Groenbemester en stro verhakselen is onvoldoende

Veel extensieve akkerbouwbedrijven kampen met een negatieve organischestofbalans. Met alleen groenbemester en dierlijke mest kom je er niet. Compost in plaats van dierlijke mest kan verstandig zijn.Ook akkerbouwbedrijven met extensieve bouwplannen kampen vaak met een negatieve organischestofbalans. Dat constateert Luc Remijn, teeltadviseur bij Delphy. Remijn stelt ’s winters veel bemestingsplannen op en constateert in veel gevallen dat de afvoer van effectieve organische stof groter is dan de aanvoer. Ook op extensieve bedrijven.Er wordt vaak gedacht dat er voldoende aanvoer is, maar het gaat om effectieve organische stof na omzetting door het bodemleven. Gewasopbrengsten zijn flink gestegen, en dat vergt organische stof. Graan in het bouwplan, stro hakselen en groenbemesters compenseren dat vaak niet voldoende. Zeker niet als ook nog eens flink in de grond geroerd wordt, want dan is de afbraak groter. Op den duur holt daardoor de bodemvruchtbaarheid achteruit. Organische stof is van groot belang voor de bodemstructuur, verkruimelbaarheid, slempgevoeligheid, vochthoudend vermogen en de bewerkbaarheid van de grond.Tips Bepaal uw fosfaatruimte, het bemestingsplan is namelijk leidend.Stel een gedegen organischestofbalans op, eventueel met een adviseur.Rundveedrijfmest kan zowel qua fosfaat als organische stof een betere keuze zijn dan varkensdrijfmest. Afname van varkensdrijfmest is vanwege de euro’s interessant, maar op bedrijfsniveau vaak niet de beste keuze.Compost levert veel meer effectieve organische stof op dan dierlijke mest.Let bij inwisselen dierlijke mest door compost op sporenelementen. Case van voorbeeldbedrijfEen voorbeeldcase. Bedrijf x is 120 hectare groot. Het is een vrij extensief bedrijf op kleigrond, met verhoudingsgewijs veel maaivruchten en een ruimterotatie aardappelen en uien. Het bouwplan bestaat uit 30 hectare consumptieaardappelen, 15 hectare zaaiuien, 15 hectare suikerbieten, 35 hectare wintertarwe, en 25 hectare graszaad. Het stro van de wintertarwe wordt verhakseld, het hooi van het graszaad wordt verkocht. Na de wintertarwe wordt gele mosterd als groenbemester ingezaaid. De aardappelen, suikerbieten en wintertarwe worden bemest met varkensdrijfmest. De uien en aardappelen krijgen ook nog iets fosfaat uit kunstmest.Stap 1 is het opstellen van een bemestingsplan. De fosfaatruimte bepaalt hoeveel mest en compost je kan aanvoeren.Mineralenbalans is leidendLeidend bij het opstellen van een bemestingsplan is de mineralenbalans, niet de organischestofbalans. stelt Remijn. De organischestofbalans volgt uit de mineralenbalans. Daarna is finetunen mogelijk. Er mag op bedrijfsbasis nooit meer dan 75 kilo fosfaat per hectare aangevoerd worden (tenzij het fosfaatarme grond is) en 170 kilo stikstof uit dierlijke mest. Vrijwel overal in Nederland is de fosfaatruimte de beperkende factor, niet de stikstofruimte.Dit voorbeeldbedrijf op klei vult vrijwel zijn gehele fosfaatruimte met varkensdrijfmest in. Dit bedrijf voert meer fosfaat aan, dan het via de gewassen afvoert. Dit kan ook, aangezien in deze voorbeeldcase de Pw lager is dan 35. Op andere gronden, bijvoorbeeld op zandgronden met hoge Pw-getallen, is dat vaak andersom. Bij een Pw hoger dan 55 mag maar 50 kilo P worden aangevoerd. In dergelijke gevallen is het nog lastiger de organischestofbalans kloppend te krijgen, vanwege de krappere aanvoer van dierlijke mest._{Lees verder onder de foto}Nog grotere slagen zijn te maken door van de fosfaatruimte een deel van de dierlijke mest in te wisselen voor compost. - Foto: Hans BanusAfbraak effectieve organische stofOrganische stof breekt af. Dat varieert tussen de 1 tot 5% per jaar en hangt af van de organische stof, grondsoort, lutumgehalte, hoogte van het organischestofgehalte, C/N-verhouding, ouderdom van de organische stof, de ontwateringstoestand van het perceel en de pH van de grond.Om het organischestofgehalte in de bodem te handhaven, moet er evenveel effectieve organische stof (EOS) worden aangevoerd als er wordt afgebroken in de bodem.De benodigde aanvoer van effectieve organische stof is te berekenen met de formule AxBxCxDxE, waarbij A staat voor het organischstofgehalte van de grond (bijv 2% = 0,02), B de bouwvoordiepte in decimeters (30 cm = 3), C een constante is van 1 miljoen, D de dichtheId van de grond (zand = 