent lazen zij dat Shell een van de beste juridische afdelingen ter wereld heeft. “Daar moeten wij als gedupeerden zonder steun van de overheid tegenop boksen. Daardoor worden de Groningers bozer en de stemming grilliger.”Hans en Margriet gaan naar de bijeenkomst om over hun motivatie voor de tractorrit te vertellen. De telefoon van Hans loopt vol met appjes van Groningers die het volgens hem beu zijn. “We blijven in overleg, maar de emmer loopt over. De fakkeltocht was nog maar het begin.”