Grondstoffenmarkt komt in turbulent vaarwater

De groeiende onzekerheid over de beschikbaarheid van grondstoffen leidt tot onrust en speculaties op de termijnmarkt. Dat geeft hogere prijzen.De grondstoffenmarkt lijkt in turbulenter vaarwater te komen. Verschillende signalen duiden op een groeiende onzekerheid over de beschikbaarheid van grondstoffen. Dat zegt Ted Swinkels, general manager van Cefetra, tijdens een gezamenlijke vergadering van de Nederlandse afdelingen van de European Pig Producers (EPP) en European Dairy Farmers (EDF) in de Rotterdamse haven.Onzekerheid verwachtingen vraag en aanbodDe prijs op de fysieke markt wordt bepaald door vraag en aanbod. De prijs op de termijnmarkt wordt bepaald door te verwachten vraag en aanbod. Op dit moment spelen 3 ontwikkelingen die tot onzekerheid leiden over de wereldwijde verwachtingen van vraag en aanbod van grondstoffen. Dat zijn het biobrandstoffenbeleid, het internationale handelsbeleid en het klimaatbeleid.De onzekerheid leidt tot onrust en prijsschommelingen op de termijnmarkt. Dat maakt de termijnmarkt extra interessant voor speculanten en grote institutionele beleggers. Onrust op de termijnmarkt werkt door naar de fysieke markt voor grondstoffen. Dat maakt het lastig om te voorspellen in welke richting de prijzen zich gaan bewegen.Overslag van mais in de haven van Rotterdam. Biobrandstoffenbeleid, internationaal handelsbeleid en klimaatbeleid beïnvloeden de verwachtingen omtrent vraag en aanbod. - Foto: Fred LibochantBiobrandstoffenbeleid in Europa en Noord-AmerikaWat het biobrandstoffenbeleid betreft, heeft met name de productie van ethanol uit granen een grote invloed op de prijs van grondstoffen. Alleen al een politieke discussie hierover kan de termijnmarkt doen bewegen. De introductie van het biobrandstoffenbeleid in Europa en Noord-Amerika nam begin deze eeuw een enorme vlucht en had dan ook een sterk prijsopdrijvend effect voor tarwe.Dit werd versterkt door speculatieve handel op de termijnmarkt door grote beleggers, waardoor de tarweprijs verder omhoog werd gestuwd. Op het hoogtepunt in 2012/2013 noteerde tarwe een prijs van € 270 per ton. Hoe het biobrandstoffenbeleid er na 2020 uit gaat zien, is – zowel in Noord-Amerika als Europa – een groot vraagteken.Grote graanvoorraadDaarnaast heeft China door zijn enorme omvang een grote invloed op de grondstoffenmarkt. De regering voert een landbouwbeleid met 3 pijlers: voldoende voedsel voor 1,4 miljard inwoners, beperkte stijging van de voedselprijzen en geen grote inkomensverschillen tussen plattelandsbewoners en stedelingen.Met subsidies stimuleerde de Chinese regering de voedselproductie met als gevolg dat het land een grote graanvoorraad, van met name mais, heeft. Hoe groot die voorraad precies is, weet niemand. Wat wel bekend is, is dat de regering de voorraad mais wil wegwerken door ethanol te produceren. Als dit realiteit wordt, dan zal China op termijn grote hoeveelheden mais gaan importeren.China bepaalt sojamarktOok op de sojamarkt heeft China een grote invloed. Het land is, met een volume van meer dan 100 miljoen ton, ’s werelds grootste importeur van sojabonen. Tweederde van de wereldwijde soja-export gaat naar China en de Chinese sojahonger lijkt te groeien. Het land haalt vrijwel alle soja uit Noord- en Zuid-Amerika. Door de dreigende handelsoorlog tussen China en de VS wordt de soja uit de VS potentieel 25% duurder voor de Chinezen.Daardoor zal China proberen meer soja uit Zuid-Amerika te importeren. Dat verstoort bestaande handelsrelaties en tegelijkertijd zullen de VS andere afnemers voor hun soja zoeken. Het is niet te