1,4, klei = 1,5) en E de afbraaksnelheid van de organische stof (stel 2,5 % = 0,025). Dit komt voor dit perceel klei neer op een afbraak van 2.250 kilo per hectare effectieve organische stof.Sla niet door in gebruik groenbemesters en compostGebruik van groenbemesters en compost is goed, maar Remijn waarschuwt niet door te slaan in overmatig gebruik ervan, vanwege de C/N-verhouding. De biomassa bevat veel koolstof, maar voor de afbraak van veel koolstof door het bodemleven is ook voldoende stikstof nodig. Vertering van stro vergt al 7 kilo N per ton stro. De vertering van groenbemester vergt globaal zo’n 60 kilo N per hectare. Aangezien voor een groenbemester maar 60 kilo N per hectare bijbemest mag worden, kan bij te veel biomassa de vrije stikstofvoorraad een beperkende factor zijn voor een volledige verrotting van alle biomassa. “Onderwerken van de groenbemester of verhakseld stro is in dat geval net zo effectief als het onderploegen van een complete boom. Die organische stof verteert ook niet.” Het gaat om de effectieve organische stofEffectieve organische stof is de hoeveelheid organische stof die 1 jaar na toediening nog over is in de bodem en dan deel uitmaakt van de bodem-organische stof. Aanvoerbronnen van EOS zijn groenbemesters, gewasresten die achterblijven en dierlijke mest.Staar je niet blind op de hoeveelheid organische stof, het gaat om de effectieve organische stof. Een goed ontwikkeld bladrammenas en gele mosterd leveren bijvoorbeeld 3.800 kilo per hectare organische stof, maar aan effectieve organische stof slechts 875 kilo per hectare.Organische stof is niet hetzelfde als effectieve organische stof. Het gaat erom hoeveel organische stof het jaar erop nog aanwezig is.Voor Engels raaigras (4.250 kg/ha), Italiaans raaigras (4.200 kg/ha) en winterrogge (3.200 kg/ha) zijn dit respectievelijk 1.155 kg/ha,1.100 kg/ha en 840 kg/ha. “We hebben het dan wel over vroeg gezaaide, goed ontwikkelde groenbemesters. Is de groenbemester maar matig geslaagd, dan is de aanvoer EOS maar de helft of minder. En dat komt toch vaak voor”, aldus Remijn.Binnen mest zijn er ook grote verschillen. Zo bevat een ton varkensdrijfmest meer organische stof dan rundveedrijfmest, maar is qua effectieve organische stof compleet andersom. De aanvoer van EOS uit zeugenmest en witvleeskalveren is maar matigjes.Rundveedrijfmest levert per ton veel meer EOS dan varkensdrijfmest. Compost daarentegen levert nog veel meer EOS.Organischestofbalans toch licht negatiefHoewel het bouwplan van dit voorbeeldbedrijf extensief is (stro wordt verhakseld en groenbemesters), maar hoge opbrengsten heeft, valt de organischestofbalans toch licht negatief uit (aanvoer 2.218 kg EOS/ha, afbraak 2.250 kg EOS/ha. Wat kan een akkerbouwer hieraan doen, zonder de mineralenbalans te verstoren? Switchen naar andere meststoffen, bijvoorbeeld rundveedrijfmest in plaats van varkensdrijfmest. De EOS van varkensdrijfmest is 26 EOS per ton, terwijl dat van rundvee drijfmest 50 kilo EOS/ton is. 24,4 kuub varkensdrijfmest levert 634 kilo EOS per hectare op (24,4 x 26 kg. 40 kuub rundveedrijfmest zou 2.000 EOS per hectare opleveren, beduidend meer dan de 634 EOS van varkensdrijfmest.Ondanks dierlijke mest, een hoog aandeel maaigewassen, groenbemester en stro verhakselen, is de afvoer toch hoger dan de aanvoer.Compost in plaats van dierlijke mestNog grotere slagen zijn te maken door van de fosfaatruimte een deel van de dierlijke mest in te wisselen voor compost. 1 ton GFT-compost levert wel 218 EOS per ton, beduidend meer dan de 26 EOS van 1 ton varkensdrijfmest. GFT-compost en groencompost zijn van de composten overigens effectiever dan champost, omdat de eerste beide een veel hogere humificatiecoëfficiënt hebben. Met andere woorden, van GFT-compost en groencompost is na 1 jaar nog 90% van de organische stof over in de vorm van EOS, terwijl dat bij champost maar de helft is.Let op, compost bevat in tegenstelling tot dierlijke mest weinig nutriënten zoals borium en mangaan. Dierlijke mest inruilen voor compost betekent vaak wel bijbemesten met sporenelementen. Voordeel van compost is dat de fosfaat maar voor de helft meetelt. Is de fosfaatafvoer hoger dan de gebruiksnorm, bijvoorbeeld op zandgronden met hoge Pw’s, dan is inwisselen van dierlijke mest door compost nog interessanter. Je kunt dan in werkelijkheid meer fosfaat aanvoeren dan de gebruiksnorm.