zeggen hoe dit gaat uitpakken en wat de gevolgen voor de sojaprijs zullen zijn. Maar het verleden heeft geleerd dat protectionistische maatregelen in het algemeen wereldwijd leiden tot hogere prijzen.Handelsoorlog tussen de VS en ChinaHet grootste effect van de wereldpolitiek op de grondstoffenmarkt lijkt onzekerheid over de markt, zoals nu bij de handelsoorlog tussen de VS en China. Een dreigende tweet van de Amerikaanse president Trump is direct van invloed op de handel en dus de prijzen op de termijnmarkt. De laatste echte handelsoorlog met de VS duurde volgens Swinkels van 1929 tot 1933. Destijds waren de omstandigheden niet vergelijkbaar met nu. Toen maakte de VS één van de grootste economische crisissen door in haar geschiedenis.Our high level delegation is on the way back from China where they had long meetings with Chinese leaders and business representatives. We will be meeting tomorrow to determine the results, but it is hard for China in that they have become very spoiled with U.S. trade wins!— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) May 5, 2018Invloed Europese politiekMaar ook de Europese politiek beïnvloedt de grondstoffenmarkt. De discussie rond het gebruik van regionaal geteelde grondstoffen vergroot de onzekerheid over de beschikbaarheid. De EU is ongeveer zelfvoorzienend voor graan. Zij exporteert kwaliteitsbakgranen en importeert voergranen maar netto zijn er voldoende granen voorhanden. De productie van eiwithoudende gewassen is onvoldoende om in de eigen behoefte te voorzien. Daarom importeert Europa jaarlijks 13 miljoen ton sojabonen en 18 miljoen ton sojameel.Sojateelt EU in kinderschoenenPolitiek gezien ligt vooral de soja-import regelmatig onder vuur. Swinkels acht het onmogelijk dat Europa erin slaagt om op korte termijn zelf in de eiwitbehoefte te kunnen voorzien. Het klimaat is niet in alle Europese landen geschikt om soja met een hoog eiwitgehalte te verbouwen en er is een kennisachterstand op de rest van de wereld aangaande de teelt van sojabonen.De kostprijs van Europese soja ligt daarom veel hoger dan die van Zuid-Amerikaanse soja. Dat maakt het gebruik van regionaal geteelde soja alleen rendabel in nichemarkten waar de hogere kostprijs door de markt wordt vergoed. Om de sojabonenteelt in Oost-Europa verder uit te breiden, is tijd en geld nodig.RuslandDe politieke ontwikkelingen in Europa en de wereld hebben invloed op de grondstoffenmarkt. Daarbij spelen China en Trump een dominante rol, maar ook Rusland is een speler van formaat. Met 20% van ’s werelds tarwe-exporten, met een recordvolume van 40 miljoen ton in 2017, is het land een speler van formaat. De verhouding van Rusland met de rest van de wereld is dan ook van groot belang voor de prijsontwikkeling van de granen.Groeiende onzekerheidOp dit moment verkeert de grondstoffenmarkt in rustig vaarwater. De tarweprijs ligt nu rond € 170 per ton. Toch lijkt het niet waarschijnlijk dat hij op dit niveau zal blijven. Daarbij speelt het weer ook een belangrijke rol. Er zijn 3 goede oogstjaren op rij geweest waardoor de voorraden zijn gegroeid. De oogst kan dit jaar zo maar minder succesvol uitpakken dan in de afgelopen jaren. Als dat dit jaar het geval is, leidt dat snel tot dalende voorraden en stijgende prijzen.Het is niet op voorhand te zeggen welke invloed de genoemde factoren hebben op de mondiale grondstoffenhandel en de grondstoffenprijzen. Dat zorgt voor een groeiende onzekerheid met prijsschommelingen en speculaties op de termijnmarkt tot gevolg. “De blik in de achteruitkijkspiegel is altijd duidelijker dan het zicht door de voorruit”, besluit Swinkels.